Cá cầu vồng Boeseman

Cá cầu vồng Boeseman (Melanotaenia boesemani) là loài cá cầu vồng của Indonesia. Người ta chỉ ghi nhận loài này ở các hồ Ajamaru và hai hồ lân cận là Hain và Aitinjo. Đây là một trong những loài cá cầu vồng được chơi nhiều nhất. Cá bán ngoài thị trường gần như luôn là cá trại, nhập từ Viễn Đông và Đông Âu. Ngoài tự nhiên, loài này hiếm và có tên trong Sách đỏ IUCN. Nạn thu bắt cá bố mẹ để cung cấp cho giới buôn cá đã gây hại cực kỳ nặng nề cho nó. Cá con bày bán thường có màu nhợt nhạt và có thể mất hơn 12 tháng mới lên màu.

• Kích thước tối đa: 110 mm SL
• Kích thước bể: 120 × 30 cm
• Nhiệt độ: 27–30°C
• pH: 7,0–8,0
• Độ cứng: 10–20 dGH

Đây là loài bơi nhiều, cần bể tối thiểu 120 × 30 × 30 cm, tức khoảng 108 lít.

• Nhiệt độ: 27–30°C. Đây là loài nhiệt đới thực thụ.
• pH: 7,0-8,0. Cá sẽ không khỏe trong nước mềm và có tính axit.
• Độ cứng: 10-20 dGH

Giống phần lớn cá cầu vồng, loài này hợp nhất với bể trồng cây. Bạn nên bố trí vài khu cây rậm, xen với những khoảng trống để cá bơi. Các món trang trí khác không quan trọng lắm. Khi chọn cây, nên chọn loại sống được trong nước hơi cứng và kiềm, đúng điều kiện cá ưa. Lọc phải thật tốt và bể phải chăm thật kỹ thì cá đực mới lên được bộ màu rực rỡ.

Cá không kén ăn, nhận hầu hết các loại thức ăn khô, đông lạnh và thức ăn sống. Nếu thường xuyên cho ăn đồ sống, cá sẽ lên màu đẹp nhất.

Cá rất hiền. Tuy vậy, do bơi nhanh và khá to con, nó có thể làm những loài cá nhỏ hoặc bơi chậm bị xáo trộn. Cá nuôi chung hợp gồm các loài cá cầu vồng khác cùng cỡ, cá tetra, cá danio, cá barb và các loài cá da trơn như cá chuột Corydoras. Vì cùng ưa một kiểu nước, loài này cũng nuôi chung được với nhiều loài cichlid hồ Rift. Cá cầu vồng Boeseman khá nhát và sống khỏe hơn hẳn khi nuôi theo đàn ít nhất 6-8 con, càng đông càng tốt. Có đồng loại bên cạnh, cá đực cũng sẽ khoe màu đẹp nhất. Dĩ nhiên, muốn nuôi đàn thật đông thì bể cũng phải đủ rộng.

Cá đực trưởng thành to hơn và màu rực rỡ hơn cá cái. Càng lớn, thân cá đực càng cao hơn hẳn so với cá cái.

Giống các loài khác cùng chi, đây không phải loài khó cho đẻ. Cá thuộc nhóm đẻ trứng rải, nhưng nuôi cá bột thì có thể hơi khó. Bể đẻ nên dài ít nhất 76 cm. Nước nên hơi cứng và kiềm, pH khoảng 7,5, nhiệt độ 26,5–29°C. Một lọc nhỏ chạy bằng sủi khí là đủ cung cấp oxy và tạo dòng chảy. Bạn nên trồng kín bể bằng cây lá nhỏ như rêu java, hoặc thả các búi sợi nylon làm giá đẻ. Bể không cần nền.

Tốt nhất là vỗ béo cá bố mẹ theo nhóm trong một bể riêng, cho ăn nhiều thức ăn sống và đông lạnh. Khi cá vào độ, cá cái sẽ tròn bụng thấy rõ, còn cá đực gần như lúc nào cũng khoe màu với nhau. Bạn chọn cặp mập nhất, màu đẹp nhất rồi thả sang bể đẻ. Tăng nhiệt độ lên một chút thường đủ kích cá đẻ. Cặp cá sẽ đẻ trong vài tuần liền, ngày nào cũng đẻ một mẻ trứng. Trứng bám vào bề mặt nhờ một sợi tơ nhỏ.

Cá bố mẹ thường không ăn trứng, nhưng nuôi cá bột ở bể riêng vẫn dễ hơn. Vì thế bạn nên kiểm tra cây hoặc búi sợi thường xuyên, thấy trứng thì chuyển sang bể ương có nước lấy từ bể đẻ. Trứng nở sau 7-12 ngày, tùy nhiệt độ. Cá bột lúc đầu rất nhỏ, cần thức ăn cỡ trùng cỏ. Sau khoảng một tuần, chúng chuyển sang ăn được thức ăn trôi lơ lửng như artemia mới nở. Không nên dùng thức ăn chìm vì cá bột thường bơi sát mặt nước.

Indonesia.

Loài này có vùng phân bố tự nhiên rất hẹp. Người ta chỉ ghi nhận nó ở cụm ba hồ gọi chung là Ajamaru, nằm trên bán đảo Vogelkop hẻo lánh thuộc Irian Jaya, và ở hai hồ lân cận là Hain và Aitinjo. Cá thường tụ tập ở vùng nước nông và trong của các hồ, nơi cây thủy sinh mọc rất dày. Nước các hồ này cứng và kiềm (pH 8,0-9,0). Dù vậy, cá cũng sống ở một số nhánh suối xung quanh, nơi thông số nước khác hẳn (pH 6,0-6,5).

Với hoa văn độc đáo, đây là một trong những loài cá cầu vồng được chơi nhiều nhất, và bạn có thể gặp chúng trong bể của hầu hết các cửa hàng. Tuy nhiên, gần như toàn bộ số cá này đến từ các trại nhân giống hàng loạt ở Viễn Đông và Đông Âu. Thật ra M. boesemani khá hiếm ngoài tự nhiên và có tên trong Sách đỏ IUCN về các loài nguy cấp. Đáng buồn là thương mại cá cảnh đã gây hại cực kỳ nặng nề cho loài này. Ước tính mỗi năm có khoảng một triệu con bị thu bắt để làm cá bố mẹ cung cấp cho giới buôn cá.

Rất hiếm khi gặp cá trưởng thành. Cá bày bán gần như lúc nào cũng là cá con, màu xỉn hơn nhiều. Nhưng nếu đủ kiên nhẫn (dù cho ăn tốt, cá vẫn có thể mất hơn 12 tháng mới lên đủ màu), bạn sẽ được đền đáp bằng một loài chắc chắn thuộc hàng đẹp ngoạn mục nhất trong số cá nước ngọt nhiệt đới mà dân chơi có thể tìm mua.