Cá chạch suối Annamia thuathienensis

• Kích thước tối đa: 100 mm SL (3,9 in SL)
• Kích thước bể: 120 × 30 cm (48 × 12 in)
• Nhiệt độ: 16–22°C (61–72°F)
• pH: 6,0–7,5
• Độ cứng: 1–10 dGH
• Độ khó: trung bình (7 trên 8 tiêu chí)
• Không gian: bể lớn; Nước: linh hoạt; Nhiệt độ: cần nước mát; Thức ăn: chưa rõ; Tính cách: hiền; Xã hội: cần nuôi theo nhóm; Khả năng sống chung: cần chọn kỹ bạn cùng bể; Độ bền: cần bể đã ổn định, trưởng thành
• Cần dòng chảy mạnh, với bộ lọc quay vòng nước bể 8–12 lần mỗi giờ

Annamia cf. thuathienensis là một loài cá chạch suối được mô tả từ sông Bô, tỉnh Thừa Thiên-Huế, miền trung Việt Nam. Mô tả loài được công bố bằng tiếng Việt và hiện biết rất ít về chúng: một số nguồn tài liệu lớn không liệt kê đây là loài hợp lệ, và Kottelat (2012) coi đây là 'species inquirenda' (loài cần xem xét lại). Đặc điểm sinh thái của chúng hẳn tương tự A. normani, loài sống ở các đoạn nước chảy xiết và thác ghềnh có nền đá.

Chiều dài chuẩn: 100 mm SL (3,9 in SL)

Đáy bể: 120 × 30 cm (48 × 12 in)

Thể tích: ~108 lít (~29 gallon Mỹ)

Cần kích thước đáy bể tối thiểu 120 × 30 cm (48 × 12 in) hoặc tương đương.

• Nhiệt độ: 16–22°C (61–72°F)
• pH: 6,0–7,5
• Độ cứng: 1–10 dGH

Vì Annamia spp. trong tự nhiên bắt buộc sống ở các đoạn nước chảy xiết và thác ghềnh, nên điều cần thiết là nuôi chúng trong hệ thống được thiết kế giống môi trường sống đó.

Dùng nền sỏi, cát (hoặc hỗn hợp cả hai), thêm một lớp đá và tảng đá đã mài mòn do nước với nhiều kích cỡ, cùng một số rễ hoặc cành lũa nếu muốn. Trong khi phần lớn cây thủy sinh sẽ không phát triển tốt trong môi trường như vậy, các chi cây khỏe như Microsorum, Bolbitis hoặc Anubias thường có thể trồng bám vào vật trang trí, còn ánh sáng mạnh sẽ thúc đẩy sự phát triển của aufwuchs (tảo và sinh vật bám) để cá gặm.

Giống nhiều loài sống tự nhiên ở nước chảy, chúng không chịu được sự tích tụ chất thải hữu cơ và cần nước thật sạch để phát triển. Hàm lượng oxy hòa tan cao và dòng nước mạnh cũng rất cần thiết, với mức quay vòng nước khuyến nghị 10–15 lần mỗi giờ, nghĩa là nên dùng thêm máy bơm tạo dòng, sủi khí, v.v. khi cần.

Vì điều kiện nước ổn định và màng sinh học là bắt buộc cho sức khỏe của chúng, không bao giờ nên thả các cá này vào bể chưa trưởng thành về mặt sinh học, và nên coi việc thay nước hằng tuần 30–50% thể tích bể là bắt buộc.

Theo truyền thống, chúng được coi là động vật săn mồi cỡ nhỏ (micropredator) ăn ấu trùng côn trùng và những thứ tương tự (Rainboth, 1996)[3], nhưng một nghiên cứu của Herder và Freyhof (2006)[1] cho thấy A. normani trưởng thành sống ở sông Đức Mỹ, miền trung Việt Nam, là loài chuyên gặm vi khuẩn lam. Ở thác ghềnh, vi khuẩn lam tạo thành lớp vỏ cứng trên bề mặt đá, và cá trưởng thành có thể cắn từng mảng từ đó.

Chưa rõ hành vi này chỉ đặc trưng cho A. normani hay thậm chí chỉ giới hạn ở một số quần thể nhất định, nhưng có vẻ khôn ngoan khi cho ăn thức ăn khô chứa Spirulina hoặc tương tự cùng với ấu trùng muỗi chironomid (trùn chỉ đỏ/bloodworm), Tubifex (trùn chỉ), Artemia, v.v., và lý tưởng là để aufwuchs mọc trên mọi bề mặt trong bể, trừ kính quan sát.

Các loài thuộc họ Gastromyzontidae thường được bán trong tình trạng gầy yếu và khó phục hồi. Người bán uy tín thường đã xử lý việc này, nhưng nếu bạn quyết định thử mua những cá thể có thân thon lại, đặc biệt giữa vây ngực và vây bụng, chúng sẽ cần nguồn thức ăn thích hợp liên tục và nên được nuôi riêng cho đến khi đủ khỏe để cạnh tranh với các loài khác.

Phần lớn hiền hòa, tuy nhiên yêu cầu về môi trường phần nào hạn chế việc chọn bạn cùng bể phù hợp. Các loài sống ở môi trường tương tự gồm Barilius, Opsarius, Discherodontus, Garra, Devario cỡ lớn hơn, một số Rasbora, các cá bống Rhinogobius, Sicyopterus và Stiphodon, cùng các loài cá da trơn thuộc những chi như Glyptothorax, Akysis và Oreoglanis.

Nhiều loài cá chạch thuộc các họ Nemacheilidae, Balitoridae và Gastromyzontidae cũng phù hợp, tuy nhiên có thể xảy ra xích mích, đặc biệt với nhóm sau.

Annamia trong tự nhiên sống thành bầy lớn nên nhóm từ tám con trở lên nên được coi là số lượng mua tối thiểu. Khi nuôi đơn lẻ hoặc với số lượng ít hơn, chúng thường khá nhút nhát.

Cá cái trưởng thành sinh dục có thể lớn hơn và thân đầy đặn hơn một chút so với cá đực.

Có lẽ là loài đẻ theo mùa trong tự nhiên nhưng chưa được sinh sản trong điều kiện nuôi nhốt.

Được mô tả từ sông Bô, tỉnh Thừa Thiên-Huế, miền trung Việt Nam. Hiện chưa có thêm ghi nhận nào khác.

Phần lớn chưa được xác nhận, nhưng sinh thái của chúng hẳn tương tự A. normani, loài sống ở các đoạn suối và sông nhỏ nông, nước chảy xiết.

Các môi trường này có đặc điểm là nước trong vắt, và những loài cá chạch này thường chỉ sống ở các đoạn nước chảy xiết, thác ghềnh và dòng chảy nhanh có nền đá.

Trong một nghiên cứu, cá trưởng thành sống ở thác ghềnh và ăn chọn lọc vi khuẩn lam (xem mục 'Thức ăn'), còn cá con ở vùng nước nông hơn và gặm mùn hữu cơ.

Mô tả loài này được công bố bằng tiếng Việt và hiện biết rất ít về chúng. Một số nguồn tài liệu lớn không liệt kê đây là loài hợp lệ, và Kottelat (2012) coi đây là 'species inquirenda' (loài cần xem xét lại).

Annamia spp. có thể bị nhầm với các chi có quan hệ gần như Balitoropsis. Có thể nhận biết chúng qua thân dẹp hơn, thùy dưới vây đuôi kéo dài, và vây ngực cùng vây bụng có một tia đơn không phân nhánh. Người ta cho rằng có ít nhất một thành viên chưa được mô tả của chi này.

Họ Gastromyzontidae hiện được coi là hợp lệ theo Kottelat (2012).

Họ này gồm nhiều chi trước đây được xếp vào một số họ và phân họ khác, gần đây nhất là Balitoridae, trong đó các chi nổi tiếng nhất trong giới chơi cá cảnh gồm Beaufortia, Formosania, Gastromyzon, Pseudogastromyzon, Hypergastromyzon, Liniparhomaloptera, Sewellia và Vanmanenia.

• Herder, F. and J. Freyhof (2006). Resource partitioning in a tropical stream fish assemblage. Journal of Fish Biology 69(2), 571-589
• Kottelat, M. (2001). Fishes of Laos. WHT Publications, Colombo, 1-198
• Rainboth, W. J. (1996). Fishes of the Cambodian Mekong. FAO Species Identification Field Guide for Fishery Purposes. FAO, Rome, 1-265
• Šlechtová, V., J. Bohlen and H. H. Tan (2007). Families of Cobitoidea (Teleostei; Cypriniformes) as revealed from nuclear genetic data and the position of the mysterious genera Barbucca, Psilorhynchus, Serpenticobitis and Vaillantella. Molecular Phylogenetics and Evolution 44(3), 1358-1365
• Tang, Q., H. Liu, R. Mayden and B. Xiong (2006). Comparison of evolutionary rates in the mitochondrial DNA cytochrome b gene and control region and their implications for phylogeny of the Cobitoidea (Teleostei: Cypriniformes). Molecular Phylogenetics and Evolution 39(2), 347-357
• Kottelat, M. (2012). Conspectus cobitidum: an inventory of the loaches of the world (Teleostei: Cypriniformes: Cobitoidei). Raffles Bulletin of Zoology Supplement 26, 1-199
• Randall, Z. S. and L. M. Page (2012). Resurrection of the genus Homalopteroides (Teleostei: Balitoridae) with a redescription of H. modestus (Vinciguerra 1890). Zootaxa 3586, 329-346
• Kottelat, M. (2013). The fishes of the inland waters of southeast Asia: a catalogue and core bibiography of the fishes known to occur in freshwaters, mangroves and estuaries. The Raffles Bulletin of Zoology Supplement 27, 1-663
• Nguyen, V. H. (2005). Cá nuóc ngot Viêt Nam. Tâp II. [Cá nước ngọt Việt Nam. Tập 2]. Nhà Xuât Ban Nông Nghiêp [Nhà xuất bản Nông nghiệp], Hanoi, 1-759