Cá vàng đầu sư tử (Lionhead)

Nguồn gốc

Lionhead là dòng cá vàng do người Trung Quốc tạo ra, với mục đích cho cá trông giống con sư tử thần thoại của Trung Hoa. Tên gọi tiếng Trung của nó cũng lấy từ hình tượng sư tử đá. Người ta thường xem lionhead là bản Trung Quốc của ranchu Nhật.

Dòng cá này đi ra từ cá Trứng (Egg Fish, tiếng Nhật là Maruko). Cá Trứng là một dạng cá vàng đuôi quạt không có vây lưng, có họ hàng với dòng Wakin đuôi kép.

Khoảng thế kỷ 17–18, lionhead sang tới Nhật Bản. Người Nhật gọi nó là Shishi hoặc Kara Shishi. Từ lionhead, các nhà lai tạo Nhật làm ra ranchu với lưng cong tròn hơn, đuôi khác đi và mào nhỏ hơn.

Nhận biết và các dòng

Lionhead không có vây lưng. Thân cá ngắn và sâu, lưng khá thẳng hoặc cong đều. Một con chuẩn có những nét sau:

• Mào (wen) sần như quả mâm xôi, phủ đều đỉnh đầu, nắp mang và hai má. Con chỉ có mào trên đỉnh đầu (kiểu "đầu ngỗng") hoặc chỉ có mào ở má bị đánh giá thấp hơn.
• Chiều cao thân khoảng một nửa chiều dài thân.
• Lưng trơn, không có u, không có chỗ lõm và không có gai vây lưng.
• Đuôi kép xẻ thùy, đều hai bên và giữ cao hơn đường nằm ngang. Tiêu chuẩn giống còn đòi hỏi vây hậu môn phải là vây đôi.

Người chơi Việt chấm cá cũng theo hướng đó. Mào phải phủ đều đỉnh đầu, mặt và nắp mang. Lưng gần như phẳng, chỉ hơi cong ở đoạn gần gốc đuôi. Đuôi phải xẻ hơn 25%, đẹp nhất là trên 50%.

So với ranchu, lionhead có lưng và cuống đuôi phẳng hơn, đuôi giữ ngang hơn, thân ngắn hơn. Mào của lionhead tròn, còn mào ranchu có dạng vuông.

Con đực thường lên mào to và thỉnh thoảng bong từng mảng mào.

Vảy cá có ba kiểu: vảy kim loại (metallic, phổ biến nhất), vảy mờ (matt) và vảy ngũ sắc (nacreous, còn gọi là calico). Màu có đỏ, trắng, đỏ trắng, xanh, đen, đen trắng, đen đỏ, màu tự nhiên và màu sô-cô-la.

Lionchu là dòng lai giữa lionhead và ranchu do người Thái làm ra. Ở Việt Nam dân chơi gọi nó là cá vàng lan sư. Lionchu có lưng cao, đuôi tròn và mào lớn. Con nào lưng cong mà đuôi gập gắt thì nhiều khả năng là ranchu.

Nuôi thế nào

Các nguồn đưa ra thông số khác nhau:

Thông số	Nguồn thứ nhất	Nguồn thứ hai
Nhiệt độ	16–24°C	19–28°C
pH	6,5–7,4	6–8

Kích thước trưởng thành cũng mỗi nguồn ghi một kiểu: khoảng 12,5 cm, khoảng 15 cm, hoặc 12–15 cm.

Bể cho một con nên có ít nhất 70 lít, mỗi con cá vàng thêm vào thì cộng khoảng 45 lít. Lọc nên đủ sức lọc toàn bộ nước khoảng 4 lần mỗi giờ. Dòng chảy phải nhẹ vì lionhead bơi yếu.

Người chơi ở Việt Nam hay nuôi lionhead trong nước nông 15–25 cm. Lý do là nước sâu có thể làm đuôi cá rủ xuống. Bể có sủi oxy, nước chảy nhẹ, và thay nước một phần thường xuyên bằng nước đã để lâu, hết clo.

Bạn nên trang trí ít và chọn đồ trơn nhẵn. Tránh vật sắc cạnh và những khe hở cá có thể chui vào rồi kẹt. Đừng đặt bể chỗ có nắng chiếu trực tiếp.

Về nước, độ cứng gợi ý là GH từ 11 dGH và KH từ 8 dKH trở lên. Amoniac và nitrit phải bằng 0, còn nitrat nên dưới 30 ppm.

Nuôi trong nhà thì thường không cần sưởi. Cá nuôi hồ ngoài trời nên mang vào trong nếu trời dưới 7°C kéo dài.

Thức ăn gồm thức ăn dạng gel cùng đồ đông lạnh hoặc đồ sống như trùn chỉ đỏ (bloodworm), bo bo (daphnia) và artemia. Lượng cho ăn khoảng 1–2% trọng lượng cá mỗi ngày, kèm đủ phần rau.

Đừng nuôi chung với cá vàng đuôi đơn bơi nhanh, vì chúng giành hết thức ăn. Cá lau kiếng (pleco) và bristlenose có thể gặm lớp nhớt trên thân cá.

Sinh sản

Lionhead là cá đẻ trứng. Đặc điểm không vây lưng không di truyền ổn định. Một lứa có khoảng 40% cá con không vây lưng đã là kết quả rất tốt. Vì vậy người nuôi phải lọc bỏ những con mọc vây lưng.

Cá vảy ngũ sắc khi sinh sản cho ra khoảng 50% con vảy ngũ sắc, 25% con vảy mờ và 25% con vảy kim loại.

Mào bắt đầu mọc khi cá được khoảng 120 ngày tuổi. Phải mất 4–5 năm mào mới hoàn chỉnh.

Lionhead lai được với ranchu, và con lai chính là lionchu.

Bệnh và vấn đề sức khỏe

Thân lionhead ngắn hơn ranchu, nên nó dễ bị rối loạn bong bóng hơn ranchu.

Thân cá sâu, nên khi ăn thức ăn kém hoặc thiếu rau thì cá có thể gặp vấn đề nổi chìm.

Mào có thể mọc trùm qua mắt. Khi đó cá có thể cần tỉa bớt mào.

Giống mọi cá vàng khác, lionhead cũng mắc sán lá, đốm trắng, Costia, trùng mỏ neo, thối vây, bệnh mang và đậu cá chép. Cá mới mua về nên cách ly trước khi thả chung.

Chọn mua

• Chọn con có mào phủ đều cả ba vùng là đỉnh đầu, mặt và nắp mang. Lưng phải khá thẳng và đuôi kép xẻ rõ.
• Bỏ qua con có gờ vây lưng, con có gốc đuôi thon nhọn, và con có u hay gai trên lưng.
• Cá vảy kim loại mà có mảng đen thì thường là do bị thương, hoặc cá đang trong giai đoạn đổi màu.
• Ở Việt Nam, người bán có thể gọi cả lionhead lẫn ranchu là "lan thọ". Bạn nên tự nhìn dáng lưng và đuôi để biết mình đang mua con gì.

Tranh cãi

Tổ chức phúc lợi động vật UFAW xếp phần mô thừa quá mức trên mặt lionhead vào nhóm vấn đề phúc lợi do di truyền, sinh ra từ quá trình chọn lọc giống. UFAW cũng cho rằng việc cá không có vây lưng làm khả năng bơi của nó kém đi.