Cá dĩa Lam Đức (Blue Diamond discus)

Nguồn gốc

Lam Đức là dòng cá dĩa lai tạo ở châu Á, ra đời vào thập niên 1990. Đây không phải dạng hoang dã. Những dòng như Blue Diamond không có ngoài tự nhiên.

Các nguồn kể chi tiết hơi khác nhau. Một nguồn cho biết dân lai tạo ở Malaysia và Hồng Kông phát hiện vài con cá bột có màu trong suốt từ đàn Blue Turquoise, và khi lớn lên chúng thành cá xanh trơn. Một nguồn khác kể dòng này được chọn lọc từ các dòng cobalt blue và turquoise để giữ màu xanh phủ toàn thân và xóa hoa văn. Theo nguồn này, những con ổn định đầu tiên đến từ các trại Malaysia vào giữa thập niên 1990, sau đó các trại Hồng Kông tiếp tục chỉnh dáng thân.

Giới viết về cá cảnh xếp Lam Đức vào làn sóng đột biến mới của cá dĩa cuối thập niên 1980 và 1990, cùng thời với những dạng như Marlboro Red.

Nhận biết và các dòng

Nét làm nên Lam Đức là thân xanh lam trơn đều, kiểu xanh ánh kim từ cobalt đến turquoise. Cá đẹp không có sọc, không có chấm tiêu, và thân, nắp mang lẫn vây đều không có hoa văn.

Màu mắt là chỗ các nguồn không thống nhất. Vài nguồn mô tả cá có mắt đỏ tương phản với thân xanh, và dân lai tạo rất chú ý đến đôi mắt đỏ này. Một nguồn khác lại nói Lam Đức điển hình có mắt đen, còn dạng xanh trơn mắt đỏ là một dạng mới hơn và tách riêng.

Một chút ánh vàng ở đuôi vẫn có thể gặp. Có nguồn chấp nhận một ít màu cam quanh mắt và ở chóp vây đuôi, vây lưng. Ngược lại, màu xám đục có thể là dấu hiệu cá không khỏe.

Màu xanh của Lam Đức là màu cấu trúc, nên cá trông thế nào còn tùy ánh sáng. Nền phía sau màu đen mờ hoặc xanh đậm làm màu xanh nổi nhất.

Về các dòng phụ, ngoài dạng mắt đỏ nói ở trên, trên thị trường còn có Lam Đức bạch tạng (albino).

Nuôi thế nào

Các nguồn đánh giá độ khó không giống nhau. Một nguồn không khuyên người mới chơi nuôi dòng này. Một shop Việt Nam thì nói cá hiền, dễ chăm nếu nước, nhiệt độ và thức ăn được giữ ổn định. Có nguồn còn nhận xét các dòng cá dĩa lai tạo hiện nay ít yếu hơn cá dĩa bắt tự nhiên và cũng không nhát lắm. Theo nguồn này, cá cần ba thứ cơ bản: nước sạch, nuôi theo đàn và thức ăn đa dạng.

Bể: một nguồn gợi ý bể cao khoảng 300 lít cho sáu con trưởng thành, lọc êm, dòng chảy nhẹ. Một nguồn khác cho rằng tối thiểu khoảng 210 lít, và từ 380 lít trở lên thì tốt hơn.

Nước: một nguồn nhấn mạnh nước mềm, hơi chua, ấm, và trên hết là ổn định, pH, nhiệt độ hay khoáng đều không nên dao động. Các thông số cụ thể giữa các nguồn khá lệch nhau:

Thông số	Các nguồn ghi
Nhiệt độ	28–30°C (hai nguồn, trong đó có shop Việt Nam), 26–30°C (một nguồn)
pH	5,5–6,5 / 6,1–7,5 / 6,5–7,2 / khoảng 7 (shop Việt Nam)
GH	3–6
Cỡ trưởng thành	12–15 cm / 15–18 cm / 15–23 cm

Thay nước: một nguồn khuyên thay 50% mỗi tuần cho cá lớn. Cá con thì thay 30% mỗi ngày.

Thức ăn: cá dĩa thích đồ ăn nhiều đạm như các loại sâu, giun, cho ăn kèm cám viên và cám lá chất lượng tốt. Cá con ăn 3–5 bữa một ngày, cá lớn ăn 2 bữa. Thức ăn thừa sau khoảng 10 phút thì vớt ra. Các shop Việt Nam hay cho ăn trùn huyết và tim bò. Tim bò cho ăn 2–3 lần mỗi tuần là ổn. Thức ăn tăng màu chứa astaxanthin thì không có tác dụng gì với màu xanh, bạn không cần tốn tiền vào khoản này.

Nuôi chung: một nguồn gợi ý cá neon vua (cardinal), cá hồng mũi (rummy-nose), cá chuột sterbai và tép Amano. Tránh các loài bơi nhanh hoặc hay rỉa vây. Cá ông tiên cũng không nên thả chung vì hai loài lây bệnh cho nhau. Các nguồn đều khuyên nuôi cá dĩa theo đàn.

Sinh sản

Lam Đức sinh sản được và giữ dòng tốt. Cá con thừa hưởng màu xanh đều của bố mẹ. Nếu lai ngược lại với turquoise hay cobalt thì đàn con sẽ ra hoa văn lẫn lộn.

Một nguồn khuyên nuôi một đàn từ sáu con non trở lên để cá tự bắt cặp. Cá thường ghép đôi vào khoảng 14 tháng tuổi và đẻ lên tấm đá phiến hoặc nón đẻ. Một số cặp nuôi con kém, và khi đó có thể bạn phải ấp, nuôi bột nhân tạo.

Giống mọi cá dĩa khác, cá bột ăn lớp nhớt trên da bố mẹ trước tiên. Khâu nuôi bột là khó nhất.

Bệnh và vấn đề sức khỏe

Có nguồn cho rằng Lam Đức dễ stress hơn các dòng đỏ. Khi stress, cá nhạt đi thành màu xanh xám đục. Nguồn này cũng đoán cá có thể dễ dính sán mang hơn sau nhiều lần vận chuyển, nhưng chính họ cũng chưa chắc chuyện này.

Nếu thân cá sẫm màu mãi không sáng lại, thủ phạm có thể là stress kéo dài hoặc ký sinh trùng. Cá mới về nên cách ly bốn tuần.

Ngoài ra Lam Đức cũng gặp các bệnh chung của cá dĩa: thối vây do nước bẩn, ký sinh trùng đường ruột với dấu hiệu là phân trắng.

Chọn mua

• Một nguồn khuyên chọn cá non cỡ 7–9 cm, màu xanh đều, không có mảng nhạt, thân tròn, mắt trong, vây dựng và ăn khỏe.
• Mảng trắng hoặc xám ở bụng thường càng lớn càng rõ hơn, nên tránh những con này.
• Chọn con xanh rực phủ kín người, không xỉn hay ngả xám, và kiểm tra xem có ký sinh trùng không.
• Hỏi người bán cá đến từ trại nào, lứa nào, và đã cách ly sau khi nhập về chưa.
• Cá dĩa còn rất nhỏ mà màu rực bất thường có thể là dấu hiệu đã dùng hormone tăng màu. Cá như vậy sau này sẽ phai màu và có thể còi luôn.

Tranh cãi

Reliable Aquatics, một trại cá dĩa ở Ấn Độ, phê phán việc dùng hormone tăng màu cho cá dĩa trong giới buôn bán. Theo họ, cá bị xử lý hormone sẽ phai màu, còi, thân kém tròn, và nếu dùng quá liều có thể mất khả năng sinh sản. Bài viết của họ nói về cá dĩa nói chung, không nhắm riêng vào Lam Đức.

Chuyện màu mắt cũng là điểm chưa ngã ngũ. Có nguồn coi mắt đỏ là đặc trưng của Lam Đức, có nguồn lại cho rằng mắt đen mới là điển hình còn mắt đỏ là một dạng riêng ra đời sau.