Cách chọn đèn tốt nhất cho bể thủy sinh nước ngọt

Một trong những câu hỏi chúng tôi thường gặp nhất là “Nên mua đèn nào cho bể thủy sinh của tôi?”. Câu trả lời ngắn gọn là: tùy trường hợp. Để giúp bạn bắt đầu hành trình chơi bể thủy sinh, hãy cùng tìm hiểu ba thông số chiếu sáng và ý nghĩa của chúng đối với người mới chơi.

#1 Quang phổ màu

Nếu bạn từng so sánh ánh sáng trong một quán cà phê ấm cúng với một bệnh viện vô trùng, bạn sẽ thấy các loại đèn “trắng” có nhiệt độ màu khác nhau, được đo bằng đơn vị Kelvin (K). Một chiếc đèn đọc sách dịu, ấm, cho ánh vàng có thể có thông số 2700K, trong khi đèn trắng lạnh ngả xanh có thể được ghi là 10.000K.

Thành thật mà nói, quang phổ màu không quá quan trọng khi trồng cây thủy sinh vì cây có thể phát triển tốt trong một dải Kelvin rộng. Chủ yếu là do sở thích của con người, vì chúng ta không muốn nhìn đèn bể quá đỏ hoặc quá xanh. Nhiều người chơi thích dùng đèn trắng trung tính khoảng 5000 đến 6500 K vì được cho là mô phỏng ánh sáng ban ngày tự nhiên tốt nhất. Nói đơn giản, bạn có thể chọn đèn có gần như bất kỳ quang phổ màu nào miễn là không quá xanh (như loại dùng để nuôi san hô biển). Cây có thể phát triển dưới nhiều loại ánh sáng, vì vậy hãy chọn nhiệt độ màu mà bạn thấy làm cây và cá trông đẹp nhất.

#2 Cường độ ánh sáng

Nên chọn đèn sáng đến mức nào? Trước hết, điều đó phụ thuộc vào loại cây thủy sinh bạn muốn trồng. Đèn yếu (hay đèn cường độ thấp) có thể nuôi anubias, cryptocoryne (hay crypts), dương xỉ và các loại cây ít đòi hỏi khác. Đèn trung bình phù hợp với cây thân dài và hầu hết các loài khác, trừ các loại cây thảm đòi hỏi cao. Đèn mạnh có thể trồng hầu như mọi loại cây, nhưng thường cần bơm khí carbon dioxide (CO2) để theo kịp tốc độ cây phát triển nhanh và hạn chế tảo bùng phát. Vì những phức tạp đi kèm với bể thủy sinh ánh sáng mạnh, chúng tôi khuyên hầu hết mọi người nên bắt đầu với cây ưa sáng yếu, vì đó là những loài khỏe nhất và dễ trồng nhất cho người mới.

Câu hỏi tiếp theo là “Thế nào được coi là ánh sáng yếu so với ánh sáng mạnh?”. Cường độ của đèn trồng cây thường được đo bằng PAR (Photosynthetically Active Radiation – bức xạ quang hợp hữu hiệu). Tuy nhiên, hầu hết nhà sản xuất không công bố chỉ số PAR vì giá trị này thay đổi rất lớn tùy theo khoảng cách từ đèn, chiều cao bể, vật cản từ nắp bể và vị trí đặt cây. Bể cao cần đèn mạnh hơn để chiếu sáng xuống đáy nơi cây đang mọc, trong khi bể thấp thì không cần.

Bạn có thể dùng gần như bất kỳ loại hay thương hiệu đèn nào để trồng cây miễn là đủ cường độ ánh sáng, nhưng chúng tôi rất khuyên dùng đèn LED – thay vì đèn huỳnh quang, huỳnh quang compact (CF) hay các công nghệ chiếu sáng khác. Ngày nay hầu hết đèn cho bể thủy sinh dùng LED vì cho độ sáng cao với mức tiêu thụ điện thấp hơn và không cần thay thường xuyên. Ngoài ra, một số đèn LED cho bể cá có thể điều chỉnh độ sáng, cho phép bạn kiểm soát cường độ nếu muốn dùng cho các bể khác nhau có yêu cầu PAR khác nhau. Cường độ ánh sáng thay đổi rất nhiều tùy vị trí bạn đo trong bể.

#3 Độ lan tỏa của ánh sáng

Yếu tố cuối cùng cần cân nhắc là ánh sáng lan rộng hay phân tán đến đâu. Hầu hết đèn bể cá có vùng sáng tốt khoảng 1 foot (khoảng 30 cm) ngay bên dưới, nghĩa là cây nằm ngoài vùng đó sẽ nhận ít ánh sáng hơn và có thể phát triển kém hơn. Ngược lại, đèn xưởng (shop light) có độ lan tỏa rất rộng vì được thiết kế để chiếu sáng cả căn phòng. (Chỉ lưu ý rằng quang phổ màu của đèn xưởng có thể không làm nổi bật màu sắc của cây và cá tốt bằng.) Vì vậy, nếu bể của bạn rộng 18 đến 24 inch (khoảng 45 đến 60 cm), bạn có thể cần mua hai đèn bể cá hoặc dùng một đèn xưởng giá rẻ. Tuy nhiên, một số nhà sản xuất bán đèn bể cá chất lượng cao hơn với góc chiếu 120 độ, phủ được diện tích rộng hơn đèn thông thường. Tùy kích thước bể và độ lan tỏa của đèn, bạn có thể cần nhiều đèn để cây phát triển tốt ở mọi vị trí trong bể.

Đèn bể cá tốt nhất là gì?

Giờ bạn đã biết những điều cơ bản về chiếu sáng cho bể thủy sinh, bạn sẽ hiểu câu trả lời không đơn giản như vậy. Có nhiều câu hỏi bạn cần tự trả lời:

• Bạn muốn đạt được điều gì? Bạn đang cố trồng những cây thủy sinh đầu tiên, nhân giống cây để kiếm lời, hay giành chiến thắng trong một cuộc thi aquascape quốc tế?
• Bạn muốn trồng loại cây nào, và chúng cần cường độ ánh sáng hay PAR bao nhiêu?
• Kích thước bể là bao nhiêu, và bạn cần bao nhiêu đèn để phủ hết bể?
• Ngân sách của bạn là bao nhiêu, và đèn nào mang lại giá trị tốt nhất so với số tiền bỏ ra?