Cá tetra phun trứng đốm đỏ

Copella nattereri là một loài cá nhỏ thuộc họ Lebiasinidae, phân bố rộng ở vùng trung và thượng lưu sông Amazon thuộc Peru và Brazil. Ngoài tiệm, đôi khi người ta bán nó dưới tên C. sp. 'red line', 'spotted tetra' hoặc C. nigrofasciata. Trong một thời gian dài, tên của loài này còn bị gán cho C. callolepis và C. meinkeni. Trong ba loài đó, chỉ C. nattereri có sọc đen chạy dọc thân, và mỗi bên sườn có không quá ba hàng đốm đỏ. Cá sống ở các suối trong rừng và rừng ngập nước.

Muốn nuôi lâu dài thì bể nên có đáy tối thiểu 60 × 30 cm hoặc tương đương. Bể nhỏ hơn vẫn dùng được để cho cá đẻ. Bể cỡ này chứa khoảng 54 lít.

• Nhiệt độ: 20–28°C
• pH: 4,0–7,0
• Độ cứng: 1–5 dGH

Loài này hợp nhất với bể trồng cây dày hoặc paludarium. Bể nên có cây, rễ hoặc cành rủ xuống mặt nước. Chi tiết này rất quan trọng nếu bạn muốn nuôi cá bột chung với cá lớn (xem phần 'Sinh sản').

Cây thả nổi cũng có ích, vì cá có vẻ thích chỗ hơi tối và phần lớn thời gian bơi ở tầng nước trên.

Rải thêm lá khô xuống bể sẽ làm khung cảnh tự nhiên hơn và cho cá thêm chỗ trốn. Khi lá phân hủy, các quần thể vi sinh vật cũng phát triển theo.

Đám vi sinh này là nguồn thức ăn phụ quý cho cá bột. Tanin và các chất khác do lá mục tiết ra cũng được xem là có lợi cho cá sống ở vùng nước đen. Muốn có tanin thì bạn cũng có thể dùng quả tống quá sủi (alder cone).

Nước cần nhiều oxy, nên tạo chút gợn trên mặt nước.

Đừng thả loài này vào bể chưa chạy ổn định vi sinh, vì chúng dễ bị ảnh hưởng khi thông số nước dao động.

Ngoài tự nhiên, nhiều khả năng đây là loài săn mồi cỡ nhỏ, chuyên ăn động vật không xương sống tí hon và các loại động vật phù du khác.

Trong bể, cá chịu ăn thức ăn khô cỡ vừa miệng. Dù vậy, mỗi ngày bạn vẫn nên cho ăn thêm đồ sống hoặc đông lạnh cỡ nhỏ như ấu trùng Artemia, Moina, giun grindal, v.v.

Côn trùng nhỏ như dế hay ruồi giấm Drosophila cũng dùng được. Tốt nhất là cho chúng ăn cám mảnh hoặc chút rau củ cho no bụng trước, rồi mới đem cho cá ăn.

Cá hiền nhưng không hợp lắm với bể cộng đồng thông thường.

Có lẽ tốt nhất là nuôi chung với các loài characid, gasteropelecid, lebiasinid cùng cỡ, các loài cá da trơn callichthyid hoặc loricariid nhỏ, và cichlid tí hon không ăn thịt.

Bạn nên mua một đàn có cả đực lẫn cái, ít nhất 8–10 con, và thả thêm vài loài cá đàn khác để chúng yên tâm. Làm vậy thì cảnh trong bể trông tự nhiên hơn hẳn.

Cá đực cũng sẽ lên màu đẹp nhất và có nhiều màn rất thú vị khi tranh nhau sự chú ý của cá cái.

Cá đực lớn hơn cá cái đáng kể, vây dài hơn và màu đậm hơn. Cá cái thì thân tròn hơn thấy rõ, nhất là khi đang mang trứng.

Vào mùa sinh sản, cá đực mất sọc đen dọc thân và toàn thân chuyển sang màu nhạt hơn.

Loài này đẻ trứng trong đám cây, và cá đực canh trứng suốt thời gian ấp.

Trong bể đã chạy lâu, có thể lác đác vài con cá bột tự xuất hiện mà bạn không cần làm gì. Nhưng nếu muốn thu được nhiều cá con nhất thì nên cho đẻ trong bể riêng để dễ kiểm soát.

Bể đẻ set rất đơn giản, chỉ cần một lọc bọt biển chạy bằng sủi khí và ít cây thủy sinh hoặc cây giả. Tốt nhất là cây nổi hoặc cây vươn lên tới mặt nước.

Vào mùa sinh sản, cá đực chiếm một lãnh thổ nhỏ, tạm thời quanh chỗ định đẻ. Sau đó nó tìm cách dụ những con cái đang sẵn sàng đẻ ở gần đó.

Trứng có thể nằm trên một lá cây bản rộng. Nếu không có lá rộng, cá sẽ rải trứng trong đám cây lá mảnh. Đẻ xong, bạn có thể vớt cá cái ra và để cá đực ở lại canh, chăm ổ trứng.

Trứng ấp trong 36–72 giờ. Khi trứng bắt đầu nở, cá đực thôi chăm con. Lúc này bạn cũng nên vớt nó ra, vì nó có thể quay sang ăn cá bột.

Thức ăn đầu tiên cho cá bột là Paramecium hoặc thức ăn khô bán sẵn có cỡ hạt đủ nhỏ (5–50 micron). Khi cá bột đủ lớn để ăn được thì chuyển sang ấu trùng Artemia, giun vi mô, v.v.

Cũng như các loài Copella khác, cá con lớn rất chậm.

Loài này phân bố rộng ở vùng trung và thượng lưu sông Amazon, kể cả các phụ lưu lớn, thuộc Peru và Brazil.

Bộ mẫu chuẩn được thu ở hai địa điểm là 'cửa sông Río Negro' và 'Obidos, trên một nhánh của sông Amazon'. Nơi thứ hai thuộc bang Pará.

Cá chủ yếu sống ở suối rừng và các nhánh sông nhỏ. Vào mùa nước lớn, chúng thường xuất hiện trong rừng ngập.

Những nơi chúng ưa nhất thường có rất nhiều cây cỏ ven bờ rủ xuống mặt nước. Nước ở đó thường có màu trà loãng, do các chất tiết ra từ xác hữu cơ đang phân hủy.

Loài này đôi khi được bán dưới tên C. sp. 'red line', 'spotted tetra' hoặc dưới tên loài cùng chi C. nigrofasciata.

Nhìn bề ngoài nó rất giống C. nigrofasciata. Muốn phân biệt thì đếm hàng đốm đỏ chạy dọc hai bên sườn. C. nattereri có tối đa ba hàng, còn C. nigrofasciata có năm hoặc sáu hàng.

Trước đây, tên của loài này cũng bị dùng rộng rãi cho những con cá mà nay đã xác định là C. callolepis và C. meinkeni. Sự nhầm lẫn này đến giờ vẫn còn phần nào, dù phân biệt khá dễ, vì trong ba loài chỉ C. nattereri có sọc đen chạy dọc mỗi bên thân.

Tổ hợp đặc điểm giúp phân biệt nó với mọi loài cùng chi gồm: 23–24 vảy trên hàng dọc thân, một sọc đen rộng kéo từ chóp mõm đến gốc vây đuôi với một sọc nhạt hơn nằm phía trên, một vệt đen hình tam giác ở các tia phía bụng của thùy dưới vây đuôi, và 1–3 hàng đốm đỏ chạy dọc thân.

Chi Copella khác với chi họ hàng gần là Pyrrhulina ở một số đặc điểm hình thái đầu. Ngoài ra, Copella chỉ có một hàng răng hình nón ở xương tiền hàm, còn Pyrrhulina có hai hàng.

Họ Lebiasinidae thuộc bộ Characiformes. Đôi khi người ta chia họ này thành hai phân họ danh nghĩa là Lebiasininae và Pyrrhulininae, dù gần đây chưa có đợt rà soát lớn nào cho nhóm này.

Mọi chi trong họ Lebiasinidae đều có thân khá thon dài, với 17–33 vảy trên hàng dọc thân. Hệ ống đường bên không có, hoặc chỉ còn trên tối đa 7 vảy.

Có loài có vây mỡ, có loài không. Gốc vây hậu môn khá ngắn, chỉ dài tối đa 13 vảy.

Ở phần lớn các loài trong họ, cá đực có vây hậu môn to hoặc phát triển rõ, dùng khi ve vãn và đẻ trứng.

Họ này không bao giờ có thóp trán/đỉnh. Xương ổ mắt và xương nắp mang che phủ gần kín má. Cá không có mào xương chẩm trên, và vảy ở lưng bắt đầu ngay phía trên xương đỉnh.

Characiformes là một trong những bộ cá nước ngọt đa dạng nhất, hiện có gần 2000 loài hợp lệ thuộc 19 họ.

Vì đa dạng quá lớn cả về phân loại lẫn hình thái, từ lâu giới nghiên cứu đã gặp khó khi xác định quan hệ di truyền trong bộ này. Nhiều chi đến nay vẫn chưa rõ vị trí phân loại (incertae sedis).

Thêm một trở ngại nữa là trong nhiều trường hợp, cách duy nhất để giải quyết là nghiên cứu thật kỹ từng nhóm một.

Dù vậy, các kỹ thuật phát sinh chủng loại phân tử hiện đại đã mang lại một số tiến triển. Một công trình của Calcagnotto và cs. công bố năm 2005 đã đưa ra vài giả thuyết đáng chú ý.

Kết quả của nhóm này cho thấy Lebiasinidae cùng hai họ Ctenoluciidae và Hepsetidae tạo thành một nhánh đơn ngành trải dài hai bờ Đại Tây Dương. Nhánh này lại là nhóm chị em của họ Alestidae.

Một số tác giả khác như Oliveira và cs. (2011) thì kết luận rằng họ Erythrinidae cũng có quan hệ gần với nhóm này, còn Hepsetidae và Alestidae thì xa hơn.

• Zarske, A. and J. Géry (2006). Zur Identität von Copella nattereri (Steindachner, 1876) einschließlich der Beschreibung einer neuen Art (Teleostei: Characiformes: Lebiasinidae). Zoologische Abhandlungen (Dresden) 56, 15-46
• Calcagnotto, D., S. A. Schaefer, and R. DeSalle (2005). Relationships among characiform fishes inferred from analysis of nuclear and mitochondrial gene sequences. Molecular Phylogenetics and Evolution 36(1), 135-153
• Reis, R. E., S. O. Kullander and C. J. Ferraris, Jr. (eds) (2003). Check list of the freshwater fishes of South and Central America. CLOFFSCA. EDIPUCRS, Porto Alegre, i-xi + 1-729
• Zarske, A. (2011). Beiträge zur Kenntnis der Vertreter der Gattungen Pyrrhulina VALENCIENNES, 1846 und Copella MYERS, 1956 des nordöstlichen Südamerika (Teleostei: Characiformes: Lebiasinidae). Vertebrate Zoology 61(1), 13-45
• Steindachner, F. (1876). Beiträge zur Kenntniss der Characinen des Amazonenstromes. Sitzungsberichte der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Mathematisch-Naturwissenschaftliche Classe v. 72 (1. Abth.), 6-24