Cá Batasio feruminatus

Batasio feruminatus là một loài cá da trơn họ Bagridae cỡ nhỏ, sống ở hệ thống sông Ataran thuộc miền nam Myanmar. Loài này có thể là loài đặc hữu của hệ thống sông đó. Một số nhánh của sông Ataran chảy qua biên giới sang Thái Lan. Giống các loài cùng chi, B. feruminatus chỉ sống ở những con suối đầu nguồn nông, nước chảy xiết và rất giàu oxy. Trong cả chi, chỉ B. feruminatus vừa có một vạch sẫm xiên phía trước vây lưng, vừa có một sọc đen mảnh chạy dọc giữa thân.

Bể nhỏ nhất nên dùng có đáy 90 × 30 cm hoặc tương đương. Thể tích bể khoảng 81 lít.

• Nhiệt độ: 16–24°C
• pH: 6,0–7,0
• Độ cứng: 1–10 dGH

Nếu điều kiện phù hợp thì loài này không khó nuôi. Tuy vậy, phần lớn trường hợp nó không hợp với bể cộng đồng thông thường. Bạn nên set bể theo kiểu một dòng sông đang chảy, nền gồm đá nhiều cỡ, sỏi và vài tảng đá lớn bị nước bào mòn nhẵn.

Có thể bày thêm cành lũa, rễ cây và các loại cây thủy sinh cứng cáp như Microsorum, Bolbitis hoặc Anubias. Những cây này trồng được bằng cách gắn lên lũa, đá trong bể.

Giống nhiều loài sống ở nước chảy ngoài tự nhiên, loài này nhiều khả năng không chịu được chất thải hữu cơ tích tụ. Muốn cá khỏe thì nước lúc nào cũng phải thật sạch.

Bể cũng bắt buộc phải đủ oxy hòa tan và đủ dòng chảy. Bạn có thể kết hợp lọc thùng, máy tạo dòng và các thiết bị tương tự, nhất là khi muốn cho cá sinh sản. Thay nước 30-50% mỗi tuần nên xem là việc bắt buộc.

Ngoài tự nhiên, cá nhiều khả năng ăn giáp xác nhỏ, giun, ấu trùng côn trùng và các loại động vật phù du khác. Vì vậy, khi nuôi trong bể, thức ăn chính nên là đồ sống hoặc đông lạnh cỡ nhỏ như trùng huyết (ấu trùng muỗi lắc chironomid), trùng chỉ, Artemia, bọ gậy...

Một số người cũng đã cho cá ăn được thức ăn chế biến dạng chìm. Tuy vậy, cá hoang dã mới nhập về có thể không chịu ăn loại này trong thời gian đầu.

Các loài Batasio không giỏi tranh giành. Không nên nuôi chúng chung với cá lớn hơn nhiều hoặc hung dữ hơn. Bạn cùng bể lý tưởng là các loài cá chép (cyprinid) sống đàn và hiền lành. Nếu không đặt nặng chuyện cùng vùng địa lý thì nhiều loài characid và cá đẻ con cũng hợp.

Ở tầng đáy, nên chọn các loài cá da trơn họ akysid hoặc sisorid thuộc các chi như Erithistes, Erethistoides, Hara, Pseudolaguvia và nhiều loài Glyptothorax.

Ngoài ra, các loài chạch balitorid thuộc các chi như Gastromyzon, Pseudogastromyzon và Homaloptera cũng phù hợp. Một số loài thuộc họ Cobitidae và Nemacheilidae cũng nuôi chung được. Tuy vậy, bạn phải tìm hiểu kỹ từng loài, vì có loài quá hung dữ, giữ lãnh thổ quá gắt, hoặc đơn giản là lớn quá cỡ.

Chưa rõ. Ở một số loài cùng chi, người ta ghi nhận con đực có nhú sinh dục dài, nhìn thấy rõ, nằm ngay phía trước vây hậu môn.

Người ta đã cho ít nhất hai loài khác trong chi sinh sản thành công. Có vẻ như có thể kích cá đẻ bằng một hoặc nhiều lần thay nước lớn, khoảng 50-70%, bằng nước mát khi cá trông đã sẵn sàng sinh sản. Cá rải trứng ngẫu nhiên, không đẻ vào chỗ cố định. Trứng nở sau khoảng 2 ngày.

Mẫu dùng để mô tả loài này được thu ở một con suối tên 'Chon Son', nằm giữa hai khu dân cư Phadaw và Kyondaw thuộc bang Kayin, miền nam Myanmar. Con suối này nằm trong hệ thống sông Ataran, và loài này có thể là loài đặc hữu của hệ thống sông đó.

Sông Ataran là đầu nguồn của một phần lưu vực sông Salween rộng lớn. Một số nhánh của nó chảy qua đường biên giới gần đó sang Thái Lan. Ở Thái Lan, người ta gọi con sông này là Kasat.

Các loài Batasio chỉ sống ở suối đầu nguồn và thượng nguồn những con sông nhỏ. Những nơi này có các đoạn ghềnh và đoạn nước chảy nông, xiết, rất giàu oxy. Có chỗ dòng chảy bị ngắt quãng bởi các vũng nước sâu hoặc thác nhỏ.

Ảnh chụp sông Ataran cũng khớp với mô tả này. Đó là những đoạn đầu nguồn nước chảy, có rừng che bóng, nước trong và trông có vẻ giàu oxy. Nền là hỗn hợp cát và đá, dưới nước có nhiều lũa và lá mục.

Ở sông Ataran còn có các loài cá khác như Acanthocobitis pictilis, Botia kubotai, Schistura vinciguerrae, S. robertsi, Garra sp. 'redtail' và Mastacembelus armatus. Ngoài ra còn có một số loài Devario, Scaphiodonichthys, Tor, Neolissochilus, Garra và Schistura chưa được định danh.

Có thể phân biệt loài này với các loài cùng chi qua tổ hợp đặc điểm sau: gốc vây mỡ chạm vào gốc tia vây lưng cuối cùng (ở các loài khác, hai gốc này cách nhau 4,4-23% SL, tức chiều dài chuẩn), có một vạch sẫm xiên phía trước vây lưng, có một sọc đen mảnh dọc giữa thân, và gốc vây mỡ tương đối dài (39,7-41,6% SL, so với 14,5-35,1 ở các loài khác).

Một số loài khác có thể có vạch xiên trước vây lưng hoặc sọc giữa thân, nhưng chỉ B. feruminatus có cả hai.

Các loài trong chi Batasio có chung tổ hợp đặc điểm sau: thân dẹp bên, trên đầu có các lỗ cảm giác lớn, vùng cằm hẹp, phần trước xương lá mía có một cặp mấu phía sau nổi rõ, xương entopterygoid dạng thanh kéo dài theo chiều ngang, và xương metapterygoid tiếp xúc sát với xương quadrate nhưng không nối với xương hyomandibular.

• Darshan, A. , N. Anganthoibi, and W. Vishwanath (2011). Batasio convexirostrum, a new species of catfish (Teleostei: Bagridae) from Koladyne basin, India. Zootaxa 2901, 52-58