Cá madtom vây cam

Noturus gilberti Jordan & Evermann, 1889. Cá đạt chiều dài chuẩn (SL) 100 mm. Tên chi đọc là "no two russ". Chữ Noturus ghép từ hai từ Hy Lạp: notos là lưng, oura là đuôi. Tên này chỉ đặc điểm vây mỡ và vây đuôi liền nhau. Tên loài đặt để vinh danh Charles H. Gilbert. Trong Danh sách đỏ IUCN, loài này được xếp hạng Nguy cấp, lần đánh giá gần nhất là năm 2012.

Muốn nhận ra loài này, bạn để ý thân dài, thon và đầu dẹt. Vây đuôi có màu từ xám tối đến sẫm, mép trên có một mảng hình tam giác màu trắng đến cam. Gai vây lưng và gai vây ngực đều ngắn. Lưng cá màu ô liu hoặc nâu, bụng vàng nhạt hoặc trắng. Các vây sẫm màu có viền vàng nhạt hoặc trắng.

pH từ 6,2 đến 7,0. Nhiệt độ từ 14 đến 22°C. Nước bắt buộc phải giàu oxy.

Bạn nên trải nền cát trộn rêu than bùn, rồi bố trí thêm ống PVC, đá phẳng và cây thủy sinh.

Cá ăn ngay thức ăn sống và thức ăn đông lạnh. Chúng cũng sẽ quen dần với thức ăn dạng vảy và các loại thức ăn chế biến sẵn cho cá cảnh.

Loài này hợp với bể cộng đồng nước lạnh. Bạn cùng bể lý tưởng là các loài cá bản địa Bắc Mỹ cỡ nhỏ đến vừa, chẳng hạn darter và shiner.

Vào mùa sinh sản, con đực có môi sưng to, khối cơ lưng (epaxial) ở vùng đầu nở lớn và nhú sinh dục to, phồng tròn. Nhú sinh dục của con cái có một rãnh sâu chạy dọc ở giữa, cuối rãnh là một nốt nhỏ.

Mùa sinh sản của cá kéo dài từ tháng 5 đến tháng 8. Cho chúng đẻ trong bể rất khó. Dù vậy, cá bắt ngoài tự nhiên đã từng đẻ khi được thả vào bể có nhiệt độ ấm hơn con sông hay lưu vực nơi chúng bị bắt. Hiện chưa có báo cáo nào về việc nhân giống loài này.

Loài này sống ở Bắc Mỹ, trong lưu vực thượng nguồn sông Roanoke (kể cả sông Dan) thuộc hai bang Virginia và North Carolina, Hoa Kỳ. Mẫu chuẩn được thu ở sông Roanoke, tại Roanoke, Salem và Allegany Springs, bang Virginia.

Cá sống ở những con sông nhỏ, nước trong và chảy mạnh. Chúng ở các đoạn nước cạn chảy xiết và các đoạn nước chảy đều có đáy đá.

Proceedings of the United States National Museum v. 11 (no. 723), pp 352, Pl. 43 (figs. 2-2b).