Cách chọn nền tốt nhất cho bể thủy sinh nước ngọt

Nền là lớp phủ dưới đáy bể, giống như phần "đất" mà nhiều loại cây cần để bám rễ và hút dinh dưỡng. Có một điểm khá thú vị. Một số cây thủy sinh thích hút dinh dưỡng thẳng từ nước, ví dụ cây thân rễ, cây nổi và phần lớn cây dạng thân. Một số khác lại ăn chủ yếu bằng rễ, như cây kiếm, vallisneria, cryptocoryne và một vài loại cây trải thảm. Vì thế bạn định trồng cây gì thì nên chọn nền theo cây đó. Các hãng đã đổ khá nhiều thời gian và công nghiên cứu vào những loại nền riêng cho cây thủy sinh. Câu hỏi là loại nào tốt nhất? Phần dưới đây điểm qua các loại nền ở mức tổng quan để bạn tự chọn cho hợp nhu cầu, bắt đầu với hai nhóm chính là nền giàu dinh dưỡng và nền trơ.

Nền giàu dinh dưỡng

Hồi thú chơi bể thủy sinh và aquascaping chưa phổ biến, người ta bắt chước tự nhiên và dùng đất để trồng cây. Đất hữu cơ có sẵn nhiều dưỡng chất thiết yếu cho cây. Kết cấu của nó cũng rất giống đáy hồ hay bờ sông, nơi cây mọc ngoài tự nhiên. Nhưng đổ nước vào đất thì được gì? Một bãi bùn. Đa số người chơi xử lý bằng cách phủ một lớp sỏi hoặc cát lên trên để nhốt lớp đất bên dưới, giữ cho nước khỏi đục. Cách này tạm ổn, với điều kiện bạn không bao giờ nhổ hay dời cây. Ngoài ra, đất rồi cũng sẽ cạn dinh dưỡng, giống như đất làm nông, nên sớm muộn bạn phải tìm cách làm nền màu mỡ trở lại. Có hai cách. Bạn có thể nhổ cây ra, để "đất" nghỉ cho chất thải của cá bù dinh dưỡng dần. Bạn cũng có thể bổ sung khoáng cho đất bằng viên phân nhét nền và các loại phân khác. Cả hai cách đều hay làm nước đục ngầu, rất khó làm trong lại.

Viên phân nhét nền Easy Root Tabs làm từ đất mặt giàu dinh dưỡng và đất sét, dùng để nuôi những cây ăn rễ mạnh.

Bể trồng bằng đất khó chăm như vậy nên các nhà sản xuất làm ra những loại nền chuyên cho cây, như ADA Aqua Soil và Aquavitro Aquasolum. Loại nền này là những viên đất nén chặt, giàu dinh dưỡng. Người ta còn gọi chúng là "nền hoạt tính" vì chúng thường kéo pH xuống và làm mềm nước. Do đó nhiều người dùng chúng cho bể tép crystal và bể có cây ăn rễ mạnh. Tuy vậy, nền này làm chủ yếu từ vật liệu hữu cơ, nên lâu ngày sẽ bị mục rã và nhão bùn như đất thường. Sau một đến hai năm, nó cũng cạn dinh dưỡng và phải bổ sung khoáng lại giống bể trồng bằng đất. Cuối cùng, nền giàu dinh dưỡng thường là loại đắt nhất trên thị trường. Nếu cây bạn trồng không ăn chủ yếu bằng rễ thì có những lựa chọn khác rẻ hơn mà vẫn ổn.

Nền giàu dinh dưỡng hay được dùng cho bể tép crystal và bể có cây ăn rễ mạnh. Có điều bạn phải bổ sung dinh dưỡng mới cho nó đều đặn, và nền thường mục rã dần theo thời gian.

Nền trơ

Khác với nền giàu dinh dưỡng, nền trơ gần như không có dinh dưỡng. Nghe thì có vẻ dở, nhưng cứ đọc tiếp đã. Giả sử bể đầu tiên của bạn rải sỏi bảy màu mua ở tiệm cá cảnh, sau này bạn mới muốn trồng thêm cây. Nền đó vẫn trồng tốt phần lớn cây dạng thân, cây nổi và cây thân rễ, vì những cây này chủ yếu lấy dinh dưỡng từ nước. Bạn chỉ cần châm đều một loại phân nước tổng hợp có đủ phần lớn dưỡng chất đa lượng và vi lượng mà cây cần. Nếu muốn trồng thêm một cây ăn rễ mạnh như kiếm Amazon, bạn chỉ việc nhét viên phân nền xuống. Thế là nền trơ thành nền giàu dinh dưỡng.

Cây thân rễ, cây nổi và cây dạng thân hút dinh dưỡng chủ yếu từ nước. Bạn cứ cho chúng ăn đủ bằng một loại phân tổng hợp như Easy Green.

Có khá nhiều hãng làm nền trơ cho bể thủy sinh, ví dụ CaribSea Eco-Complete và Seachem Flourite. Cũng như sỏi bể cá, các loại nền này không mục rã theo thời gian nên không phải thay. Điểm khác là chúng làm từ sỏi núi lửa hoặc sỏi gốc đất sét, thường có khả năng trao đổi cation (CEC) cao hơn sỏi thường. Nói đơn giản, vật liệu này giữ dinh dưỡng tốt hơn, như dinh dưỡng từ chất thải của cá hay từ phân bón. Cây nhờ đó dễ lấy dinh dưỡng mà lớn nhanh hơn. Thêm nữa, vì là vật liệu trơ nên chúng không làm thay đổi đáng kể pH, độ cứng hay các thông số nước khác.

Gần như vật liệu nền nào cũng trồng được cây thủy sinh, nhưng nhớ tránh cỡ hạt quá nhỏ hoặc quá to. Cát quá mịn không tốt cho cây. Hạt cát rất nhỏ nên dễ nén chặt lại, rễ khó đâm xuống và lan ra. Cát hạt thô thì khác. Giữa các hạt có những khe nhỏ, nên làm nền trồng cây tốt hơn hẳn. Còn nếu đi sang hướng ngược lại, rải đá cuội sông cỡ lớn làm nền, thì giữa các viên lại hở quá nhiều. Cây có rễ khi đó khó bám và khó đứng vững.

Sỏi thường vẫn trồng tốt cả kiếm Amazon lẫn những cây ăn rễ khác, miễn là bạn nhét viên phân nền để nền luôn có dinh dưỡng.

Nền nào là tốt nhất?

Tiếc là câu này không có một đáp án đúng duy nhất. Bạn không thể nhìn một bể aquascape đẹp rồi chép y loại nền của nó, vì nước nhà mỗi người mỗi khác một chút. Lấy chuyện làm vườn làm ví dụ. Người làm vườn kỹ tính sẽ đem đất đi kiểm tra để biết đất có sẵn chất gì và thiếu chất gì. Tùy kết quả, họ có thể phải cải tạo đất bằng dolomite, than bùn hoặc các loại giá thể khác. Bể thủy sinh cũng vậy. Nếu bạn ở vùng nước mềm mà lại dùng ADA Aqua Soil, vốn làm nước mềm thêm, thì cây có thể thiếu những dưỡng chất quan trọng như canxi, magiê và mangan. Để bù vào, nền hợp nhất với bạn có khi lại là Aqua Soil trộn với Seachem Gray Coast, một loại nền gốc aragonite có nhiều đúng những chất đang thiếu. Vì vậy bạn nên hỏi những người chơi thủy sinh quanh khu mình có nguồn nước tương tự. Rồi thử vài loại nền và vài kiểu trộn nền để xem cái nào hợp với bể của bạn nhất.

Trong bể aquascape đẹp này, rất ít cây cần đến nền, nên đáy bể chỉ phủ một loại cát rẻ tiền, trông tự nhiên.

Một điều nữa cần nhớ là bỏ thật nhiều tiền mua loại nền đắt nhất không có nghĩa là bể sẽ tự đẹp. Tốt hơn là bạn tính trước sẽ trồng những cây nào và mỗi cây cần gì. Nếu bể chủ yếu là anubias và chỉ có một cây ăn rễ mạnh ở góc, bạn chỉ cần bổ sung khoáng cho phần nền ngay quanh cây đó. Phần còn lại của bể cứ rải loại rẻ hơn như sỏi để đỡ tốn tiền. Còn nếu bạn làm bể trồng cây cho cá cichlid châu Phi, hạ pH và làm mềm nước là điều bạn ít muốn nhất. Trường hợp này thì cố gắng đừng chọn nền giàu dinh dưỡng.

Mong là đến đây bạn đã nắm được tổng quan về các loại nền cho bể thủy sinh và loại nào hợp với nhu cầu của mình nhất.