Cá tetra tia X

Cá tetra tia X (Pristella maxillaris) là một loài characid nhỏ, sống ở vùng nước ven biển Venezuela, Guyana, Suriname, Guyane thuộc Pháp và miền bắc Brazil. Vào mùa khô, cá sống trong các con suối nước trong. Khi mùa mưa tới, chúng kéo vào các vùng savan ngập nước để đẻ. Loài này hiền, khỏe và rẻ. Người ta nhân giống thương mại loài này với số lượng rất lớn, và còn có cả dòng 'vàng' bán bạch tạng. Đây là loài duy nhất trong chi. Trong các tài liệu cũ, nó mang tên Pristella riddlei.

Bể nhỏ nhất nên dùng là bể có đáy 60 × 30 cm, tức khoảng 54 lít.

Nhiệt độ: 22–28 °C

pH: 6,0–7,5

Độ cứng: Vùng nước tự nhiên của loài này bị ngập lũ hằng năm, vì vậy lượng khoáng hòa tan có thể thay đổi khá nhiều theo mùa. Do đó độ cứng không quá quan trọng. Bất kỳ giá trị nào trong khoảng 2 đến 20 °H đều chấp nhận được. Tuy nhiên, cá đẻ vào mùa mưa, lúc nước tự nhiên mềm hơn và có tính axit hơn. Vì vậy nếu định cho cá đẻ, bạn nên giữ độ cứng ở phía thấp của khoảng này.

Loài cá sản xuất hàng loạt này dễ thích nghi và sống tốt trong hầu hết các bể. Tuy vậy, chúng đặc biệt nổi bật trong bể trồng dày cây. Trong những bể quá trống trải, màu cá có thể trông hơi nhợt.

Nếu muốn ngắm cá ở trạng thái đẹp nhất, bạn có thể set một bể biotope. Dùng nền cát sông, thêm vài cành lũa và rễ cây xoắn. Nếu không tìm được lũa có dáng ưng ý, bạn có thể dùng gỗ sồi beech thường, miễn là phơi thật khô và bóc sạch vỏ. Thả thêm vài nắm lá khô để bể trông tự nhiên hơn. Lá sồi beech là lựa chọn tốt, lá sồi oak cũng dùng được. Môi trường nước tự nhiên của loài này vốn không có cây thủy sinh. Cứ để lũa và lá nhuộm nước thành màu trà loãng. Cứ vài tuần, bạn vớt lá cũ ra và thay lá mới để lá không bị mục làm bẩn nước. Bạn có thể cho thêm vào lọc một túi lưới nhỏ đựng than bùn an toàn cho bể cá để tạo điều kiện giống nước đen. Ánh sáng cũng nên để khá tối. Trong điều kiện như vậy, cá mới lộ hết vẻ đẹp thật của nó.

Đây là loài săn mồi cỡ nhỏ. Ngoài tự nhiên, cá chủ yếu ăn các loài động vật không xương sống nhỏ. Trong bể, chúng không kén ăn. Bạn cho ăn xen kẽ thức ăn khô dạng mảnh và dạng hạt, kèm thức ăn sống và đông lạnh cỡ nhỏ như Daphnia hoặc Artemia.

Đây là loài rất hiền. Nuôi chung với cá quá hiếu động hoặc to hơn nhiều thì nó sẽ không tranh nổi. Tốt nhất là nuôi cùng các loài Nam Mỹ khác, như các loài tetra nhỏ khác, cá bút chì, cá hatchet, cichlid lùn như Apistogramma, Corydoras và các loài Loricariidae nhỏ.

Trong bể cộng đồng đa dạng hơn, bạn có thể nuôi chung với các loài rasbora nhỏ, barb, cá đẻ con, cá chạch (loach), cá mê cung (Anabantoid) và cichlid lùn Tây Phi như các loài Pelvicachromis.

Lúc nào cũng nên mua một đàn ít nhất 6 con, tốt nhất là từ 10 con trở lên. Bản tính loài này là sống theo đàn, nên có đồng loại bên cạnh thì cá khỏe hơn hẳn. Giống phần lớn các loài tetra, nuôi theo đàn như vậy trông cũng đẹp hơn nhiều.

Cá cái trưởng thành thường to hơn và mập hơn rõ so với cá đực.

Cho loài này đẻ khá dễ, nhưng cá bột rất nhỏ nên nuôi lên có thể khá khó. Nếu muốn nuôi được nhiều cá con, bạn cần set một bể đẻ riêng. Bể cỡ khoảng 45 × 25 × 25 cm là được. Bể này nên để rất tối và có các búi cây lá nhỏ như rêu java hoặc búi sợi cho cá đẻ (spawning mop) để cá có chỗ đẻ trứng. Một cách khác là phủ đáy bể bằng một tấm lưới. Mắt lưới phải đủ to để trứng lọt qua, nhưng đủ nhỏ để cá bố mẹ không chui xuống ăn được. Nước tốt nhất là mềm và có tính axit, pH 5,5–6,5, GH 1–5, nhiệt độ khoảng 26,5–29 °C. Lọc nước qua than bùn sẽ có ích, dùng nước RO cũng vậy. Về lọc, bạn chỉ cần một lọc vi sinh nhỏ chạy bằng máy sủi khí, để sủi thật nhẹ.

Bạn có thể cho cá đẻ theo đàn, mỗi giới khoảng 6 con là hợp lý. Vỗ cá bằng nhiều thức ăn sống cỡ nhỏ thì cá thường đẻ không mấy khó khăn. Khi thấy trứng, bạn có thể vớt cá bố mẹ ra. Nếu bể trồng thật dày cây, bạn cũng có thể để nguyên cá lớn trong bể và hút cá bột ra mỗi khi thấy.

Nếu muốn được nhiều cá con nhất thì nên cho đẻ theo cặp. Với cách này, bạn vỗ cá đực và cá cái thành hai nhóm ở hai bể riêng, hoặc dùng vách ngăn chia đôi bể. Khi cá cái đã căng trứng thấy rõ và cá đực lên màu đẹp nhất, bạn chọn con cái mập nhất và con đực màu đẹp nhất, chuyển sang bể đẻ vào buổi tối. Thường thì cá sẽ đẻ vào sáng hôm sau. Nếu sau vài ngày vẫn chưa thấy trứng, bạn vớt cặp đó ra và thử cặp khác.

Dù đẻ theo đàn hay theo cặp, cá bố mẹ có cơ hội là sẽ ăn trứng. Vì vậy tốt nhất là vớt cá bố mẹ ra ngay khi thấy trứng. Trứng nở sau 24–36 giờ. Khoảng 3–4 ngày sau đó, cá bột bắt đầu bơi tự do. Mấy ngày đầu, bạn cho cá bột ăn loại thức ăn kiểu trùng cỏ, đến khi cá đủ lớn để ăn giun vi (microworm) hoặc ấu trùng Artemia mới nở. Trứng và cá bột đều sợ ánh sáng trong giai đoạn đầu, nên nếu được thì bạn giữ bể trong bóng tối.

Ngoài tự nhiên, loài này sống ở vùng nước ven biển Venezuela, Guyana, Suriname, Guyane thuộc Pháp và miền bắc Brazil. Tuy vậy, bạn khó mà gặp cá bắt từ tự nhiên ngoài tiệm. Vì loài này rất được ưa chuộng, người ta nhân giống thương mại với số lượng lớn để bán. Phần lớn cá bán ở Anh có nguồn gốc từ Viễn Đông hoặc Đông Âu.

Vào mùa khô, cá sống trong các con suối nước trong và các nhánh sông nhỏ. Khi mưa xuống, chúng di chuyển vào những vùng savan bị ngập. Ở đó, cá đẻ trứng giữa đám cây cỏ chìm dưới nước.

P. maxillaris là một trong những loài tetra được chuộng nhất trong giới chơi cá, và hầu hết các tiệm cá cảnh đều có bán. Loài này hẳn phải nằm trong nhóm lựa chọn tốt nhất cho người mới chơi cá, vì nó hiền, khỏe và rẻ. Trên thị trường có dòng "vàng" do lai tạo chọn lọc mà ra, thực chất là cá bán bạch tạng. Cách chăm dòng này về cơ bản giống dạng thường.

Hiện nay đây là loài duy nhất trong chi. Các tài liệu cũ thường gọi nó bằng tên Pristella riddlei, nay không còn hợp lệ. Đôi khi cá cũng được bán dưới những tên thông thường khác, như "pristella tetra" và "water goldfinch".