Dòng sông chảy qua bể – Thiết kế bể River-Tank cho cá suối

Tác giả: Martin Thoene — chỉnh sửa lần cuối ngày 15/12/2006

Giới thiệu

Năm 1998, tôi viết bài này khi nghĩ ra ý tưởng về hệ thống ống dẫn (manifold) River-Tank. Dù bài viết này phần nào đã được thay thế bởi bài sau của tôi, "Hillstream Loaches - The Specialists at Life in The Fast Lane", tôi được đề nghị chuyển nó sang trang mới. Điều đó khiến tôi suy nghĩ. Tôi nhận ra bài cũ vẫn có giá trị vì nó ghi lại quá trình phát triển ý tưởng của tôi; trong 8 năm qua, nhiều người đã tự xây các phiên bản thiết kế của tôi. Nhờ vậy họ đã nuôi thành công, và đôi khi sinh sản được, các loài cá bám suối (Hillstream Loaches) vốn trước đây rất khó nuôi sống.

Đây cũng là bản ghi lại giai đoạn có ý nghĩa nhất trong thú chơi cá lâu năm của tôi, và cho thấy sự tiến bộ trong nhiếp ảnh cá của tôi. Các ảnh trong bài gốc được chụp bằng máy phim SLR; giờ tôi chụp bằng máy kỹ thuật số khá hơn. Tôi giữ bài gần như nguyên bản, chỉ sửa vài tên gọi (ví dụ các loài cá bị nhận diện sai) và bổ sung một số chú thích ảnh.

Đây là bản thiết kế gốc tôi vẽ năm 1998. Tôi nhận ra các miếng xốp hút nước tôi vẽ màu xanh vì lúc đó định dùng xốp của lọc trong Fluval 4. Sau đó tôi tìm được xốp tiền lọc cho máy bơm hồ đường kính 4" (khoảng 10 cm) màu đen, và 8 năm sau tôi vẫn dùng chính những miếng xốp đó. Rõ ràng chúng làm từ vật liệu rất bền.

Dòng sông chảy qua bể

Thiết kế và kinh nghiệm về một bể dành cho cá từ sông suối nước chảy xiết.

Đây là bể River-Tank đầu tiên của tôi ở Anh. Đá mua từ các cửa hàng vườn địa phương, còn rễ cây nhặt ở rừng Thetford gần đó.

Do cá suối (Torrent Fish hay Hillstream Loaches) có những thích nghi sinh lý đặc biệt với môi trường, tôi cho rằng nếu muốn nuôi chúng thì phải tạo điều kiện gần giống ngoài tự nhiên nhất có thể trong môi trường bể kín. Tôi muốn một bể có dòng nước mạnh chủ yếu theo một hướng và sục khí mạnh.

Hầu hết máy bơm chìm và lọc thùng dùng trong bể thông thường tạo dòng nước xoáy cuộn chứ không tạo dòng một chiều. Tôi thấy cần một bể khá dài và một cách hút nước nhanh ở một đầu rồi đẩy mạnh dọc theo bể.

Các yếu tố thiết kế

Tôi có sẵn một bể dài 44" (112 cm), rộng 18,5" (47 cm), sâu 15" (38 cm). Diện tích mặt đáy lớn rất phù hợp với loài cá không cần bể sâu. Bể chứa khoảng 44 gallon Anh (khoảng 200 lít). Để lưu thông nước tốt, tôi dùng 2 máy bơm chìm Aquaclear 802.

Để tạo dòng một chiều, tôi chế một hệ ống dẫn hút nước qua 3 miếng xốp hút của bơm hồ để lọc cơ học và sinh học, rồi đưa nước trở lại bể qua các máy bơm chìm. Hệ này nằm dưới lớp sỏi như một bộ lọc đáy thông thường. Có 4 ống chạy dọc chiều dài bể để dẫn nước.

Sơ đồ ống hút và ống bơm chìm

Đây là các miếng xốp hút tôi dùng cho bể đầu tiên. Ngay sau đó tôi mua thêm vài miếng vì nghĩ sẽ cần thay và không mua được ở địa phương (lúc đó tôi ở Anh). Từ năm 2001 tôi sống ở Canada và vẫn dùng chính những miếng xốp đó.

Ống dùng là ống thoát tràn dân dụng cỡ 3/4 inch, nối bằng keo "Osmaweld". Keo này làm tan chảy hai chi tiết để hàn lại, chỉ có khoảng 30 giây để chỉnh trước khi cứng, nên việc định vị rất quan trọng. Tôi lắp thử mọi thứ trước khi dán chính thức và đánh dấu tham chiếu lên từng bộ phận để căn chỉnh đúng. Sau 24 giờ, có thể dùng an toàn sau khi xả và rửa sạch bằng nước ngọt. Một đoạn ống nhựa mềm ngắn đường kính trong 1" được dùng làm đầu nối để khớp với đầu nối ống đứng hình nón do Aquaclear cung cấp kèm máy bơm chìm.

Thiết lập:

Hệ ống được phủ khoảng 1,5" (4 cm) sỏi 4 mm, và bể được đổ đầy nước mưa, bổ sung bằng nước từ hai bể đã chạy ổn định. Trang trí gồm nhiều hang đá phiến xám và vài tảng đá cuội lớn cỡ 4" đến 6" (10–15 cm). Một khúc lũa có dương xỉ Java gắn trên đó được đặt trên khu vực nâng cao đổ đầy sỏi, sâu khoảng 6" (15 cm), trong đó trồng một ít Vallisneria.

Chú giải:

• Xốp hút nước.
• Máy bơm chìm Aquaclear 802.
• Ống hút của Fluval 303.
• Ống phun (spraybar) của Fluval 303.
• Hang đá phiến xám.
• Đá cuội lớn, tròn.
• Lũa có dương xỉ Java (vùng màu vàng là khu vực nâng cao).
• Rễ cây.
• Đá sủi khí Turbolator 2" (5 cm).

Tôi phát hiện hiệu ứng venturi của các máy bơm chìm không hoạt động ở độ sâu 6" (15 cm) dưới mặt nước, nên đã bổ sung đường cấp khí trực tiếp từ máy sục khí.

Đây là hình nhìn từ trên xuống đầu bên trái của bể, cho thấy các xốp hút ở bên trái cùng cách bố trí đá và rễ. Đầu bên phải nhìn từ trên xuống.

Chạy chu trình:

6 con cá White Cloud Mountain (Tanichthys albonubes) được thả vào để chạy chu trình. Việc dùng ít nước cũ, sỏi nhỏ và lũa từ một bể đã ổn định giúp "cấy" vi sinh cho hệ thống nhanh chóng. Tôi vừa thêm một bộ lọc Fluval 303 theo cùng hướng dòng chảy. Nó tạo thêm dòng nước, tiện dùng than hoạt tính, v.v., và lọc cơ học, sinh học thêm. Tôi tin rằng 3 xốp lọc thực sự đủ cho mật độ cá trong bể, vì tôi mới vệ sinh chúng một lần mà dòng chảy chưa bao giờ giảm. Tôi chỉ vệ sinh vì tò mò muốn xem tình trạng của chúng.

Thả cá:

4 con Gastromyzon được thả sau khoảng 2 tuần. Chúng ăn lớp tảo lam/lục mọc trên rễ và một số tảng đá. Theo thời gian, lớp tảo nâu đỏ thay thế, và gần đây xuất hiện thêm tảo xanh xám trông như vôi hóa ở một số chỗ. Cả bể trông rất tự nhiên và có phần giống bể san hô.

Liniparhomaloptera disparis — chú ý lớp tảo phủ trên đá.

Sau đó tôi mua 3 Nemacheilus masyai (ban đầu tưởng là Shistura savona), 3 Shistura scaturigina, rồi 6 Liniparhomaloptera disparis và một con cá loại Nemacheilus/Shistura lạ. Cả bể rất sôi động và tất cả cá đều có vẻ rất khỏe mạnh. Trừ Gastromyzon, chúng đều lớn tốt, nhưng nhiều người nói Gastromyzon dường như không lớn trong bể nuôi. Lý do chính tôi làm bể này là để nuôi Homaloptera orthogoniata, vì tôi từng có một con, và tôi quyết tâm tạo điều kiện tốt nhất cho lần tới gặp lại loài cá rất hiếm này.

Nemacheilus masyai — chú ý tảo đỏ mọc trên đá.

Schistura scaturigina (lấy nét hơi lệch vì con cá cử động).

Số liệu:

Nhiều người quan tâm đến thông số vận hành của bể này.

• Bể chứa (về lý thuyết) 44 gallon Anh, 52,8 gallon Mỹ, 198 lít.
• Hai máy Aquaclear 802 cùng bơm 733 gallon Anh/giờ, 879 gallon Mỹ/giờ, 3300 lít/giờ.
• Nghĩa là chúng luân chuyển nước trong bể 16 lần mỗi giờ.
• Fluval 303 bơm 188 gallon Anh/giờ, 226 gallon Mỹ/giờ, 850 lít/giờ.
• Do đó lượng nước được xử lý là 921 gallon Anh/giờ, 1105 gallon Mỹ/giờ, 4162 lít/giờ. Tức mỗi phút khoảng 15 gallon Anh, 18 gallon Mỹ, 69 lít được luân chuyển, nên khoảng một phần ba lượng nước của bể đi qua hệ thống lọc.

Nghe có vẻ ấn tượng, cho đến khi bạn nhớ lại cảnh đứng cạnh một con suối chảy xiết. Bạn biết lượng nước chảy qua còn nhiều hơn thế rất nhiều!

Trước khi bể chạy, một số người nghĩ tôi làm dòng chảy quá mạnh, nhưng sau khi thấy một con Homaloptera nhỏ gầy cỡ 3/4 inch (khoảng 2 cm) ngồi rất thoải mái trong luồng nước từ Aquaclear 802, tôi tin mình đã làm khá đúng, vì tự nhiên đã thiết kế những loài cá này chịu được dòng nước mạnh hơn thế nhiều.

Kết luận:

Tôi cực kỳ hài lòng với kết quả của bể này. Rất thú vị khi quan sát sự hoạt bát trong môi trường tôi tạo ra. Những con cá này năng động hơn bất cứ bể nào khác tôi từng thấy, và tôi tin nguyên nhân chính là nồng độ oxy hòa tan cao, môi trường mà cơ thể chúng được thiết kế để sống. Ai ở đâu cũng có thể làm lại thiết lập này với thiết bị sẵn có ở nước mình. Chỉ cần tính toán một chút là có thể chọn tổ hợp máy bơm chìm cho hiệu suất tương tự. Tôi dùng 2 máy để nếu một máy hỏng thì dòng chảy không đột ngột dừng, và dòng chảy trong bể cũng đồng đều hơn.

Quan sát các bọt khí nhỏ trong dòng nước có thể thấy vài chỗ dòng chảy đảo chiều. Ở đầu hút có dòng chảy ngược chậm, và có xoáy nước phía sau các tảng đá cuội trong vùng áp suất thấp do dòng chảy tạo ra. Tuy nhiên, về cơ bản mục tiêu tạo dòng chủ yếu một chiều đã đạt được.

Các bể khác tôi có vào thời điểm đó:

Đây là hai bể khác tôi dựng cùng lúc ở Anh. Bể 39x22x26 (inch) nuôi Clown Loach / Yoyo / striata, v.v., có một khối rễ lớn và đá phiến. Bể còn lại nuôi dario / modesta / lecontei / superciliaris, v.v., thấy được vài con dario và một con lecontei.

Bể ở Canada

Tháng 8/2001, tôi chuyển đến Toronto, Canada. Tháng 4 trước đó tôi đã gửi sang một số cá, nhưng mang cá suối theo làm hành lý xách tay. Chúng sống trong bể tạm một thời gian cho đến khi chúng tôi chuyển được cá khác khỏi một bể 65 gallon (khoảng 246 lít) có sẵn.

Ngày 11/09/2001, chúng tôi khởi hành sáng sớm cho chuyến cắm trại quanh hồ Superior. Vụ tấn công WTC xảy ra khi chúng tôi đang lái xe, nên tôi sẽ luôn nhớ chuyến đi này. Trên đường, chúng tôi nhặt đá, lũa, sỏi cuội, thậm chí cả sỏi để trộn với sỏi có sẵn trong bể.

Bể được thiết lập mà không rửa sỏi của bể cũ, và bộ lọc của nó được dùng nguyên không vệ sinh, nên bể chạy xong chu trình ngay lập tức.

Đây là ảnh cận cảnh đầu trái và đầu phải.

Ảnh chụp năm 2004. Bể chưa từng bị tháo dỡ kể từ khi thiết lập. Tháng 10 năm đó, tôi lấy bớt các loài cá săn mồi để cá suối con có thể sống sót. Khi làm vậy, tôi phải dời hầu hết đồ trang trí nên đã thiết kế lại bố cục.

Bể vẫn dùng các khúc lũa nhặt từ năm 2001. Hệ ống River-Tank gốc vẫn đang được dùng ở một bể khác.