Cá lóc lùn Sri Lanka

Channa orientalis là một loài cá lóc lùn có kích thước trung bình khoảng 10 cm, đến từ tây nam Sri Lanka và rừng Kottawa. Loài này có vài biến thể, gồm "Kottawa Forest A" và "Kottawa Forest B", nên nuôi tách riêng.

Thỉnh thoảng có bán nhưng thường có giá từ 50 bảng Anh trở lên.

Cá lóc (snakehead) nằm trong số các loài sẽ bị cấm nhập khẩu theo luật của châu Âu nhằm ngăn chặn sự lây lan của hội chứng loét dịch (Epizootic Ulcerative Syndrome, EUS). Nếu điều này xảy ra, cá lóc sẽ trở nên rất hiếm trong thú chơi vì phần lớn cá bán ở cửa hàng là cá bắt ngoài tự nhiên và chỉ có ít người chủ động nhân giống. Hiện chưa có mốc thời gian cho lệnh cấm. Ở Scotland, mọi loài cá lóc đều cần có giấy phép để nuôi.

Môi trường sống tự nhiên của C. orientalis là các dòng suối chảy chậm và vùng nước đen trong rừng mưa. Loài này được biết là sống sót được trong điều kiện khá khắc nghiệt và, giống các loài khác trong chi, nổi tiếng với khả năng băng qua những vùng đất ẩm để tìm nguồn nước mới. Chúng có thể thở khí trời giống cá sặc (gourami) và cá betta.

Đàn cá của tác giả được nuôi trong bể 60 x 30 x 30 cm. Bể phải được đậy kín; mọi loài Channa đều có thể nhảy ra qua bất kỳ khe hở nào.

Bể được trang trí bằng ống đất sét, cây nhựa và hang làm từ vỏ dừa, với hệ lọc là lọc bọt biển chạy bằng khí. Nước máy ở địa phương mềm đến mức pH có thể giảm khá nhanh. Nhiều loài Channa không thích thay nước từng phần thường xuyên hoặc nước quá sạch. Cách nuôi tốt nhất dường như là bể trồng nhiều cây với ít hoặc không có lọc, điều này đi ngược với cách nuôi cá "thông thường".

Không cần lọc nếu chỉ nuôi C. orientalis trong bể đủ lớn.

pH có thể dao động từ 5 đến 7. Cá được nuôi ở nhiệt độ nhiệt đới khoảng 24-25°C: không giống một số loài khác trong chi, C. orientalis là loài nhiệt đới thực sự chứ không phải cận nhiệt đới như Channa bleheri.

Cá được cho ăn nhiều loại thức ăn, gồm thức ăn hạt làm chính, bổ sung giòi máu (ấu trùng muỗi đỏ) đông lạnh, giun grindal (grindalworm) và giun đất. Cá lớn nhanh với chế độ này và, nhờ thay nước đều đặn, gần đạt kích cỡ sinh sản chỉ sau vài tháng.

Cho đến khi con lớn nhất đạt khoảng 8 cm, cá rất hiền, sau đó mới hung hăng hơn một chút với nhau. Có thể nuôi chung với cá khác miễn là bể đủ lớn và các loài cá kia đủ lớn để không bị ăn thịt. Tuy nhiên, nếu một cặp hình thành để sinh sản thì chúng có thể hung hăng hơn.

Hai lần, một con cá hoàn toàn khỏe mạnh được phát hiện chết trong tình trạng rách nát vào hôm sau. Điều này dường như cho thấy một cặp đã bắt đầu hình thành; đôi cá có thể được thấy quấn quanh thân nhau theo hình chữ "S".

Tác giả không thể nhận thấy sự khác biệt giới tính giữa các con cá để tách thành từng cặp. Ở kích thước khoảng 8 cm, cá bắt đầu xuất hiện màu xanh dương đẹp trên các vây.

Cặp cá được chuyển sang bể riêng 60 x 30 x 30 cm có ống, hang và một lớp cát mịn mỏng, nhưng không có gì xảy ra. Theo lời khuyên của một người nhân giống Channa có kinh nghiệm, tác giả ngừng thay nước thường xuyên, thêm bốn nắm đất vườn (không có thuốc diệt cỏ hay thuốc trừ sâu) và tháo bộ lọc, giữ nguyên nhiệt độ. Hầu như không đo được amoniac dù đã đột ngột thêm vật chất hữu cơ. Tác giả không khuyến nghị cách làm này cho bất kỳ chi cá nào khác.

Trong vòng vài ngày cá lại quấn lấy nhau và sau một tuần, con đực xuất hiện từ trong hang với cổ họng phồng lên, nghĩa là nó đang ấp trứng trong miệng. Nó đã ăn bốn lứa trứng đầu, như một số loài ấp trứng trong miệng vẫn làm ở lần đầu, nhưng cuối cùng cũng ấp trọn một lứa. Thời gian ấp khác nhau tùy từng cá thể và điều kiện môi trường; cá bột có thể được nhả ra sau chỉ ba hoặc bốn ngày hoặc được giữ lâu đến mười ngày.

Cá bột ban đầu có phần lưng màu cam đặc trưng. Cá cái nuôi cá bột bằng cách bơi vòng phía trên và đẻ trứng làm thức ăn cho chúng. Những trứng này nhỏ so với trứng đẻ khi sinh sản, và cá bột ăn ngấu nghiến cho đến khi bụng căng phồng. Với lứa đầu, cá bột được tách khỏi bể cha mẹ khi chúng tự tìm thức ăn, cho ra mười một cá bột; cặp bố mẹ dường như sinh được nhiều hơn khi có thêm kinh nghiệm. Cá bột được cho ăn cùng loại thức ăn với bố mẹ từ khi dài khoảng 15 mm.

Khi con đực ấp lần nữa, nó nhả ra những cá bột nhỏ dường như thoát ra qua mang. Đếm được hơn năm mươi cá bột, nhưng ba ngày sau cổ họng nó lại phồng lên; nó đã gom nhiều cá bột vào miệng và giữ thêm vài ngày nữa.

Cá bột được tách sớm, dù được cho ăn rất tốt, vẫn nhỏ hơn ít nhất 25% so với các anh chị em còn ở với bố mẹ, có thể do những con còn lại được cá cái nuôi bằng trứng không thụ tinh. Tác giả dự định để cá bột ở cùng bố mẹ cho đến khi dài khoảng 3 đến 4 cm.

Các loài cá lóc nhỏ khác, dù không nhỏ bằng, gồm gachua, pulchra, ornatipinnis và bleheri, nhưng đây là các loài cận nhiệt đới và không nên nuôi lâu dài trong bể nhiệt đới.