Cá Phượng Hoàng Lam (Electric blue ram)

Nguồn gốc

Phượng Hoàng Lam là một dạng màu của cá phượng hoàng Mikrogeophagus ramirezi, không phải cá lai giữa hai loài. Cá phượng hoàng hoang dã sống ở vùng đồng cỏ ngập nước (llanos) thuộc lưu vực sông Orinoco, trải qua Venezuela và Colombia.

Dạng màu xanh này ra đời khoảng năm 2009. Một nguồn ghi là nó được tạo ra vào năm đó, nguồn khác chỉ nói nó bắt đầu phổ biến từ khoảng năm 2009. Người tạo ra dòng cá này thì không ai ghi lại. Theo một nguồn, màu xanh có được là nhờ lai chọn lọc cộng thêm một đột biến tình cờ. Cá nuôi bán ra thị trường hiện nay chủ yếu đến từ các trại ở Đông Âu và Đông Nam Á.

Nhận biết và các dòng

Toàn thân cá ánh xanh kim loại rất sáng, mắt đỏ. Trên nền vảy xanh có các đốm đen và đốm vàng cam. Vây lưng và vây đuôi thường ngả vàng cam.

Phân biệt đực cái rất khó. Con đực có vây lưng dài hơn một chút, nhưng chừng đó thường không đủ để chắc chắn.

Các dòng phụ hay gặp:

• Balloon electric blue ram: thân ngắn và tròn. Ở Việt Nam dạng này hay được bán dưới tên Phượng Hoàng Ngũ Sắc Lùn.
• Longfin balloon electric blue ram: thân balloon nhưng vây dài.
• Powder blue ram: nghe nói người ta lai Phượng Hoàng Lam với phượng hoàng vàng (gold ram) rồi giữ lại những con xanh nhạt nhất. Dòng này có giữ được màu qua các thế hệ hay không thì vẫn còn nghi ngờ.

Nuôi thế nào

Các nguồn ghi thông số nước khá khác nhau, nên mình để cả lại để bạn tự so:

Thông số	Các mức nguồn đưa ra
Nhiệt độ	22–30°C, 25,5–29,5°C, 26–29°C
pH	5–6, 5–7,2, 6–7,5
GH	0–8, 5–12
Cỡ cá trưởng thành	4–6 cm, 5–8 cm
Chiều dài bể	60–75 cm

Một cặp cần khoảng 75 lít. Nuôi hai cặp thì nên có ít nhất 150 lít. Đừng thả cá vào bể vừa mới set, vì đây là loài nhạy với nitrate và chất thải hữu cơ. Bể cần lọc tốt, dòng chảy nhẹ và thay nước đều. Một nguồn khuyên thay 20–30% nước mỗi tuần.

Cá thích bể trồng cây dày nhưng vẫn chừa khoảng trống để bơi. Bạn nên thêm hang trú và vài phiến đá phẳng.

Cá ăn cả đồ tươi sống lẫn thức ăn gốc thực vật. Một nguồn khuyên cho ăn 2–3 lần mỗi ngày. Cá mới chuyển bể hay bỏ ăn. Lúc đó lăng quăng là món dễ dụ cá ăn lại.

Nuôi chung thì chọn cá hiền, bơi chậm như cá bút chì (pencilfish) hay các loại tetra. Tránh cá bơi nhanh, cá hung dữ, các loài cichlid lùn khác và nói chung là các loài cichlid khác.

Sinh sản

Cá bắt cặp một vợ một chồng. Cả bố lẫn mẹ cùng giữ trứng và trông con. Cách rẻ nhất để có một cặp là mua một đàn cá con rồi để chúng tự ghép đôi.

Cá đẻ trên đá phẳng. Trứng nở sau khoảng 40 giờ, và khoảng 5 ngày sau thì cá bột bơi tự do. Có điều các dạng màu như Phượng Hoàng Lam đẻ kém hơn và chăm con kém hơn cá phượng hoàng hoang dã. Cặp còn non hay ăn trứng của chính mình.

Hai con Phượng Hoàng Lam ghép với nhau thường cho con giữ được màu xanh. Nếu lai với phượng hoàng vàng thì khác. Một người chơi trên diễn đàn cho rằng gen màu xanh này trội không hoàn toàn, nên con lai với cá vàng chỉ hơi ánh xanh. Một người nuôi khác lai thử hai màu này và thu được cá con lẫn đủ màu.

Bệnh và vấn đề sức khỏe

Có nhiều báo cáo cho thấy Phượng Hoàng Lam và các dạng màu "cực" khác dễ mắc bệnh hơn cá phượng hoàng thường. Điểm yếu lớn nhất là bệnh đốm trắng, nên bạn nên có sẵn thuốc trị đốm trắng trong nhà.

Các bệnh hay gặp khác gồm nấm, thối vây và sán da. Cá mới mua về nên cách ly 1–2 tuần trước khi thả chung.

Cá từng bị cho ăn hormone thường yếu hơn và sống ngắn hơn.

Chọn mua

Nên mua ở chỗ bán hoặc trại uy tín. Con nào rẻ bất thường thì cẩn thận, vì có thể cá đã bị cho ăn hormone.

Chọn con màu sáng, bơi nhanh nhẹn, không có dấu hiệu bệnh. Bạn cũng nên nhìn qua nước trong bể của shop xem có sạch không.

Màu xanh rực lúc ở shop chưa chắc giữ được lâu. Ở cá bị cho hormone, màu có thể nhạt dần sau khi về nhà.

Tranh cãi

Practical Fishkeeping cho biết một số cá bị cho ăn hormone để màu lên đẹp hơn. Sau đó màu có thể phai đi và cá còn lại yếu hơn. TFH cũng cảnh báo rằng cá rẻ đã qua xử lý hormone thường yếu và chết sớm.

Practical Fishkeeping còn nhận xét rằng đây là loài khó tính nhưng lại hay được bán cho người mới chơi. Những người này thường nuôi cá trong bể quá nhỏ hoặc bể chưa ổn định.