Đá sủi khí: “vũ khí bí mật” mà bể cá nào cũng cần

Lượng oxy đủ trong bể cá là điều người nuôi thường mặc nhiên cho là có sẵn, nhưng nó cực kỳ quan trọng đối với sức khỏe của cá. Làm sao để chắc chắn cá có đủ oxy? Thông thường, những dấu hiệu thiếu oxy rõ nhất ở cá gồm: nằm nghỉ nhiều dưới đáy bể, chán ăn và mang cử động nhanh (thở gấp). Trong trường hợp xấu nhất, cá có thể bắt đầu ngoi lên mặt nước để đớp không khí, nghĩa là chắc chắn đã đến lúc phải hành động!

Bước đầu tiên là thay một lượng nước lớn, giúp bổ sung oxy tươi cho bể ngay lập tức. Nếu cá khỏe lại ngay, bước thứ hai là xác định vì sao bể bị thiếu oxy. Các nguyên nhân thường gặp gồm nhiệt độ nước cao, quá nhiều cá trong bể, một số loại thuốc hoặc hóa chất xử lý, và mặt nước không được xáo động đủ.

Làm thế nào để tăng oxy trong bể cá?

Bạn có thể đo trực tiếp lượng oxy hòa tan bằng bộ kiểm tra nước (test kit) hoặc máy đo điện tử. Lý tưởng nhất, hàm lượng oxy trong bể cá nước ngọt vào khoảng 7 đến 8 ppm (hay mg/L).

Để tìm ra cách bố trí tốt nhất nhằm tăng oxy cho bể, chúng tôi đã thực hiện một số thí nghiệm bằng máy đo oxy hòa tan và đây là những gì chúng tôi phát hiện:

Kết quả thí nghiệm tăng oxy hòa tan ở các kiểu bố trí bể khác nhau

Lưu ý: Máy bơm tạo dòng kiểu powerhead và máy bơm tuần hoàn cũng được thử nghiệm, nhưng không ghi lại kết quả chính xác. Powerhead kiểu venturi hoạt động kém hơn powerhead hướng lên mặt nước để tạo xáo động bề mặt. Máy bơm tuần hoàn cũng được thử nghiệm nhưng không cải thiện đáng kể lượng oxy.

Dựa trên các thí nghiệm, chúng tôi thấy rõ rằng tăng trao đổi khí ở mặt nước có tác động tích cực đến hàm lượng oxy. Trao đổi khí trong bể cá là quá trình khí cacbonic trong nước (chất thải do cá tạo ra) thoát ra không khí, còn oxy mới từ không khí hòa tan vào nước. Từ đó, đây là ba cách đã được chứng minh để tăng oxy cho bể:

• Chọn bể có diện tích mặt nước lớn. Khi chỉ dùng lọc bọt biển (sponge filter) ở bể 40 gallon so với bể 55 gallon, bể 40 gallon có hàm lượng oxy cao hơn nhiều. Lý do là bể nhân giống (breeder) 40 gallon có diện tích mặt nước lớn hơn bể 55 gallon. Vì vậy, bể dài và nông được ưu tiên hơn bể cao và hẹp.
• Đừng để cây thủy sinh nổi phủ kín mặt nước. Khi dùng lọc bọt biển ở bể 55 gallon, thí nghiệm có cây nổi cho lượng oxy thấp hơn đáng kể so với thí nghiệm không có. Nhìn chung, cây thủy sinh sống có thể rất hữu ích trong việc tạo thêm oxy cho cá. Tuy nhiên, đừng để cây nổi phủ kín cả bể vì chúng hạn chế trao đổi khí. Quá nhiều cây nổi có thể làm giảm mạnh lượng oxy trong bể.
• Tăng xáo động mặt nước bằng hệ thống lọc và đá sủi khí. Xáo động mặt nước tốt rõ ràng là chìa khóa của trao đổi khí hiệu quả, khi cacbonic trong nước được thay bằng oxy từ không khí. Một trong những cách tốt nhất là thêm ít nhất một nguồn khí (như đá sủi khí hoặc lọc bọt biển) vào mọi bể cá, bất kể bạn dùng loại lọc nào khác. Bạn cũng có thể tạo xáo động mặt nước tốt bằng các cách khác như lọc treo thành bể, nhưng đổi lại sẽ có tiếng nước chảy xuống bắn tung tóe rất ồn.

Cách thêm khí vào bể cá

Thêm nguồn khí vào bể rất dễ – bạn chỉ cần một máy sục khí để đẩy khí vào nước, dây dẫn khí cho khí đi qua, và một van một chiều để ngăn nước chảy ngược vào dây.

Cách lắp máy sục khí cho bể cá

Ba bộ phận này nằm bên ngoài bể, nhưng đoạn dây khí cuối cùng (bên trái) đi vào nước. Từ đó, bạn có thể gắn nhiều loại phụ kiện vào dây khí bên trong bể.

• Đá sủi khí là một bộ tạo bọt nhỏ có trọng lượng, tạo ra những bọt rất nhỏ trong nước. Phụ kiện đơn giản này giúp khuếch tán khí dần vào bể và giảm thiểu tiếng sủi bọt.
• Lọc bọt biển dùng khí để lọc cơ học và lọc sinh học. Khi bọt khí nổi từ đáy lên đỉnh khối bọt biển, nước bị hút qua thành bọt biển, nhờ đó loại bỏ các hạt chất thải và làm nước trong hơn. Vi khuẩn có lợi cũng thích sống trong bọt biển, giúp chuyển hóa các hợp chất thải thành sản phẩm phụ an toàn hơn.
• Lọc giá thể chuyển động (moving bed filter) tạo môi trường tối ưu cho lọc sinh học. Khi khí đi qua khoang chứa các hạt giá thể xoay tròn, dòng nước giàu oxy liên tục đảo trộn giúp vi khuẩn có lợi phát triển mạnh hơn nhiều.

Hãy thêm khí vào bể bằng đá sủi khí, lọc bọt biển hoặc lọc giá thể chuyển động. Tất cả các cách này đều giúp xáo động mặt nước và cung cấp oxy cho nước rất tốt, tạo môi trường lý tưởng, ít gây căng thẳng cho cá sinh sống.