Cá whiptail Rineloricaria fallax

Rineloricaria fallax là một loài cá whiptail (cá trê roi) sống ở lưu vực thượng nguồn sông Rupununi và sông Branco, thuộc Guyana và Brazil. Đây là một trong những loài hay gặp nhất trong số cá bán dưới tên "whiptail catfish". Cá đẻ khá dễ nên hợp với người mới tập cho cá da trơn sinh sản. Ngoài tự nhiên, cá sống giữa lớp lá rụng phủ trên nền cát, ở vùng nước nông có dòng chảy. Tính cá rất hiền, nhưng lúc cho ăn thì dễ bị cá khác giành hết phần.

• Kích thước tối đa: 155 mm SL
• Kích thước bể: 90 × 30 cm
• Nhiệt độ: 15–25°C
• pH: 5,8–7,8
• Độ cứng: 1–25 dGH

Chiều dài chuẩn (SL) 155 mm. Đáy bể tối thiểu 90 × 30 cm. Bể 90 × 30 × 30 cm chứa khoảng 81 lít.

• Nhiệt độ: 15–25°C
• pH: 5,8–7,8
• Độ cứng: 1–25 dGH

Bể biotope cho loài này có thể set rất đơn giản. Bạn chỉ cần trải một lớp cát, rắc lên trên một lớp lá khô. Lá sồi và lá dẻ gai (beech) không độc và đặc biệt hợp. Có thể thêm vài cành cây cong queo (cành dẻ gai cũng tốt) và lác đác vài viên đá tròn cho đẹp. Nên đặt thêm vài cái hang bằng đá hoặc lũa, hay vài đoạn ống PVC, để cá có sẵn chỗ đẻ. Cá sống trong bể trồng dày cây cũng thoải mái không kém. Dù set kiểu nào thì cá cũng không thích ánh sáng quá mạnh.

Ngoài tự nhiên, cá ăn aufwuchs (lớp tảo và vi sinh vật bám trên đá, lũa) và các loài giáp xác nhỏ sống dưới nước. Nuôi trong bể thì cá ăn tạp. Cá nhận cả thức ăn khô dạng chìm, rau củ đã chần như rau chân vịt, bí ngòi, cải kale, lẫn thức ăn sống và đông lạnh như trùng huyết hay bo bo.

Đây là một trong những loài cá da trơn hiền nhất, nuôi chung được với rất nhiều loài khác. Trong bể biotope, bạn có thể ghép với các loài characin nhỏ, Apistogramma, Corydoras và những loài Loricariidae hiền khác. Ngoài ra, cá cũng sống được trong hầu hết bể cộng đồng toàn cá hiền. Đừng nuôi chung với loài nào quá hiếu động hay hung dữ. Gặp bạn cùng bể như vậy, cá sẽ trốn biệt và rất dễ bị giành hết thức ăn. Cá chỉ giữ lãnh thổ khi sinh sản, còn bình thường thì không. Tốt nhất nên nuôi thành nhóm nhỏ. Bạn cũng nhớ là loài này sống không khỏe khi nhiệt độ cao.

Cá đực trưởng thành mọc các gai nhỏ (odontode) trên đầu và trên các tia vây ngực. Cá cái không có những gai này.

Nếu môi trường phù hợp và được cho ăn đầy đủ, cá đẻ khá dễ. Phần khó hơn một chút là nuôi cá bột. Bạn nên bắt đầu với một nhóm từ 6 con non trở lên để có nhiều cơ hội ra được một cặp. Set bể như đã nói ở trên, dùng các đoạn ống PVC đường kính dưới 5 cm làm hang đẻ. Nước nên mềm và hơi axit, tức là pH chỉ thấp hơn trung tính một chút. Để vỗ béo cá trước khi cho đẻ, hãy cho ăn rau xanh giàu dinh dưỡng như cải kale, rau chân vịt, kèm trùng huyết sống, đông lạnh hoặc thức ăn tương tự.

Khi đã sẵn sàng đẻ, cá đực chọn một cái hang và dọn sạch rất kỹ. Cá cái nào sẵn sàng sẽ vào hang đẻ trứng, rồi cá đực thụ tinh cho trứng. Từ đây cá cái không dính dáng gì đến việc chăm con nữa. Mọi chuyện canh giữ và chăm sóc trứng đều do một mình cá đực lo. Cá đực làm việc này rất chăm chỉ. Nó canh cửa hang không cho kẻ lạ vào và dùng vây quạt nước cho trứng. Lúc này bạn có thể vớt các cá khác ra, hoặc chuyển luôn cả ống sang bể riêng, để cá bột không bị ăn.

Trứng nở sau 4–5 ngày. Thêm 2–3 ngày nữa thì cá bột bơi tự do, và lúc này bạn có thể vớt cá đực ra. Cá bột gặm được ngay lát dưa leo, rau chân vịt và các loại rau xanh khác. Chúng cũng ăn giun vi sinh (microworm) và ấu trùng Artemia mới nở. Quan trọng nhất ở giai đoạn này là đừng để cá bột bị đói. Lúc nào trong bể cũng phải có sẵn thức ăn, và rau phải đủ mềm để cá bột tiêu hóa được. Bạn có thể thử lá cải kale và rau chân vịt đã làm mềm trước. Cách làm mềm tốt hơn là ngâm nước vài ngày, vì chần nước sôi thường làm mất nhiều dưỡng chất. Một lựa chọn khác là tảo mọc trên đá trong bể có nắng chiếu. Cá bột cũng nhạy với chất lượng nước, nên bạn nên thay một ít nước mỗi ngày.

Nếu cá mãi không chịu đẻ, hãy thử thay một lượng nước lớn (50–70%) bằng nước mát. Cách này mô phỏng dòng nước lạnh đổ về vào mùa mưa ngoài tự nhiên. Cứ vài ngày lặp lại một lần, cá thường sẽ đẻ.

Lưu vực thượng nguồn sông Rupununi và sông Branco, thuộc Guyana và Brazil.

Gần như lúc nào người ta cũng bắt gặp loài này giữa lớp lá rụng phủ trên nền cát, ở vùng nước nông có dòng chảy.

R. fallax là một trong những loài hay gặp nhất trong số rất nhiều loài bán dưới tên "whiptail catfish". Đây là loài rất đáng chọn cho người mới nuôi Loricariidae hay mới tập cho cá da trơn sinh sản. Cá chắc chắn không thuộc loại năng động nhất. Tuy vậy, khi đã quen bể và sống cùng bạn cùng bể hợp tính thì cá cũng không hề nhút nhát. Năm 2002, loài này từng bị xếp vào chi Hemiloricaria, một chi vừa được dùng lại. Cách xếp này tồn tại chưa đầy mười hai tháng, sau đó loài được chuyển về lại Rineloricaria. Hiện nay chỉ tên Rineloricaria là hợp lệ, nhưng bạn vẫn sẽ khá hay thấy người ta gọi nó là Hemiloricaria.