Dị hình giới tính và hành vi tán tỉnh ở Botia almorhae

Tổng hợp nhiều ghi chép của nhiều tác giả về loài này.

Hans Beiderbeck — 23 tháng 8 năm 1999

Cá cái:

• Thân và đầu cá trưởng thành có một số vằn ngang màu nâu không đều, thường là ba vằn hình chữ Y: vằn thứ nhất ở trước vây lưng, vằn thứ hai bên dưới vây lưng, vằn thứ ba ở phía sau. Theo tuổi, các vằn hợp lại và bao quanh những đốm vàng với nhiều hình dạng khác nhau.
• Tất cả các vây có vằn ngang ít nhiều đều đặn, thường là vây lưng, vây hậu môn và vây ngực có ba vằn, vây bụng có hai vằn, vây đuôi có bốn hoặc năm vằn.

Cá đực:

• Thân và đầu cá trưởng thành có hoa văn dạng lưới màu xám trên nền vàng.
• Tất cả các vây có vằn ngang ít nhiều đều đặn, thường là vây lưng có ba vằn, vây bụng có hai hoặc ba vằn, vây ngực và vây đuôi có ba đến năm vằn.

Cá con:

• Các vằn trên thân tạo thành những vòng cung hình chữ Y, có bốn hoặc năm vằn, chạy vắt qua các vằn đứng có kích thước lớn.
• Dị hình giới tính bên ngoài còn thể hiện ở chiều dài mõm: mõm cá cái dài hơn rõ rệt.

Bogdan J. Janiczak — 23 và 30 tháng 4 năm 2001

• Những bức ảnh Botia almorhae dưới đây cho thấy rõ dị hình giới tính ở loài này.
• Cá đực có màu hơi đỏ khá đẹp ở mõm (miệng) và ở mép vây ngực.
• Cá cái có bụng tròn hơn nhiều và mõm dài hơn.

Những con cá trong ảnh khoảng 16 tháng tuổi và được mua khi mới là cá con dài 3 cm. Hiện chúng dài khoảng 10 cm và vẫn đang lớn (nhưng đã khá chậm).

Ảnh: hai cá đực (lưu ý màu đỏ quanh miệng); một cá đực; một cá đực khác; một cá cái (lưu ý bụng tròn); một cá cái chưa trưởng thành.

Karsten Plesner

Tôi khá chắc là mình đã thấy hành vi sinh sản ở những con Botia almorhae của mình. Tôi nuôi chúng trong bể có hai cặp Betta pugnax, cứ khoảng ba tuần chúng lại sinh sản một lần. Có lần khi cá betta sinh sản, một cặp cá chạch dường như trở nên cuồng loạn. Một con chuyển sang màu rất nhạt và chúng bơi vòng tròn sát nhau. Một lúc sau, chúng thậm chí còn đứng rất gần nhau và bắt đầu rung/lắc người. Tôi từng thấy hành vi tương tự ở một số loài cá tetra, và tôi chắc rằng nó liên quan đến sinh sản. Hành vi này rõ nhất sau những lần thay nước rất lớn, nhưng một phần của hành vi đôi khi vẫn quan sát được, và dường như luôn xảy ra khi cá betta sinh sản.

Tôi chắc rằng hành vi này được kích hoạt bởi các hormone do cá betta đang sinh sản tiết vào nước.

Đây chỉ là phỏng đoán, nhưng có thể lượng hormone tăng lên (do Betta pugnax sinh sản tạo ra) lớn hơn trong bể "sạch" so với bể mà Betta pugnax đã từng sinh sản trước đó, và đó là lý do cá chạch không thể hiện đầy đủ mọi phần của hành vi này mỗi lần cá betta sinh sản. Có thể tôi sẽ khiến chúng cư xử như vậy lần nữa vào lần tới khi tôi quan sát cá betta sinh sản sau một lần thay nước lớn. Ít nhất tôi định thử.

Trân trọng,
Karsten Plesner