Ba loài chạch mới thuộc giống Cobitis Linnaeus, 1758

C. sp. 1 ban đầu được nhập về với tên Misgurnus anguillicaudatus © Thomas Frank

Thomas Frank giới thiệu ba loài mới xuất hiện gần đây trong thú chơi cá cảnh...

Với những người yêu cá chạch, năm 2008 chắc chắn không phải là một năm tệ. Mọi chuyện bắt đầu vào giữa năm, khi những con chạch nhỏ về đến Aachen dưới tên Misgurnus anguillicaudatus nhưng có thể dễ dàng nhận ra là thuộc giống Cobitis.

Chúng đến từ nhà bán buôn cá cảnh Ruinemans của Hà Lan. Tôi không xác định được chính xác loài và nguồn gốc của chúng, nên tạm gọi là Cobitis sp. 1.

Mãi về sau tôi mới tình cờ thấy trang web http://blog.xuite.net/snakejoan/snake/28724172, nơi có hình một số cá Cobitis Đài Loan chưa xác định rất giống cá của tôi. Matt Ford còn gợi ý thêm rằng trong Chen và Chang (2005) có những con chạch rất giống cá của tôi, lần này với tên Cobitis cf. sinensis.

Vì vậy, nguồn gốc của những con chạch này gần như chắc chắn là Đài Loan, và điều này được xác nhận vào mùa xuân năm 2009 khi Aqua-Global ở Seefeld nhập một số cá thể có nguồn gốc từ Đài Loan với tên Cobitis sinensis.

Một số con trong đó về đến công ty Schwabenaquaristik ở Aulendorf, nơi đã rất nhanh chóng đồng ý khi tôi nhờ chụp ảnh. Những con chạch này cũng có vẻ giống hệt cá của tôi, nên tôi cho rằng cá từ tất cả các nguồn khác nhau này là cùng một loài.

Cá đực có lamina circularis tròn (theo như tôi thấy) và tia vây ngực thứ hai kéo dài đặc trưng; ở nhóm cobitid, đực và cái thường có thể phân biệt bằng cách khá rõ ràng và đơn giản này. Đây là loài chạch khá nhỏ, con cái lớn nhất khoảng 8 cm còn con đực lớn nhất chỉ hơn 6 cm một chút (tổng chiều dài).

C. sp. 2 trước đây từng được bán với tên Cobitis chinensis © Thomas Frank

Những con cá này đã sinh sản trong bể của tôi và tôi sẽ trình bày chi tiết trong một bài viết sau.

Cuối năm, nhà bán buôn cá cảnh Mimbon Aquarium ở Cologne cũng tham gia vào làn sóng chạch đang được chú ý, khi hai loài Cobitis được nhập cùng lúc cho kênh bán lẻ (một trong hai với số lượng ít hơn, do bị đánh bắt lẫn).

Lần này Trung Quốc được ghi rõ là nơi xuất xứ ngay từ lúc nhập khẩu, và sau đó Hans-Georg Evers (2009) cho biết chúng được thu thập ở tỉnh Quảng Đông.

Cá được bán với tên 'chinensis', nhưng tiếc là tên này chưa bao giờ được dùng chính thức trong giống Cobitis, kể cả như một tên đồng nghĩa, và chúng thậm chí có thể là một loài chưa được mô tả (ở đây gọi là Cobitis sp. 2).

Những con cá này có kiểu màu sắc khác thường, khác khá rõ so với các loài Cobitis khác, đến mức ban đầu tôi nghĩ có thể chúng không thuộc Cobitis mà có lẽ nên xếp vào giống Iksookimia.

Hoa văn các đốm dọc hai bên thân biến đổi rất nhiều, từ những hình chữ nhật gần như đối xứng đến các vạch dọc hẹp hay các 'giọt'.

Cá cái C. sp. 3 © Thomas Frank

Ở đây cá đực cũng có lamina circularis tròn, và nhờ kích thước của cá nên dễ thấy tia vây ngực thứ hai kéo dài và cong nhẹ lên trên.

Tuy nhiên tôi không hài lòng với tỷ lệ đực cái của đàn chạch mới: trong nhóm 18 con, tôi chỉ thấy 2 con đực và do đó có 16 con cái.

Tôi đã mua thêm được hai con đực cho đàn vốn đã quá đủ đông từ Aqua-Tropica ở Cologne, và cũng lấy nốt những con cái còn lại ở đó.

Đặc điểm nổi bật nhất của những con cá này là kích thước, khá ấn tượng đối với một loài chạch. Lúc mua, tất cả đều dài ít nhất 10 cm, con lớn nhất dài tổng cộng 13 cm. Chiều cao thân khoảng 15 mm. Sau khoảng 2,5 năm nuôi, tôi không còn thấy chúng lớn thêm.

Loài thứ hai từ Mimbon (Cobitis sp. 3), như đã nói, được nhập như cá bắt lẫn cùng với cá 'chinensis'. Thân chúng thấp hơn đáng kể so với 'chinensis' nhưng có chiều dài tương tự và hoa văn đốm điển hình ở hai bên hông.

So với các loài Cobitis khác, vây lưng nằm khá lùi về phía sau thân, dù không đến mức như ở chạch bùn (Misgurnus) hay chạch kuhli (Pangio). Ban đầu tôi chỉ kiếm được ba con 'cobitid bắt lẫn' này, toàn là cá cái, nhưng trong chuyến ghé Aqua-Tropica nói trên tôi may mắn tìm được một con đực và thêm một con cái.

Cá đực C. sp. 3 © Thomas Frank

Tôi vẫn chưa quan sát được lamina circularis ở cá đực, nhưng hiện giờ tôi chưa thể nói là nó thực sự không có hay tôi chỉ chưa phát hiện ra.

Việc nuôi những con chạch này không có vấn đề gì, chỉ cần chú ý khi nuôi chung với các loài cá khác. Nhóm cobitid thường ăn chậm và hai loài lớn được giới thiệu ở đây cũng không ngoại lệ, vì vậy cần chọn bạn cùng bể với lưu ý này.

Ngoài ra, nuôi những con cá này trong bể không cần phải nghĩ ngợi nhiều. Không phải lúc nào cũng cần sưởi, dù chúng chịu nhiệt độ cao khá tốt.

Hai ví dụ thực tế: tôi đã nuôi một nhóm cá được xuất đầu tiên với tên 'C. chinensis' trong hai năm trong một bể xi măng với nhiệt độ trung bình khoảng 15 °C. Nhiệt độ chỉ vượt 20 °C vào vài ngày nóng, và cá trải qua mùa đông ở tầng hầm với nhiệt độ khoảng 5 °C. Nhóm còn lại sống trong bể kính ở nhiệt độ phòng.

Khi nắng nóng kéo dài vào mùa hè, nhiệt độ bể có thể tăng lên khoảng 30 °C nhưng cả hai nhóm đều không bị hao hụt, và hiện giờ tất cả sống chung trong một bể.

Nền cát mềm, nơi cá thỉnh thoảng chui vùi mình, cùng vài hòn đá phẳng xếp thành chỗ trú ẩn và một ít rễ cây ngập nước là bố trí đã hoàn chỉnh. Ngay cả cây thủy sinh cũng không bị cá làm hư hay nhổ bật gốc khi chúng kiếm ăn.

C. sp. 1 có lẽ được thu thập ở Đài Loan © Thomas Frank

Dù vậy, tôi thường chỉ trồng cryptocoryne trong bể chạch của mình, vì với các loại cây thân đứng cỡ lớn có thể phát sinh vấn đề, nhất là khi kết hợp với những con cobitid lớn và khỏe.

Về thức ăn, điều duy nhất cần lưu ý là thức ăn phải chìm xuống đáy; ấu trùng muỗi đen sống là lý tưởng cho nhóm cobitid, dù chúng cũng ăn loại đông lạnh rất hào hứng.

Ấu trùng muỗi trắng ít hữu ích hơn cho các loài cá này vì chúng sống nhiều ở tầng nước thoáng, và phần còn lại sau khi rã đông thường nổi trên mặt nước. Tuy nhiên, cả ấu trùng muỗi đỏ (lăn quăn) lẫn trùn chỉ (Tubifex), dù sống hay đông lạnh, đều là thức ăn rất phù hợp.

Tôi chỉ cho ăn trùn chỉ sống vì một số con chui xuống cát và trở thành nguồn thức ăn ổn định hơn cho cá. Thường sang ngày hôm sau lũ chạch vẫn còn đang ăn trùn chỉ, một số con đã chui sâu trong cát nên cá phải 'trồng cây chuối' để tìm chúng!

Các loại thức ăn khô dạng viên nén và hạt chìm dành cho cá tầng đáy, có kích cỡ phù hợp với miệng chúng, cũng được Cobitis của tôi ăn rất vui vẻ.

Nhìn chung đây là những loài chạch dễ nuôi, nhưng cũng như nhiều giống chạch khác, chúng không có lượng người hâm mộ lớn.

Tài liệu tham khảo

Evers, H.-G. (2009): Schmerlen aus China. Amazonas, 5 (3): 72-73

Chang, I.-S. & Chen, Y.-C. (2005): A Photographic Guide to the Inland-Water Fishes of Taiwan: Volume 1: Cypriniformes 254-259

Lưu ý: đây là bản dịch của bài viết "Drei neue Steinbeißer der Gattung Cobitis", vốn được đăng lần đầu trên BSSW-Report 3/12.