Tép ong đỏ (Crystal Red Shrimp)

Nguồn gốc

Theo một nguồn, năm 1996 người lai tạo Nhật Hisayasu Suzuki thấy một con tép đỏ trong đàn tép ong đen của mình. Sau đó ông tìm thêm được hai con nữa. Ông và những người lai tạo khác chọn lọc dần từ mấy con này.

Một nguồn khác kể hơi khác: giữa thập niên 1990, Suzuki để ý thấy vài con tép ong hơi ngả đỏ. Ông mất vài năm chọn lọc mới ra những con crystal red đầu tiên. Về sau, những người lai tạo khác làm màu tươi hơn, viền sắc hơn và nhiều trắng hơn. Một shop ở Đức cũng ghi Suzuki là người đầu tiên tìm ra dạng đỏ trong bể tép ong đen. Một blog Việt Nam cũng gọi tép ong đỏ là dòng lai tạo ở Nhật.

Không phải nguồn nào cũng thống nhất. Một tờ hướng dẫn nuôi lại ghi tép có nguồn gốc từ Đài Loan.

Nhận biết và các dòng

Tép ong đỏ có các khoang đỏ và trắng xen nhau. Tép càng trắng thì grade càng cao. Con đẹp có màu đặc, ranh giới giữa đỏ và trắng rõ ràng.

Độ đục của màu cũng tính điểm. Những mảng trong suốt nhìn xuyên được sẽ làm tép rớt grade. Một con trắng toàn thân có grade cao, nhưng không lên được grade cao nhất.

Thang grade từ thấp lên cao:

• C: phần lớn là đỏ, sọc trắng mảnh. Đây là dáng tép ong đỏ ban đầu.
• B: màu loang lổ.
• A: màu đục, các khoang rõ.
• S: nhiều trắng hơn.
• SS: khoang đỏ giữa thân thu lại chỉ còn một chấm.
• SSS: trắng nhiều nhất, còn gọi là Mosura.

Cái tên tép ong "đỏ" nghe hơi ngược, vì tép lại được chấm điểm theo phần trắng. Một shop Việt Nam liệt kê các grade S, SS và SSS. Một số người bán thêm mức SSSS hoặc "Red Ruby" cho những con đẹp nhất.

Các kiểu hoa văn người chơi hay gọi tên:

• Mosura (SSS): thân gần như trắng hết, đỏ chỉ còn ở đầu và đuôi. Các kiểu phụ gồm Flower, Crown, Heart và Smiley, đặt tên theo vết trắng trên phần đầu đỏ.
• Hinomaru (SS): một chấm đỏ tròn trên lưng. Kiểu No-entry có một vạch trắng cắt ngang chấm đỏ. Kiểu Double có thêm một chấm thứ hai ở đuôi.
• Các kiểu ở grade S có thể nâng một con S lên S+: Tiger tooth (tam giác trắng trong khoang đỏ giữa), V-band (khoang đỏ giữa có hình tam giác), và kiểu 4 khoang hoặc 3 khoang.
• Pure Red Line (PRL): dòng nên chọn nếu bạn muốn toàn bộ tép con đều đỏ.

Phần trắng dư ở tép grade cao nhiều khả năng đến từ tép ong vàng (golden bee), loại có màu trắng đến trắng ngà. Các dòng Taiwan bee như Red Ruby thì đến từ một đột biến lặn riêng.

Tép già có thể nhạt màu hoặc bớt đục, nhưng vẫn mang gen của nó.

Nuôi thế nào

Tép trưởng thành dài khoảng 2,5 đến 3,5 cm, tùy nguồn. Tép sống khoảng 18 đến 24 tháng.

Các nguồn ghi cỡ bể khác nhau. Một nguồn cho rằng tối thiểu là 19 L, nhưng từ 38 L trở lên thì tốt hơn. Một nguồn khác khuyên người mới dùng bể ít nhất 20 L. Một shop Việt Nam thì ghi bể tối thiểu khoảng 50 L.

Tép cần nước mềm. Thông số mỗi nguồn ghi một khác:

Thông số	Các mức nguồn ghi
Nhiệt độ	20–25 °C, 15–25 °C, 23–26 °C, 20–24 °C
pH	5,5–7, 5–7,5, 6–6,8
GH	4–6, 3–10, 3–8
KH	0–2
TDS	khoảng 100–180

Một nguồn khuyên giữ nước dưới khoảng 23 °C. Khi nước lên quá 24 °C thì nên sục thêm khí, vì tép hợp với nước mát và giàu oxy. Bể thường không cần sưởi. Tép chịu kém khi nước trên 25 °C, nên mùa hè có khi phải làm mát.

Ở nơi nước máy cứng, bạn dùng nước RO rồi bù khoáng. Nền nên dùng phân nền (active soil). Mỗi tuần thay 10 đến 30% nước. Ammonia và nitrate phải bằng 0.

Bể nên có nhiều cây, rêu và chỗ trốn. Lúc mới thả, bạn để mực nước thấp vì tép mới về có thể bò ra ngoài.

Tép gặm màng vi sinh, rêu và mùn trong bể, ăn cả lá khô. Thức ăn chủ yếu nên là thực vật. Khi muốn cho tép đẻ thì bổ sung thêm đạm.

Về nuôi chung, chỉ những cá rất nhỏ như Otocinclus là an toàn. Cá nhỏ như neon vẫn rủi ro vì chúng ăn tép con. Tép ong đỏ sống chung được với tép Neocaridina và các loài Caridina khác cần nước tương tự. Nếu muốn cho sinh sản thì nên để bể riêng chỉ có tép.

Sinh sản

Trong nước mềm, tép đẻ dễ. Trong nước cứng thì tép đẻ khó. Cứ khoảng 3 đến 4 tuần, một con cái thả ra 20 đến 40 tép con. Tép trưởng thành để yên tép con.

Con cái sẵn sàng đẻ có một mảng trắng ngà hình yên ngựa trên lưng, sau phần đầu. Đó là buồng trứng. Sau khi lột xác, con cái tiết pheromone để gọi con đực. Nó ôm trứng khoảng một tháng. Ở 22 °C, trứng nở sau khoảng 28 ngày. Một nguồn ghi tép lên màu đậm nhất ở 24–25 °C.

Tép ong đỏ thường không giữ dòng ổn định. Gen đen là gen trội, nên một cặp bố mẹ đỏ vẫn có thể ra con đen. Muốn tép con đỏ hết thì nên chọn dòng PRL.

Tép ong đỏ lai được với các loài Caridina khác, và con lai thường còn giữ chút trắng. Nhưng lai với dòng khác có thể phá hỏng công chọn lọc lâu năm. Có người lai tép crystal black với tép hổ để tạo dòng "tibee".

Bệnh và vấn đề sức khỏe

• Tép lột xác hỏng dễ xảy ra hơn khi KH không giữ ở mức 0–2.
• Tép nhạy với chất lượng nước. Bạn nên vớt thức ăn thừa và đo nước thường xuyên.
• Tép có thể chết khi nhiệt độ hoặc pH thay đổi.
• Tép chịu nóng kém khi nước trên 25 °C.
• Do chọn lọc dòng lâu năm, tép ong đỏ còn rất ít đa dạng di truyền.

Chọn mua

Người mới thường được khuyên chọn grade A. Tép grade A có màu đục, khoang rõ và rẻ hơn các grade cao.

Về số lượng, một nguồn khuyên người mới bắt đầu với nhóm 10 đến 12 con tép ong đỏ hoặc tép crystal black grade thấp. Một nguồn khác khuyên thả 10 đến 20 con để tép đỡ stress.

Sức khỏe đàn tép ở chỗ bán rất quan trọng. Tép yếu dễ chết sau khi chuyển bể. Một bài viết Việt Nam còn xếp tép ong đỏ vào nhóm dòng khó mà người mới nên tránh.

Tranh cãi

Năm 2014, Klotz và von Rintelen công bố trên Zootaxa một nghiên cứu ADN. Nghiên cứu xếp các dòng tép ong nuôi cảnh, trong đó có tép ong đỏ, vào loài Caridina cantonensis. Cũng trong bài này, hai tác giả mô tả loài trông rất giống là C. logemanni và ghi nhận khả năng hai loài đã lai với nhau.

Dù vậy, vẫn có shop bán tép ong đỏ dưới tên Caridina logemanni. Cách gọi này mâu thuẫn với kết quả ADN.

Các dòng Taiwan bee có họ hàng gần, cũng bị chọn lọc dòng rất nặng. Một nguồn mô tả chúng là cận huyết cao, dễ mang khuyết tật di truyền và dị hình.