Lá sồi Mexico

• Tên thường gọi: Mexican oak leaf (lá sồi Mexico), còn có tên spring-run whitehead
• Tên khoa học: Shinnersia rivularis (trước đây là Trichocoronis rivularis)
• Độ khó: dễ đến trung bình
• Ánh sáng: trung bình đến mạnh
• pH: 5,0–8,0
• GH: 2–16
• Nhiệt độ: 15–30°C
• Nền: loại nào cũng được
• Trồng cạn (emersed): được
• Tốc độ lên: nhanh
• Vị trí trồng: trung cảnh và hậu cảnh
• Chiều cao: 15–30 cm
• CO2: không cần
• Nhân giống: giâm ngọn
• Màu sắc: xanh lục

Bể tối thiểu nên khoảng 40 lít. Cây có thể vươn rất cao, nên bể cao hợp hơn bể dài. Trong bể thấp, cây chạm mặt nước rất nhanh rồi bắt đầu bò dài trên mặt nước.

Về nhiệt độ, cây sống tốt trong khoảng khá rộng 15–30°C, nên trồng được cả trong bể nước lạnh. Nước càng ấm thì cây lên càng nhanh, chênh lệch thấy rõ.

Về pH, cây ưa khoảng 6,0–8,0.

Về độ cứng, cây chịu được nhiều mức khác nhau (GH 2–16). Dù vậy, cây lên nhanh hơn trong nước mềm.

Về dòng chảy, ngoài tự nhiên cây mọc ở nước chảy chậm. Vì thế dòng chảy nhẹ là hợp nhất.

Trong bể, cây được dùng như một loại cây thân đứng kiểu cổ điển. Do cây khá to, người ta thường trồng nó dọc hai bên bể, ở trung cảnh hoặc hậu cảnh.

Bạn sẽ phải cắt tỉa thường xuyên, vì cây lên nhanh kể cả khi đèn yếu. Khi cây đã ổn định, chỉ vài tuần là đã có thể cắt tỉa hoặc lấy ngọn đi giâm.

Đừng để cây chạm mặt nước, nếu không bạn có thể phải gỡ cả một đám rối to. Khi ngọn cây còn cách mặt nước 10–15 cm là lúc nên cắt. Cắt bớt một nửa chiều cao cũng không sao, cây sẽ mọc lại nhanh. Tỉa đều tay thì bụi cây không bị quá dày và sẽ rậm hơn.

Trồng cây

Các thân nên trồng cách nhau khoảng 5 cm. Một thân trồng lẻ trông mảnh và lêu nghêu, còn trồng thành cụm thì nhìn đầy đặn, sum suê. Về sau cây sẽ lan thành thảm rộng, nên bạn cần để ý đừng để nó che sáng các cây khác. Khi trồng, chỉ cần cắm thân đủ sâu vào nền để cây không nổi lên. Bạn có thể dùng nhíp cho dễ.

Nhân giống

Cây nhân giống vô tính bằng giâm ngọn và chồi bên. Dùng kéo sắc cắt phần ngọn ngay phía trên một mắt lá. Đoạn ngọn đẹp nhất để giâm dài khoảng 10 cm. Bạn tạo một lỗ sâu khoảng 3–4 cm trong nền, cắm ngọn vào rồi lấp nền lại. Ngọn mới sẽ ra rễ và lên thành cây mới rất nhanh.

Cắt tỉa liên tục thường làm cây ra nhiều chồi bên. Lá trên các chồi này có thể nhỏ hơn hẳn lá của cây ban đầu. Muốn cây giữ được vẻ đẹp, bạn nhổ cây lên rồi trồng lại phần ngọn vào đúng chỗ cũ. Làm vậy lá sẽ luôn to và nổi bật.

Về ánh sáng, cây hợp nhất với đèn trung bình đến mạnh, chiếu 10–12 giờ mỗi ngày. Trong bể low-tech (bể không châm CO2, đèn yếu) cây vẫn thích nghi và lên tốt. Có điều nếu thiếu sáng, thân sẽ vươn dài và bụi cây thưa đi.

Về nền, cây rất dễ tính. Cát, sỏi hay gần như loại nền nào cây cũng mọc được, chỉ cần lớp nền dày 2,5–5 cm. Cây còn có thể sống trôi nổi cho đến khi tìm được chỗ bám và ra rễ. Lúc trôi nổi, lá nhỏ đi thấy rõ. Cây hút dinh dưỡng cùng lúc qua cả nước lẫn rễ.

Về CO2, có hay không cũng được. Châm CO2 giúp cây lên nhanh hơn hẳn, nhưng không bắt buộc phải lắp bình CO2 áp suất.

Về phân, nếu nền không giàu dinh dưỡng thì bạn nên châm phân nước đều đặn, 2–3 lần mỗi tuần.

Nếu nuôi tép chung với cây này, bạn cần nhớ rằng CO2 cao và đồng cực kỳ nguy hiểm cho tép. Nhiều loại phân bón có chứa đồng.

Cây có nguồn gốc từ những vùng nước biệt lập ở Mexico và vùng tây nam bang Texas.

Ở Mexico, cây mọc ở phía bắc bang Coahuila và phía bắc bang Nuevo León. Ở Texas, cây chỉ có ở vài nơi. Đó là hai điểm dọc sông Nueces thuộc hạt Uvalde, hai điểm ở hạt Kinney, cùng San Felipe Springs và San Felipe Creek ở Del Rio, hạt Val Verde.

Ngày nay cây được trồng làm cây thủy sinh khắp nơi trên thế giới và đã lan ra ngoài vùng bản địa. Ở châu Âu, cây thậm chí đã bám rễ thành quần thể tại các vùng nước nóng tự nhiên ở Áo, Hungary, Đức và Slovakia. Một số báo cáo cho biết người ta đã gặp cây ngoài tự nhiên ở Úc, nhưng ở đó cây chưa thành quần thể hoang dã ổn định.

Shinnersia rivularis mọc trên cạn hoặc chìm hẳn dưới nước, ở những chỗ nước nông (0,3–1 m), ấm và chảy chậm. Ở vùng nước sâu thì không thấy loài này.

Mô tả

Đây là cây lâu năm, thân dài, có thể trồng nửa trên cạn (paludarium, bể kết hợp cạn và nước) hoặc chìm hẳn dưới nước. Trong bể, cây thường cao 15–30 cm và xòe rộng 10–15 cm. Ngoài tự nhiên, thân có thể dài tới 1 m và dày khoảng 3 mm. Lá mọc đối, đính thẳng vào thân, có dạng mác ngược bản rộng hoặc xẻ ba thùy, phần lớn dài 2–4 cm. Màu lá đi từ xanh nhạt đến đỏ nâu khi đèn mạnh. Khi ánh sáng vừa đủ chuẩn, lá có gân trắng rất đặc trưng. Nhà vườn Dennerle đã phát triển dạng này với tên Shinnersia rivularis 'Weiss-Grün'. Hoa nở trên mặt nước, cánh hoa màu trắng dài khoảng 2 mm.

Phân loại

Năm 1849, Asa Gray xếp loài này vào tên Trichocoronis rivularis. Năm 1970, King và Robinson tách nó sang chi riêng là Shinnersia. Một nghiên cứu phân tử năm 2014 tiếp tục ủng hộ cách tách này. Tên chi đặt theo nhà thực vật học Lloyd Herbert Shinners. Chữ 'rivularis' bắt nguồn từ tiếng Latin, nghĩa là dòng suối nhỏ hay con lạch.

Lợi ích

• Thảm cây dày làm chỗ trốn và tạo bóng râm cho động vật không xương sống và cá nhỏ.
• Lớp màng sinh học (biofilm) bám trên cây là món ăn đầu đời lý tưởng cho cá bột và tép con mới nở.
• Cây hút photpho và nitơ. Cũng có ghi nhận cho thấy cây loại bỏ được dinh dưỡng thừa, kim loại nặng và chất ô nhiễm hữu cơ.
• Cây giành dinh dưỡng giỏi hơn tảo và vi khuẩn lam.

Vấn đề thường gặp

• Mọc quá nhanh. Khi đèn mạnh và có châm CO2, cây có thể phủ kín bể chỉ trong vài tuần và bạn sẽ phải cắt tỉa rất nhiều.
• Thân bị vống. Khi thân chạm mặt nước hoặc thiếu sáng, các lá mọc thưa ra. Bạn nên kiểm tra lại đèn, cắt tỉa, hoặc trồng cây sau lũa hay đá để che phần thân trơ trụi.
• Lá nhạt màu. Đây thường là dấu hiệu thiếu sắt, và bạn nên bổ sung phân khoáng.

Cách ly

Trừ khi chắc chắn cây sạch, chẳng hạn cây cấy mô trong cốc còn nguyên, chưa mở và không hư hại, bạn nên cách ly và khử trùng cây trước khi thả vào bể. Cây có thể mang theo ký sinh trùng, sinh vật hại như ốc, động vật săn mồi như ấu trùng chuồn chuồn và chuồn chuồn kim. Cây cũng có thể còn dư lượng thuốc trừ sâu, thứ cực độc với cá, tép và các động vật không xương sống khác.

Ngoài tự nhiên, cây có thể trở thành loài xâm lấn và từng bị gọi là 'siêu cỏ dại'. Các nhà nghiên cứu đã đề xuất cấm loài này để chặn nó lan rộng. Cây hợp với người mới chơi và dùng được cho ao mùa hè, paludarium lẫn bể thủy sinh. Có điều bạn sẽ phải trồng lại và tỉa thưa thường xuyên.

• Eliáš, Pavol, Michal Hájek, and Petra Hájková. “A European warm waters neophyte Shinnersia rivularis—new alien species to the Slovak flora.” Biologia 64, no. 4 (2009): 684-686.
• LEMKE, DAVID E., and MONIQUE DUBRULE REED. “A NOTABLE RANGE EXTENSION FOR SHINNERSIA RIVULARIS (ASTERACEAE, EUPATORIEAE) IN TEXAS.
• Romanowski, Nick. Wetland weeds: causes, cures and compromises. CSIRO PUBLISHING, 2011.