Cá devario sọc Ấn Độ

• Kích thước tối đa: 75 mm SL (chiều dài chuẩn)
• Kích thước bể: 120 × 45 cm
• Nhiệt độ: 16–26°C
• pH: 6,0–8,0
• Độ cứng: 2–15 dGH

Bể cần có nắp đậy thật kín vì loài này nổi tiếng hay nhảy. Thay 30–50% nước mỗi tuần nên là việc làm thường lệ.

Devario aequipinnatus là một loài devario có sọc, sống ở các suối đồi vùng đông bắc Ấn Độ, Bangladesh và Nepal. Bạn có thể nhận ra loài này nhờ ba sọc sẫm thẳng chạy dọc mỗi bên thân, trong đó sọc giữa rộng nhất. Suốt một thời gian dài, cái tên này bị gán cho gần như mọi loài Devario có sọc, kể cả cá danio khổng lồ nhân giống thương mại. Loài cá đó được trình bày riêng trong mục D. malabaricus.

Chiều dài chuẩn (SL) của loài này là 75 mm. Để nuôi lâu dài, bạn nên dùng bể có mặt bể 120 × 45 cm hoặc tương đương, thể tích khoảng 243 lít.

• Nhiệt độ: 16–26°C
• pH: 6,0–8,0
• Độ cứng: 2–15 dGH

Loài này hợp với bể bày giống một con suối hay dòng sông đang chảy. Nền nên gồm đá bị nước mài tròn với nhiều kích cỡ, cát, sỏi mịn và vài tảng đá nhỏ.

Bạn có thể bày thêm rễ hoặc cành lũa. Phần lớn cây thủy sinh sẽ không sống khỏe trong kiểu bể này. Tuy vậy, những loại cây bền như Microsorum, Bolbitis hay Anubias vẫn trồng được bằng cách gắn lên đá, lũa trong bể.

Ngoài tự nhiên, loài này sống trong môi trường rất sạch, nên nhiều khả năng chúng không chịu được chất thải hữu cơ tích tụ. Có lẽ chúng cũng cần nước gần như sạch tinh mới sống khỏe.

Dòng chảy không cần quá mạnh. Dù vậy, nhiều khả năng cá vẫn thích nước giàu oxy hòa tan và có dòng chảy vừa phải.

Thay 30–50% nước mỗi tuần nên là việc làm thường lệ. Bể bắt buộc phải có nắp thật kín, vì mọi loài Devario đều nhảy rất giỏi.

Trong ruột các cá thể bắt ngoài tự nhiên, người ta thấy chủ yếu là côn trùng, phần còn lại là thực vật.

Trong bể, bạn có thể dùng thức ăn khô loại tốt làm món chính. Tuy vậy, nên cho ăn thêm thường xuyên các loại mồi sống và đông lạnh cỡ nhỏ như trùng huyết, Daphnia, Artemia... để cá lên màu đẹp nhất và khỏe mạnh.

Đây không phải loài hung dữ. Có điều chúng bơi lội không ngừng và tranh ăn rất hăng, nên có thể làm những bạn cùng bể chậm chạp hoặc nhút nhát khó chịu. Vì vậy, loài này hợp nhất với bể lớn nuôi chung các loài cá khỏe, cỡ tương đương.

Có rất nhiều lựa chọn phù hợp, trong đó có nhiều loài cá họ chép, cá chạch, cá cichlid, cá da trơn và cá characin. Dù vậy, như mọi lần chọn cá cho bể cộng đồng, bạn vẫn phải tìm hiểu kỹ trước.

Bản tính loài này là cá đàn. Tốt nhất bạn nên nuôi thành nhóm ít nhất 8–10 con. Nuôi đông như vậy cá sẽ bớt nhát, và cả đàn bơi trông đẹp, tự nhiên hơn hẳn.

Khi sống theo đàn, cá mải lo giữ thứ bậc của mình trong nhóm nên những màn gây gổ cũng không lan rộng. Cá đực cũng thường lên màu đẹp hơn khi có đối thủ.

Cá cái đã thành thục thường bụng tròn hơn, màu nhạt hơn và lớn hơn cá đực một chút.

Chưa có báo cáo nào cho thấy người chơi từng cho D. aequipinnatus hoang dã sinh sản. Tuy nhiên, những con cá được xác định là loài này đã đẻ trong điều kiện nuôi nhốt mà không cần hormone, chỉ bằng cách nâng nhiệt độ và giả lập mưa (Dey et al., 2014). Giống phần lớn các loài cá họ chép cỡ nhỏ, các loài Devario đẻ trứng rải tự do và không chăm con.

Khi khỏe mạnh, chúng đẻ khá thường xuyên. Trong một bể đã chạy ổn định lâu và trồng nhiều cây, có thể bạn sẽ thấy lác đác vài con cá bột xuất hiện mà không cần làm gì.

Còn nếu muốn thu được nhiều cá con nhất, bạn cần làm bài bản hơn. Đàn cá bố mẹ vẫn có thể vỗ béo chung với nhau, nhưng bạn nên dựng thêm một bể nhỏ hơn, đáy ít nhất 60 cm x 30 cm, và đổ đầy nước cũ lấy từ bể đã ổn định.

Bể đẻ nên để ánh sáng thật mờ. Đáy bể phủ một lớp lưới có mắt đủ lớn để trứng lọt qua nhưng đủ nhỏ để cá bố mẹ không với tới. Loại thảm cỏ nhựa bán khắp nơi cũng dùng được và cho kết quả tốt, một lớp bi thủy tinh cũng vậy.

Một cách khác là thả kín phần lớn bể bằng cây lá nhỏ như Taxiphyllum hoặc dùng búi sợi cho cá đẻ. Cách này cũng cho kết quả khá.

Nước nên có pH từ hơi axit đến trung tính, nhiệt độ ở mức cao trong khoảng đã nêu ở trên. Bạn cũng nên đặt một lọc bông vi sinh chạy bằng máy sủi hoặc một vài quả sủi khí để cấp oxy và tạo dòng nước.

Khi đã vỗ cá bố mẹ đủ sung và cá cái trông căng trứng, bạn thả một hoặc hai cặp vào bể đẻ.

Nếu cá đã sẵn sàng, chúng thường đẻ trong vòng 24 giờ. Đẻ xong, cá cái thường trông thon đi thấy rõ. Sau 48 giờ, bạn nên vớt cá bố mẹ ra, dù có thấy chúng đẻ hay không.

Thời gian trứng nở phụ thuộc phần nào vào nhiệt độ, nhưng thường mất 24–36 giờ. Vài ngày sau đó cá bột bắt đầu bơi tự do.

Thức ăn đầu tiên nên là trùng đế giày (Paramecium) hoặc loại tương tự. Khi cá bột đủ lớn để ăn được, bạn cho thêm ấu trùng Artemia, giun vi sinh (microworm), thức ăn khô dạng bột...

Loài này phân bố ở đông bắc và bắc Ấn Độ, Bangladesh và Nepal.

Ở Bangladesh, người ta ghi nhận loài này ở các suối nhỏ nước chảy xiết thuộc lưu vực sông Meghna, Feni và Karnafuli. Ở Ấn Độ, chúng có mặt ở thượng nguồn các sông Brahmaputra, Barak và Tista. Ngoài ra còn có một ghi nhận ở thượng nguồn sông Kosi, một phụ lưu của sông Hằng, thuộc Nepal (Kullander et al., 2017).

Địa điểm mẫu chuẩn chỉ ghi vỏn vẹn 'Assam, Ấn Độ'. Mẫu vật của McClelland lấy từ số mẫu do William Griffith thu thập. Năm 1835, hành trình của Griffith đi qua một số vùng nay thuộc Bangladesh, Meghalaya và Assam.

Các ghi nhận ở nam Ấn Độ và Sri Lanka thực ra là D. malabaricus và những loài tương tự. Tính đến năm 2016, khoảng một nửa số mã vạch DNA đăng ký dưới tên này là của các loài cá đó (Kullander et al., 2017).

Loài này sống ở các suối đồi và đoạn thượng nguồn của sông nhỏ. Nước ở đây trong và giàu oxy. Nền là sỏi lẫn đá đủ cỡ, ven bờ có ít cây cỏ mọc sát mép nước hoặc rủ xuống mặt nước. Ở Bangladesh, người ta chỉ gặp chúng với số lượng ít trong các suối nhỏ nước chảy xiết (Kullander et al., 2017).

Dòng chảy, lượng nước và độ đục thay đổi rất nhiều tùy thời điểm trong năm.

Tại một điểm trên vùng cao thuộc bang Meghalaya, đông bắc Ấn Độ, nước tương đối trong. Nền ở đó lẫn sỏi và đá cuội, ven bờ có một ít cây cỏ rủ xuống.

Các loài cá khác gặp ở đây gồm Danio dangila và một loài Channa chưa xác định.

Loài này nằm trong một nhóm các loài Devario có sọc trông khá giống nhau, gồm D. anomalus, D. coxi, D. devario, D. malabaricus, D. xyrops và một số loài khác.

Tên D. aequipinnatus từng bị gán cho gần như mọi loài Devario có sọc. Phần lớn tài liệu cá cảnh cũng dùng tên này cho 'cá danio khổng lồ' nhân giống thương mại. Dữ liệu di truyền và hình thái đã xác định loài cá đó thực ra là D. malabaricus.

Mô tả của McClelland khá sơ sài. Hình vẽ đi kèm cho thấy một con cá có vây đuôi chẻ sâu, hai hoặc ba hàng đốm sẫm nhỏ gần lưng, ngoài ra không có hoa văn màu nào khác. Kullander et al. (2017) dùng tên này cho loài cá có sọc ở vùng Griffith từng thu mẫu, vì ở đó không có loài nào đã biết khớp với mô tả của McClelland hơn.

Theo Kullander et al. (2017), có thể phân biệt D. aequipinnatus với mọi loài Devario khác nhờ kiểu màu gồm ba sọc P+1, P và P-1 rõ nét và thẳng. Trong đó sọc P rộng nhất, bề ngang đều từ trước ra sau hoặc hơi thu hẹp dần về phía đuôi. Loài này còn có 9½–10½ tia vây lưng phân nhánh (cá biệt có con 11½) và thường có 12 vảy quanh cuống đuôi.

D. coxi là loài mà cùng bài báo đó mô tả từ mẫu thu gần Cox's Bazar ở Bangladesh. Loài này rất giống D. aequipinnatus. D. coxi có 11½–12½ tia vây lưng phân nhánh và 14 vảy quanh cuống đuôi. Hai sọc P và P-1 của nó nhập vào nhau ở phần trước thân và có các đốm sáng bên trong.

Perilampus ostreographus McClelland, 1839, mô tả trong cùng công trình, suốt nhiều năm bị coi là tên đồng nghĩa của D. devario, cho đến khi Conway et al. (2009) khôi phục hiệu lực cho tên này. Kullander et al. (2017) tạm xếp nó làm tên đồng nghĩa của D. aequipinnatus, và Catalog of Fishes cũng theo cách xếp này. Nhóm tác giả này còn liệt kê Danio assamensis Barman, 1984 là một tên có thể đồng nghĩa. Loài đó chỉ được biết qua ba mẫu vật thu ở sông Brahmaputra, Assam.

Tên chi hiện tại mới được dùng rộng rãi từ năm 2003. Trước đó, các loài trong chi này được xếp vào chi Danio.

• Fang, F. (2003). Phylogenetic Analysis of the Asian Cyprinid Genus Danio (Teleostei, Cyprinidae). Copeia 2003(4), 714-728
• McClelland, J. (1839). Indian Cyprinidae. Asiatic Researches 19(2), 217-471
• Cottle, P. W. (2010). Danios and Devarios. NPM Publishing, 1-160
• Kullander, Sven O.; Rahman, Md. Mizanur; Norén, Michael; Mollah, Abdur Rob (2017). Devario in Bangladesh: Species diversity, sibling species, and introgression within danionin cyprinids (Teleostei: Cyprinidae: Danioninae) PLOS ONE 12(11), e0186895
• Dey, S.; Ramanujam, S. N.; Mahapatra, B. K. (2014). Breeding and development of ornamental hill stream fish Devario aequipinnatus (McClelland) in captivity International Journal of Fisheries and Aquatic Studies 1(4), 1-7
• Kottelat, M. (2013). The fishes of the inland waters of southeast Asia. The Raffles Bulletin of Zoology Supplement 27, 1-663