Châm phân Lean hay EI: so sánh thực tế 6 tuần trên hai bể 20 lít

Châm phân nước cho bể thủy sinh có hai trường phái gần như ngược nhau. Lean dosing châm ở mức tối thiểu và dựa phần lớn vào phân nền. Estimative Index (EI) thì châm dư mọi chất cây cần, sau đó thay nước lớn mỗi tuần để đưa nồng độ phân về lại mức ban đầu. Người mới chơi thường phân vân không biết cách nào cho cây đẹp hơn, ít rêu hại hơn và đỡ tốn tiền hơn.

Bài này tổng hợp kết quả chạy song song hai cách châm trên hai bể giống hệt nhau trong 6 tuần. Bạn sẽ biết mỗi cách châm cụ thể ra sao, cây nào hợp với cách nào, rêu hại khác nhau thế nào và mỗi tuần thực tế tốn bao nhiêu tiền.

Hai bể thí nghiệm được set thế nào

Hai bể đều là bể 20 lít và dùng chung một loại thiết bị. Như vậy khác biệt giữa hai bể chỉ còn nằm ở cách châm phân.

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:09 Hai bể thủy sinh đã lên cây xanh tốt đặt trên kệ.
• Xem video từ ▶ 1:38 Hai bể 20 lít với nền aquasoil và một khối đá dragon stone lớn.

• Đèn Chihiros A2, chạy hết công suất 7 tiếng mỗi ngày.
• Lọc ngoài loại nhỏ Oase FiltoSmart 60.
• CO2 tự chế bằng men và đường.
• Nền 3 kg aquasoil, bố cục đơn giản với một khối đá dragon stone lớn.
• Cây trộn đủ ba mức dễ, trung bình và khó, gồm Myriophyllum mattogrossense, Rotala wallichii, Rotala 'Bonsai', Ludwigia 'Super Red', Hygrophila lancea 'Araguaia', Staurogyne repens và thảm tiền cảnh có Marsilea crenata.

Cứ thứ Bảy là cả hai bể cùng được thay nước lớn. Sang thứ Hai thì chu kỳ châm phân bắt đầu lại từ đầu.

Châm Lean và châm EI cụ thể ra sao

Lean là cách châm hợp với bể mới set có phân nền giàu dinh dưỡng. Lúc đầu nền đã nhả đủ đạm và lân, nên bạn chỉ cần bổ sung kali và vi lượng. Lịch châm cho bể 20 lít như sau:

1. Thứ Hai, thứ Tư và thứ Sáu, mỗi lần châm 2 nhấn bơm kali.
2. Thứ Hai châm thêm 1 nhấn bơm vi lượng.
3. Thứ Bảy thay nước lớn.

Bể EI dùng một bộ phân bột tự pha. Bạn trộn bột theo hướng dẫn và được hai dung dịch, một chai đa lượng và một chai vi lượng. Lịch châm cho bể 20 lít như sau:

1. Thứ Hai châm 6 ml dung dịch đa lượng.
2. Thứ Ba châm 6 ml dung dịch vi lượng.
3. Thứ Bảy thay nước lớn để xả bớt lượng phân dư.

Các liều trên tính cho bể 20 lít. Nếu bể của bạn to hơn, hãy tính lại theo liều nhà sản xuất khuyên cho mỗi 100 lít nước.

Châm dư có làm cây lớn nhanh hơn không

Câu trả lời không đơn giản là có hay không. Một số cây lớn nhanh hẳn ở bể EI. Myriophyllum mattogrossense là ví dụ rõ nhất. Mới qua tuần đầu, cây ở bể EI đã gần chạm mặt nước. Trong 6 tuần, bể EI phải tỉa cây này hai lần và đến cuối đã gần tới lượt tỉa thứ ba. Ở bể Lean, cây vẫn chưa cần tỉa lần nào. Hygrophila lancea 'Araguaia' cũng lên mạnh ở bể EI, trong khi ở bể Lean nó gần như đứng yên suốt 6 tuần.

Điều bất ngờ là nhìn tổng thể thì cây ở bể EI lại mọc gọn và thấp hơn. Marsilea crenata ở bể EI giữ dáng lùn. Rotala 'Bonsai' cũng nhỏ gọn đúng như tên. Ở bể Lean, Rotala 'Bonsai' vươn cao đến mức không còn ra dáng bonsai, và thảm tiền cảnh dày, cao lên tới mức cần tỉa.

Hai cây cho kết quả trái chiều nhau:

• Staurogyne repens mọc kém ở bể Lean. Thân cây vươn dài, lá xấu và rụng nhiều, lá rụng trôi lên mặt nước rồi kẹt vào ống hút lọc. Ở bể EI, cây xòe rộng, lá gọn và khỏe.
• Rotala wallichii ở bể Lean cao hơn và hồi lại rất nhanh sau khi tỉa. Ở bể EI, cây hồi chậm hơn hẳn sau lần tỉa thứ hai.

Vì vậy, châm dư không có nghĩa là bể nào cũng lớn nhanh và tốn công tỉa hơn. Chuyện này chỉ đúng với một số cây thân đứng mọc nhanh như Myriophyllum.

Bể nào nhiều rêu hại hơn

Bể EI nhiều rêu hại hơn rõ rệt và khó giữ sạch hơn. Chỉ sau tuần đầu, khối đá trong bể EI đã phủ một lớp rêu xanh mỏng, còn đá bên bể Lean vẫn sạch. Về sau rêu bám thêm trên kính, trên đá và trên lá cây.

Toàn bộ rêu hại ở bể EI đều là rêu xanh, gồm rêu bụi xanh (green dust algae) và rêu chấm xanh (green spot algae). Đây là cái giá dễ đoán khi trong nước luôn có dư dinh dưỡng.

Màu cây khác nhau thế nào

Nhiều người tin rằng ít nitrat thì cây đỏ lên màu đẹp hơn. Kết quả thử nghiệm không nghiêng hẳn về bên nào.

• Ludwigia 'Super Red' đỏ rực hơn ở bể Lean.
• Myriophyllum mattogrossense xanh hơn ở bể EI, còn ở bể Lean thì hơi ngả vàng.
• Hygrophila lancea 'Araguaia' đỏ hơn ở bể EI.
• Rotala wallichii ở bể Lean trông có vẻ màu hơn một chút, nhưng chênh lệch nhỏ và có thể chỉ do máy ảnh.

Cách nào rẻ hơn

Để so cho công bằng, cả hai cách đều được quy về 5 lít dung dịch. Bộ bột EI giá 30 euro. Sau 6 tuần mới dùng rất ít, và lượng bột còn lại đủ pha thêm bốn mẻ nữa trước khi hết kali nitrat. Tức là một bộ pha được tổng cộng 5 lít dung dịch.

Trên giấy, EI rẻ hơn gấp bốn lần. Thực tế thì có hai điều cần trừ hao. Thứ nhất, hiếm ai châm Lean suốt cả năm. Khi phân nền cạn dần, bạn sẽ phải châm thêm nitrat và phốt phát. Thứ hai, chưa rõ dung dịch tự pha giữ được bao lâu. Chai vi lượng tự pha đã bắt đầu lên chút mốc chỉ sau 6 tuần. Mốc này có làm giảm tác dụng của phân hay không thì chưa biết.

Nên chọn cách nào

Sau 6 tuần, kết quả không cho thấy bên nào thắng tuyệt đối. Mỗi cách có điểm mạnh riêng:

• Lean giữ bể sạch rêu hại hơn hẳn và cho Ludwigia 'Super Red' đỏ đẹp. Với một số cây thân đứng mọc nhanh như Myriophyllum, bạn cũng đỡ phải tỉa. Đổi lại, vài cây như Staurogyne repens và Hygrophila lancea 'Araguaia' mọc kém.
• EI cho Staurogyne repens và Hygrophila lancea 'Araguaia' lên đẹp, cây nhìn chung gọn dáng, và tự pha bột thì rẻ. Đổi lại, bể nhiều rêu xanh hơn, khó giữ sạch hơn và cây thân đứng mọc nhanh phải tỉa thường xuyên.

Với bể mới set có aquasoil giàu dinh dưỡng, Lean vẫn là lựa chọn dễ chịu hơn vì nền đã lo phần đạm và lân. Khi nền cạn dần theo thời gian, bạn châm thêm nitrat và phốt phát. Còn nếu đã chọn EI thì đừng bỏ buổi thay nước lớn hằng tuần. Đây là cách làm chuẩn để phân dư không tích lại trong bể.

Bắt đầu từ đâu

1. Nếu bể mới set với aquasoil, hãy bắt đầu bằng kali và vi lượng ở mức thấp rồi theo dõi.
2. Quan sát cây thường xuyên. Nếu cây có vẻ chật vật, chững lại hay lá xấu, hãy châm thêm một chút đa lượng.
3. Nếu rêu xanh bắt đầu bám nhiều trên kính, đá và lá, hãy giảm bớt lượng phân.
4. Nếu tự pha phân từ bột, hãy pha từng mẻ vừa đủ dùng và kiểm tra chai dung dịch, nhất là chai vi lượng, xem có lên mốc không.