Cá neon ma đen

Cá neon ma đen (Megalamphodus megalopterus) là một loài characid sống ở thượng nguồn sông Madeira và thượng nguồn sông Paraguai, thuộc Bolivia và Brazil. Phần lớn ghi nhận về loài này đến từ sông Guaporé (ở Bolivia gọi là Río Iténez). Cá được dân chơi ưa chuộng và được nhân giống thương mại ở nhiều nước. Ngoài dạng thường còn có dòng 'vây dài'. Cá đực trưởng thành có vây đen, trong đó vây bụng, vây lưng và vây hậu môn to rộng ra. Cá cái thì thân cao hơn, vây bụng, vây hậu môn và vây mỡ ngả đỏ.

• Kích thước tối đa: 36 mm SL
• Kích thước bể: 80 × 30 cm
• Nhiệt độ: 20–28°C
• pH: 5,0–7,0
• Độ cứng: 1–12 dGH

Bể nhỏ nhất nên có đáy 80 × 30 cm (khoảng 72 lít) hoặc kích thước tương đương.

• Nhiệt độ: 20–28°C
• pH: 5,0–7,0
• Độ cứng: 1–12 dGH

Có lẽ loài này trông đẹp nhất trong bể nền cát có thêm vài rễ và cành lũa, hoặc trong bể trồng dày cây.

Rải thêm lá khô sẽ làm bể trông tự nhiên hơn nữa. Lớp lá vừa cho cá thêm chỗ trú, vừa là nơi các quần thể vi sinh phát triển khi lá phân hủy.

Đám vi sinh này có ích vì chúng là nguồn thức ăn thêm cho cả cá lớn lẫn cá bột. Người ta cũng cho rằng các chất humic do lá mục tiết ra có lợi cho cá.

Nhiều khả năng đây là loài ăn tạp. Ngoài tự nhiên, cá ăn động vật không xương sống nhỏ, giáp xác, tảo sợi, trái cây rụng và những thứ tương tự.

Trong bể, cá có thể sống được chỉ với thức ăn khô. Nhưng cũng như phần lớn các loài cá, chúng khỏe và đẹp nhất khi được ăn đa dạng. Với loài này, thực đơn nên có thêm ấu trùng chironomid (trùng huyết) sống và đông lạnh, lăng quăng, Daphnia, Moina, v.v.

Cá rất hiền nên là lựa chọn lý tưởng cho bể cộng đồng có chọn bạn cùng bể cẩn thận.

Có lẽ nuôi chung tốt nhất với các loài characid, gasteropelecid, lebiasinid cùng cỡ, các loài cá da trơn callichthyid hoặc loricariid nhỏ, và các loài cichlid cỡ nhỏ đến vừa không săn mồi.

Bạn nên mua một đàn có cả đực lẫn cái, ít nhất 8–10 con. Loài này tạo ra thứ bậc thống trị tạm thời trong đàn, và cá đực tranh nhau để được cá cái chú ý. Vì vậy khi nuôi đàn đông, cá có nhiều tập tính thú vị hơn và lên màu đẹp hơn.

Cá đực trưởng thành có vây đen, trong đó vây bụng, vây lưng và vây hậu môn to rộng ra. Cá cái thì thân cao hơn, vây bụng, vây hậu môn và vây mỡ thường ngả đỏ.

Đây là loài đẻ rải trứng tự do và không chăm con.

Khi cá bố mẹ khỏe, chúng sẽ đẻ thường xuyên. Trong bể đã chạy lâu, có thể sẽ thấy lác đác vài con cá bột xuất hiện mà bạn không cần làm gì. Còn nếu muốn thu được nhiều cá con nhất thì phải cho đẻ có kiểm soát hơn.

Bạn vẫn có thể vỗ cả đàn cá bố mẹ chung một bể. Bên cạnh đó, cần set thêm một bể nhỏ hơn và đổ nước đã ổn định vào. Bể này nên để ánh sáng thật mờ. Đáy bể phủ một lớp lưới có mắt đủ to để trứng lọt xuống nhưng đủ nhỏ để cá bố mẹ không với tới. Loại thảm nhựa dạng 'cỏ' bán khá phổ biến cũng dùng được và cho kết quả tốt. Một lớp bi thủy tinh cũng hiệu quả tương tự. Một cách khác là thả kín phần lớn bể bằng cây lá nhỏ như Taxiphyllum spp. hoặc dùng búi đẻ, cách này cũng cho kết quả khá ổn.

Nước nên có pH từ hơi chua đến trung tính. Nhiệt độ để gần mức cao của khoảng nêu ở trên. Bể cũng nên có lọc mút chạy bằng máy sủi hoặc vài viên đá sủi để cấp oxy và tạo chuyển động cho nước.

Khi cá bố mẹ đã được vỗ tốt, thả vào mỗi bể đẻ một cặp, hoặc một nhóm gồm một hai con đực và vài con cái. Để cá ở đó cho đến khi thấy trứng, thường là vào sáng hôm sau.

Thức ăn đầu tiên cho cá bột nên là Paramecium hoặc thức ăn khô chuyên dụng có cỡ hạt đủ nhỏ (5–50 micron). Khi cá bột đủ lớn để ăn được thì cho thêm ấu trùng Artemia mới nở, giun vi mô (microworm), v.v.

Cá có nguồn gốc từ thượng nguồn sông Madeira, một nhánh lớn của lưu vực Amazon phía tây, chảy qua Bolivia và miền tây Brazil. Vùng phân bố gồm cả hai phụ lưu lớn của sông Madeira là sông Beni và sông Mamoré. Ngoài ra cá còn sống ở thượng nguồn sông Paraguai thuộc Brazil.

Phần lớn ghi nhận về loài này nằm ở sông Guaporé (ở Bolivia gọi là Río Iténez) và thượng nguồn sông Paraguai. Sông Guaporé là nhánh chính của sông Mamoré và thoát nước cho Pantanal, vùng đất ngập nước nhiệt đới rất rộng. Sông Paraguai cũng bắt nguồn từ Pantanal nhưng chảy theo hướng ngược lại. Mỗi năm vào mùa mưa, nước dâng lên làm hai sông Guaporé và Paraguai thông nhau.

Địa điểm mẫu chuẩn (type locality) là 'Cáceres, Mato Grosso, Brazil'. Địa điểm này từng bị coi là ghi nhầm (ví dụ Weitzman & Palmer, 1997), nhưng các ghi nhận gần đây cho thấy nó có vẻ đúng (ví dụ Britski et al., 2007; Polaz et al., 2014).

Cá thường sống ở các phụ lưu nước lặng hoặc chảy chậm và các vùng nước tù ven sông, kể cả ao và hồ nhỏ. Ở đó chúng tụ thành đàn quanh các đám cây ven bờ hoặc quanh rễ cây ngập nước.

Ở Pantanal, các loài characid nhỏ thường sống trong nước rất trong, nơi cây thủy sinh mọc dày dưới nước. Vùng đất ngập nước này có rất nhiều thực vật thủy sinh lớn, với ít nhất 280 loài đã được ghi nhận. Trong số đó có những chi quen thuộc với dân chơi thủy sinh như Echinodorus, Bacopa, Ludwigia, Sagittaria, Eleocharis và Salvinia.

Loài này được dân chơi cá cảnh ưa chuộng và được nhân giống thương mại ở nhiều nước. Thỉnh thoảng trên thị trường có dòng 'vây dài' lai tạo để làm cảnh.

Theo chẩn đoán gần đây nhất của Géry (1977), có thể phân biệt loài này với các loài cùng chi qua tổ hợp các đặc điểm sau: xương sau ổ mắt rất yếu hoặc không có, có 10–20 răng hàm trên, đốm vai lớn, vây lưng và vây hậu môn sẫm màu, và ở cá trưởng thành thì vây bụng, vây lưng và vây hậu môn to rộng ra.

Ban đầu H. megalopterus được mô tả là loài điển hình của chi Megalamphodus Eigenmann 1915. Đặc điểm chẩn đoán của chi này là chỉ có một hàng răng. Weitzman và Palmer (1997) đã gộp chi này vào Hyphessobrycon, vì họ thấy một số cá thể M. megalopterus và loài họ hàng M. micropterus có hai hàng răng, giống một số loài trong nhóm 'rosy tetra' mà họ xác định. Ngoài ra, phần lớn các loài trước đây thuộc Megalamphodus còn có những đặc điểm khác gắn với nhóm giả định này. Rõ nhất là vệt sẫm trên vây lưng và đốm vai sẫm màu.

Năm 2024, loài này được chuyển từ Hyphessobrycon megalopterus trở lại thành Megalamphodus megalopterus.