Lọc hồ cá: Bạn nên chọn loại nào? Tổng quan về lọc hồ cá

Hầu hết mọi người nghĩ gì khi nghe bạn nuôi cá cảnh? Có lẽ họ nhớ đến chiếc hồ cá vàng bẩn thỉu của bà dì, phủ đầy lớp nhớt bí ẩn và bốc mùi nước đầm lầy tù đọng. Nhưng bạn và tôi đều biết bí quyết để có một hồ cá đẹp với nước trong vắt... rõ ràng, chúng ta chỉ cần tìm được chiếc lọc hồ cá hoàn hảo!

Vì sao hồ cá cần hệ thống lọc?

Là một trong những thành phần chủ chốt của hồ cá, hệ thống lọc có nhiệm vụ làm nước chuyển động và làm sạch nước trong hồ, giúp nước an toàn cho cá sống. Ba loại lọc chính là lọc cơ học, lọc sinh học và lọc hóa học. Mỗi loại lọc phù hợp hơn với một kiểu lọc nhất định, vì vậy sau đây là phần tổng quan ngắn về từng loại:

Lọc cơ học dùng mút xốp, túi lọc và bông lọc để giữ lại các mảnh vụn khỏi nước, giống như phin lọc cà phê. Lọc cơ học hoạt động như một thùng rác thu gom rác – nghĩa là bạn, với tư cách người nuôi cá, vẫn có trách nhiệm vệ sinh vật liệu lọc (nói cách khác là “đổ” thùng rác trước khi nó tràn).

Lọc sinh học dùng vi khuẩn có lợi hoặc cây thủy sinh để tiêu thụ amoniac độc và các hợp chất nitơ sinh ra từ chất thải của cá. Vi khuẩn có lợi bám trên mọi bề mặt, kể cả thành hồ và sỏi trong hồ, nên nhiều bộ lọc có kèm vật liệu lọc sinh học hoặc vòng sứ sinh học với diện tích bề mặt lớn để có thêm chỗ cho vi khuẩn sinh sống.

Lọc hóa học dùng than hoạt tính hoặc hạt nhựa (resin) chuyên dụng để loại bỏ thuốc, tannin và các tạp chất khác khỏi nước. Khi vật liệu lọc hóa học đã bão hòa tạp chất, nó không còn hấp thụ được chất ô nhiễm trong nước nữa.

Tóm lại: lọc cơ học giúp nước trong hơn, lọc sinh học giúp nước an toàn hơn, còn lọc hóa học tốt nhất nên để dành cho việc loại bỏ tạp chất khi cần.

Các loại lọc phổ biến nhất

Giờ bạn đã hiểu hệ thống lọc làm gì cho hồ cá, hãy nói về các thiết bị thực tế bạn có thể mua (xếp theo thứ tự từ phổ biến nhất đến ít phổ biến nhất).

Lọc mút (sponge filter)

Loại lọc cơ bản nhất này cần ít nhất ba thành phần: lọc mút (đặt trong hồ), máy sục khí (đặt ngoài hồ) và dây dẫn khí nối hai bộ phận. Máy sục khí đẩy không khí qua dây vào khoang rỗng bên trong lọc mút. Các bọt khí nổi lên kéo nước qua thành mút, nhờ đó giữ lại cặn bẩn một cách cơ học và tạo chỗ cho vi khuẩn có lợi phát triển.

Ưu điểm: Tôi có thể kể mãi, nhưng thiết bị này rẻ, dễ vệ sinh và khó hỏng vì có rất ít bộ phận cơ khí. Nó tạo dòng chảy và xáo trộn mặt nước tốt, đồng thời đủ nhẹ nhàng để không hút cá con, tép và các sinh vật di chuyển chậm khác. Thêm nữa, khi mất điện, vi khuẩn có lợi trên mút vẫn ở trong nước hồ có oxy (giúp chúng có cơ hội sống sót lâu hơn), và bạn thậm chí có thể mua máy sục khí chạy pin để chuẩn bị cho tình huống khẩn cấp.

Lọc mút của Aquarium Co-Op còn có thêm một vài tính năng. Ống dẫn nước cong Easy Flow giúp cải thiện tuần hoàn nước để giảm thiểu các vùng nước tù dễ mọc tảo, đồng thời đảm bảo dinh dưỡng cho cây và nhiệt được phân bố đều khắp hồ. Nó cũng có vòng đệm khí đặc biệt tạo ra bọt nhỏ giống như đá sủi khí. Những bọt nhỏ này giúp tạo dòng chảy liên tục hơn và tối ưu hiệu suất của lọc mút.

Nhược điểm: Lọc mút chiếm không gian trong hồ cá, nên bạn có thể muốn giấu nó sau hòn đá, cây hoặc đồ trang trí khác. Ngoài ra, khá khó để bổ sung lọc hóa học, nhưng một số người chơi đã thành công khi dùng miếng lọc hóa học của chúng tôi bằng cách quấn quanh lọc mút và cố định bằng dây thun.

Tóm lại: Lọc mút thường thấy ở cửa hàng cá, phòng nuôi cá và cơ sở sinh sản vì chúng rất đáng tin cậy và tiết kiệm chi phí. Tại sao không dùng thứ đã được kiểm chứng?

Lọc treo thành (hang-on-back filter)

Đúng như tên gọi, lọc treo thành được gác lên thành trên của hồ cá, với hộp lọc treo bên ngoài hồ và ống hút thả xuống trong hồ. Nước được hút lên qua ống hút nhờ motor của bộ lọc, đi qua toàn bộ vật liệu lọc trong hộp lọc, rồi thường được trả lại hồ như một thác nước nhỏ.

Ưu điểm: Tôi thích việc vật liệu lọc có thể tùy chỉnh thoải mái và bạn có thể kết hợp cả ba loại lọc. Thực tế, tôi cho rằng lọc treo thành lọc cơ học còn tốt hơn cả lọc mút vì bạn có thể thêm miếng lọc mịn để làm nước thật trong. Thiết bị này rất dễ bảo trì vì phần lớn vật liệu lọc nằm ngoài hồ, cho phép bạn dễ dàng lấy ra rửa nhẹ nhàng. Thêm nữa, chiếc AquaClear tôi đang dùng có thể điều chỉnh lưu lượng, nên tôi có thể tăng mạnh hoặc giảm chậm tuần hoàn nước tùy nhu cầu.

Nhược điểm: Vì dòng nước được tạo ra bởi motor, motor có thể cháy nếu bộ lọc chạy khô hoặc vô tình hút phải cát (hãy dùng mút lọc thô đặt trước đầu hút để tránh trường hợp sau). Ngoài ra, nếu bạn không thích tiếng thác nước, chỉ cần nâng mực nước trong hồ lên và bạn sẽ gần như không nhận thấy tiếng ồn.

Tóm lại: Đây là chiếc lọc đầu tiên tôi từng mua và đến nay vẫn dùng, vì lý do chính đáng. Là một thiết bị phổ biến trong thú chơi cá nước ngọt, lọc treo thành vượt trội ở cả ba mảng lọc và có rất nhiều tùy chọn linh hoạt để độ chế theo ý bạn.

Lọc thùng (canister filter)

Lọc thùng về cơ bản là hệ thống lọc đặt trong một khối hình trụ hoặc hộp nhựa, thường đặt dưới hồ, với ống nước vào và ra đưa vào hồ cá. Nhờ motor, nước được hút vào thùng lọc, đi qua nhiều khay vật liệu lọc rồi quay lại hồ.

Ưu điểm: Giống như lọc treo thành, lọc thùng chiếm rất ít chỗ trong hồ cá và có khả năng tùy chỉnh cao. Thực tế, một số mẫu còn có các tính năng cao cấp như sưởi gắn trong đường ống, đèn UV diệt khuẩn và tự động mồi nước. Là một trong những lựa chọn mạnh và êm nhất trên thị trường, nhiều người chơi coi đây là “vua” của các loại lọc làm sẵn.

Nhược điểm: Muốn hiệu suất thì phải trả tiền, và giá của loại này có thể khá cao. Ngoài ra, chiếc thùng lọc xinh xắn đó khá khó bảo trì, gần như phải tháo rời toàn bộ hệ thống mỗi lần muốn vệ sinh bên trong. (Lưu ý: khi bảo trì có nguy cơ tràn nước cao hơn, nên hãy chuẩn bị sẵn khăn!) Cuối cùng, vì vật liệu lọc nằm ngoài hồ trong một hộp kín, nguy cơ vi khuẩn có lợi bị ngạt và chết khi mất điện cao hơn.

Tóm lại: Nếu bạn cần nước cực kỳ sạch cho cá đĩa hoặc có hồ cichlid châu Phi nuôi quá dày với tải lượng sinh học lớn, đây có thể là lựa chọn tốt nhất trên thị trường dành cho bạn. Chỉ cần sẵn sàng bỏ thêm tiền và thời gian để sở hữu sản phẩm cao cấp này.

Lọc tầng sôi (fluidized bed filter)

Theo truyền thống, lọc tầng sôi (tầng vật liệu lơ lửng/chuyển động) thiên về tự chế, nhưng nay đã có phiên bản nhỏ gọn bán sẵn là Ziss Bubble Moving Media Filter. Nước chảy vào một buồng chứa các hạt vật liệu nhỏ (như cát hoặc hạt nhựa), khiến vật liệu xoáy cuộn như chất lưu. Sự xáo trộn liên tục này thúc đẩy mạnh sự phát triển của vi khuẩn nhờ vật liệu luôn tiếp xúc với nước giàu oxy.

Ưu điểm: Lọc Ziss chạy bằng khí như lọc mút, nên có rất ít bộ phận cơ khí dễ hỏng và tạo nhiều xáo trộn mặt nước để tăng trao đổi khí. Nó có mút lọc thô ở đáy giúp ngăn cá con bị hút vào và dễ tháo ra để bảo trì. Là thiết bị tập trung vào lọc sinh học, nó rất phù hợp cho hồ cá vàng và hồ rùa có tải lượng sinh học cao – và không như lọc mút, nhựa cứng của nó quá cứng để rùa có thể gặm xuyên qua!

Nhược điểm: Bộ lọc này tương đối cao, 11 inch, nên chỉ phù hợp với hồ cao (không phải hồ 10 gallon hoặc 20 gallon long). Giống lọc mút, nó không linh hoạt trong việc bổ sung lọc hóa học hoặc thêm lọc cơ học. Và tôi cho rằng độ ồn cũng tương đương lọc mút (chủ yếu đến từ bọt khí và chính máy sục khí).

Tóm lại: Nếu bạn muốn tăng cường lọc sinh học, hãy cân nhắc lọc tầng sôi. Một bộ lọc Ziss Bubble Bio xử lý khoảng 20 đến 40 gallon nước và có thể dùng riêng hoặc kết hợp với một bộ lọc khác.

Cây thủy sinh sống

Tôi đoán bạn tưởng cả bài viết này sẽ nói về thiết bị, đúng không? Bất ngờ chưa! Cây thủy sinh sống cung cấp khả năng lọc sinh học tuyệt vời, thậm chí hiệu quả hơn cả vi khuẩn có lợi, theo nhà vi sinh vật học Diana Walstad. Nếu nghĩ về cách cây hoạt động, chúng hấp thụ amoniac và các hợp chất nitơ từ đất để phát triển – và đó chính là những hợp chất do cá và chất thải hữu cơ tạo ra trong hồ.

Ưu điểm: Nếu bạn đã quen với chu trình nitơ trong hồ cá, vi khuẩn có lợi tiêu thụ amoniac để tạo ra nitrat, chất vẫn độc với lượng lớn và phải được loại bỏ thủ công khỏi hồ bằng cách thay nước. Tuy nhiên, cây dùng cả amoniac lẫn nitrat để tạo thêm lá, nhờ đó bạn có thể kéo dài thời gian giữa các lần thay nước. Ngoài ra, cây sống còn tạo nơi trú ẩn cho cá nhút nhát hoặc nhỏ, tạo oxy cho cá (vào ban ngày) và giúp giảm tảo bằng cách sử dụng hết dinh dưỡng trong nước. Cuối cùng, bạn đã bao giờ thấy một hồ thủy sinh đẹp mê hồn với tán lá xanh tốt và lũa chưa? Tái tạo một góc thiên nhiên thu nhỏ trong nhà chắc chắn là một trong những lý do chính khiến tôi bước vào thú chơi này.

Nhược điểm: Cũng như có rất nhiều điều cần học khi nuôi cá, hãy chuẩn bị tinh thần cho một quá trình học hỏi khi trồng cây. Cây sẽ không cung cấp lọc cơ học hay lọc hóa học, nên bạn có thể thêm thiết bị để lọc bổ sung hoặc tăng tuần hoàn nước. Ngoài ra, bạn sẽ cần vớt tảo, tỉa lá chết và có thể bón phân như một phần của việc bảo trì hồ định kỳ.

Tóm lại: Hãy bắt đầu với các loại cây dễ trồng cho người mới như dương xỉ java và anubias, không đòi hỏi ánh sáng hay nền đặc biệt. Hồ của bạn sẽ trông tuyệt đẹp và cá của bạn sẽ cảm ơn bạn!

Tôi nên chọn lọc nào?

À, câu hỏi vàng mà người chơi cá nào cũng muốn biết. Trước hết, còn rất nhiều loại lọc khác mà tôi chưa đề cập (ví dụ: lọc trong, lọc sump và lọc đáy). Thứ hai, không có chiếc lọc “tốt nhất” phù hợp với mọi người, mà là rất nhiều công cụ khác nhau phù hợp nhất với những nhiệm vụ khác nhau. Hãy cân nhắc nhu cầu của hồ – như mật độ cá, tuần hoàn nước, độ dễ sử dụng và ngân sách – rồi chọn giải pháp phù hợp với bạn. Chúc bạn may mắn và mua lọc vui vẻ!