Cá chạch suối Schistura vinciguerrae

Schistura vinciguerrae là một loài chạch thuộc họ Nemacheilidae, phân bố ở lưu vực các sông Irrawaddy, Salween và Chindwin tại Myanmar và đông bắc Ấn Độ. Loài này có mặt trên thị trường khá đều. Nó thuộc nhóm Schistura multifasciata, nhóm có các vạch ở nửa trước thân bị tách đôi và mảnh hơn các vạch phía sau. Cá đực không có nếp da dưới mắt, và đây là điểm phân biệt nó với S. bella, S. mahnerti, S. reticulata và S. udomritthiruji. Ngoài tự nhiên, cá sống ở các con suối rừng nước trong, nhiều oxy, nền là cát thô, sỏi, đá và đá tảng.

• Kích thước tối đa: 75 mm SL
• Kích thước bể: 90 × 30 cm
• Nhiệt độ: 20–26°C
• pH: 6,0–7,5
• Độ cứng: 2–12 dGH
• Cần dòng chảy mạnh, lọc phải luân chuyển toàn bộ nước bể 8–12 lần mỗi giờ

Chiều dài chuẩn: 75 mm SL. Đáy bể: 90 × 30 cm. Thể tích: khoảng 81 lít.

Dù chỉ nuôi một nhóm nhỏ, bạn cũng cần bể có đáy cỡ 90 × 30 cm hoặc tương đương.

• Nhiệt độ: 20–26°C
• pH: 6,0–7,5
• Độ cứng: 2–12 dGH

Loài này không khó nuôi nếu được sống đúng điều kiện. Cách tốt nhất là set bể mô phỏng một con suối hay con sông đang chảy. Nền nên có đá đủ cỡ, cát, sỏi nhỏ và vài tảng đá bị nước mài tròn.

Bạn có thể đặt thêm các cành lũa để tạo ra nhiều hốc, kẽ và chỗ râm. Cách bố trí này làm tầm nhìn trong bể bị chia cắt.

Phần lớn cây thủy sinh sẽ không sống nổi trong môi trường như vậy. Tuy nhiên, những loại khỏe như Microsorum, Bolbitis hay Anubias vẫn trồng được nếu buộc lên đá, lũa.

Khi đã quen bể, mỗi con thường chọn cho mình một cái hang hoặc một chỗ trú. Nó sẽ giữ chỗ đó trước cá cùng loài và những loài trông giống nó. Vì thế bể cần được bố trí nhiều cấu trúc.

Trong một bể như vậy, cá sẽ khỏe mạnh và có thể sống chung với những loài ưa điều kiện tương tự (xem 'Tập tính và khả năng nuôi chung').

Cá không cần nước chảy xiết như thác. Dù vậy, nó sống tốt nhất khi nước nhiều oxy hòa tan và trong bể có dòng chảy. Bạn nên dùng thêm lọc, máy tạo dòng hoặc đá sủi tùy nhu cầu.

Giống nhiều loài cá sống ở nước chảy, loài này không chịu được chất thải hữu cơ tích tụ và cần nước thật sạch mới khỏe được. Vì vậy, thay 30-50% nước mỗi tuần nên là việc làm thường lệ.

Các loài Schistura ăn tạp. Tuy vậy, thức ăn chính của chúng là côn trùng nhỏ, giun, giáp xác và các loại động vật phù du khác. Thực vật và mùn hữu cơ chỉ chiếm một phần khá nhỏ.

Trong bể, cá chịu ăn thức ăn khô có cỡ vừa miệng, nhưng không nên cho ăn mỗi thứ này.

Cho ăn hằng ngày bằng thức ăn sống và đông lạnh cỡ nhỏ như bo bo, Artemia, trùng huyết sẽ giúp cá lên màu đẹp và khỏe nhất. Trong bể có dòng chảy, cá thường phóng lên đớp những mẩu thức ăn trôi qua.

So với một số loài cùng chi, con này không hung dữ lắm. Dù vậy, nó vẫn không hợp với bể cộng đồng thông thường vì yêu cầu nuôi khá đặc thù.

Như thế không có nghĩa là phải nuôi riêng. Bạn chỉ cần chọn bạn cùng bể cẩn thận và tìm hiểu kỹ trước.

Chắc chắn phải loại các loài bơi chậm hoặc vây dài. Chúng nhiều khả năng sẽ vất vả với dòng chảy mà bể cần, và có thể bị rỉa vây.

Những loài sống đáy hiền lành như Corydoras hay Pangio cũng dễ bị Schistura giữ lãnh thổ bắt nạt, nên tốt nhất là tránh.

Lựa chọn tốt nhất là những loài có môi trường sống tự nhiên tương tự, nhất là loài bơi ở tầng nước giữa như Danio, Devario, Mystacoleucus, Barilius cỡ nhỏ, Pethia, Puntius và Rasbora. Chỉ cần một hai đàn cá như vậy là con chạch vốn hay lẩn trốn này đã mạnh dạn hơn thấy rõ.

Bạn cũng có thể chọn các loài chạch ưa dòng chảy thuộc các chi Pseudogastromyzon, Beaufortia hay Sewellia. Các loài cá chép sống đáy như Crossocheilus và Garra cũng là lựa chọn được.

Các loài họ hàng có dáng giống nó như Nemacheilus, Acanthocobitis và những loài Schistura khác thì trong đa số trường hợp không nên nuôi chung. Trong bể lớn hơn, kiểu kết hợp này có thể vẫn ổn.

Loài này không thể gọi là sống theo đàn. Dù vậy, bạn vẫn nuôi được cả nhóm nếu bể có nhiều cụm đá và tầm nhìn bị chia cắt.

Thỉnh thoảng cá vẫn có thể đánh nhau. Trong bể nhỏ hoặc bố trí sơ sài, những trận gây gổ giữa các con cùng loài có thể nặng lên đến mức không chấp nhận được.

Cá cái thường có thân dày hơn một chút, rõ nhất là khi bụng đầy trứng.

Chưa có ghi nhận nào về việc loài này sinh sản trong bể nuôi.

Nơi thu mẫu chuẩn được ghi là 'Meekalam, Myanmar', ứng với một khu vực nay thuộc vùng Tanintharyi của Myanmar. Loài này có mặt ở lưu vực sông Irrawaddy và sông Salween tại Myanmar. Nó cũng sống trong lưu vực sông Chindwin ở Myanmar và đông bắc Ấn Độ.

Chindwin là phụ lưu lớn nhất của sông Irrawaddy, và phần lớn dòng sông chảy trong lãnh thổ Myanmar. Chỉ có hai nhánh của nó là sông Manipur và sông Yu bắt nguồn từ hai bang Manipur và Nagaland của Ấn Độ.

Ngoài ra còn có vài ghi nhận ở lưu vực sông Salween thuộc tỉnh Vân Nam, Trung Quốc, nhưng chưa được xác nhận.

Cá sống ở các con suối và sông nhỏ nước trong, nhiều oxy, quanh vùng phân thủy và đầu nguồn. Những nơi này thường nằm dưới tán rừng nên khá râm. Nền đáy lúc nào cũng là cát thô, sỏi, đá và đá tảng, hoàn toàn không có cây thủy sinh.

Tốc độ dòng chảy và độ đục của nước nhiều khả năng thay đổi phần nào theo mùa trong năm.

Ở một điểm thu mẫu tại Myanmar, người ta bắt được cá trong những lạch nước chảy xiết, nền trơ trụi, nằm gần một thác nước. Sống cùng chỗ với nó có Lepidocephalichthys berdmorei, Pethia ticto, Danio choprae và một số loài Garra, Barilius chưa định danh.

Loài này có mặt trên thị trường khá đều, và trông giống vài loài cùng chi. Dễ nhầm nhất là S. bella, S. hoai, S. mahnerti, S. multifasciata, S. poculi, S. reticulata, S. longa, S. conirostris và S. udomritthiruji.

Tập hợp các loài này được gọi là 'nhóm' Schistura multifasciata. Điểm chung về màu của chúng là các vạch dọc ở nửa trước thân bị tách đôi. Do đó các vạch ở phần trước thân mảnh hơn các vạch ở phần sau.

Có thể phân biệt S. vinciguerrae với S. bella, S. mahnerti, S. reticulata và S. udomritthiruji vì cá đực của nó không có nếp da dưới mắt, còn các loài kia thì có. Với S. poculi, điểm khác nằm ở số tia phân nhánh của vây đuôi. S. vinciguerrae có 9+8 tia, còn S. poculi có 8+7 tia.

Ngoài ra, loài này còn khác các loài cùng chi ở một tổ hợp đặc điểm. Thân có màu nâu vàng với 10-16 vạch sẫm, vạch rộng hơn khoảng hở giữa chúng. Phần lớn các vạch có viền sẫm hơn. Cuống đuôi không có gờ mỡ. Trên cuống đuôi có một đốm sẫm kéo dài theo chiều đứng, chạy xuống từ điểm cuối đường bên, kèm 1-2 đốm nhỏ ở gốc các tia vây đuôi phía trên. Vây đuôi có 1-2 hàng đốm không đều.

Loài này cũng khác các loài kia ở vài chi tiết về hoa văn. Tuy nhiên, màu sắc của mọi loài trong nhóm S. multifasciata đều thay đổi nhiều, cả giữa các quần thể lẫn trong cùng một quần thể. Vì thế dựa vào màu để định danh thì kém chắc chắn hơn.

Schistura là chi có nhiều loài nhất trong họ chạch Nemacheilidae, với khoảng 190 loài. Con số này vẫn đang tăng, và hơn 100 loài đã được mô tả từ năm 1990 đến nay.

Chi này có thể là một nhóm đa nguồn gốc (polyphyletic). Người ta thường chia nó thành nhiều 'nhóm' loài với ranh giới khá lỏng, và một số nhóm khác nhau khá nhiều.

Chẳng hạn, có một nhóm mà một phần hoặc toàn bộ vạch trên thân bị tách đôi theo chiều đứng. Một nhóm khác thì có các đặc điểm bị thu nhỏ hoặc giảm bớt. Cá trưởng thành của nhóm này dài dưới 50 mm SL, có ít tia vây bụng và vây ngực hơn, và thường cũng ít tia vây đuôi hơn, đường bên ngắn hơn.

Một số loài như S. geisleri thì có vẻ không có quan hệ gần với loài nào khác.

Phần lớn các loài sống ở suối chảy hoặc gần thác nước, nơi nước tự nhiên có nhiều oxy hòa tan. Một số ít loài sống hẳn trong hang động (troglobitic). Những loài sống trong hang có sắc tố nhạt đi, và nhiều loài mù hoàn toàn.

Các loài Schistura khác những loài khác trong họ Nemacheilidae ở một tổ hợp đặc điểm hình thái. Miệng của chúng hơi cong, rộng gấp 2-3,5 lần chiều dài. Môi dưới có một 'chỗ ngắt' ở giữa, chỗ này không tạo thành hai miếng đệm hình tam giác ở hai bên, và bề mặt có thể trơn hoặc có rãnh. Hoa văn rất đa dạng, nhưng thường có màu sẫm với các vạch khá đều. Gốc vây đuôi thường có một vạch đen, vạch này có thể tách thành hai đốm hoặc các vạch nhỏ hơn. Dọc gốc vây lưng có một hoặc hai vệt đen. Cuống đuôi không có vảy nhọn. Vây đuôi có thể từ bằng đến chẻ, nhưng thường hơi lõm. Hàm dưới có thể có hoặc không có khía ở giữa. Ở một số loài, con đực và con cái khác nhau rõ rệt.

Họ Nemacheilidae phân bố rộng khắp phần lớn lục địa Á-Âu. Tiểu lục địa Ấn Độ, Đông Nam Á và Trung Quốc là những nơi có nhiều loài nhất.