Nhân giống Yasuhikotakia sidthimunki - cá chạch lùn

Cá chạch lùn có lẽ luôn là loài cá chạch tôi yêu thích nhất; cá chạch hề và cá chạch hoàng đế đứng ngay sát sau. Với tôi, tính cách hướng ngoại của Yasuhikotakia sidthimunki có điều gì đó khiến chúng khác biệt với các loài cá chạch khác. Tôi đã nuôi Y. sidthimunki lúc có lúc không suốt 30 năm chơi cá, nhưng trước đây chỉ nuôi đơn lẻ hoặc theo nhóm rất nhỏ khoảng 6 con. Vài năm trước, sau khi mua 4 con cá chạch mặt trời (Y. eos), tôi tình cờ biết đến website và diễn đàn 'Loaches Online'. Nói ngắn gọn, từ đó tôi trở thành một 'người nghiện cá chạch' thực thụ! Tôi bắt đầu xây dựng bộ sưu tập cá chạch từ năm 2005, nhưng lúc nào cũng cảm thấy còn thiếu một thứ gì đó. Vào tháng 4 năm 2006, khi ghé thăm vài cửa hàng cá nhiệt đới trong vùng, tôi để ý thấy một cửa hàng vừa nhận một lô “cá chạch sóc chuột” (chipmunk loach). Hóa ra đó là Y. sidthimunki và được bán chỉ 3,50 bảng một con. Đây là món hời tuyệt vời vì giá chưa bằng một nửa so với các cửa hàng khác trong vùng, nên tôi quyết định mua ngay 10 con vì giá quá tốt!

Một thời gian sau khi mua 10 con đầu tiên, tôi ghé một cửa hàng khác và có cơ hội mua thêm 10 con với cùng mức giá như lô đầu. Tất nhiên tôi chớp lấy cơ hội này! Rồi vài tuần sau, cửa hàng nơi tôi mua lô thứ hai thông báo đóng cửa, nên tôi mua được toàn bộ số 16 con Y. sidthimunki còn lại của họ với giá của 10 con. Nhờ vậy đàn của tôi lên tổng cộng 36 con.

Cả 36 con Y. sidthimunki có tổng chiều dài khoảng 2,5 cm (1”) và ban đầu được nuôi trong một bể cách ly 114 lít. Sau 3 tuần, tôi bắt đầu liệu trình 5 đợt thuốc tẩy giun 'Levamisole' vì một vài con cá chạch trông hơi 'gầy'. Sau khi hoàn tất 5 đợt, tình trạng cải thiện rõ rệt; tất cả cá đều lên cân đáng kể. Vào mùa xuân năm 2007, cả 36 con Y. sidthimunki được chuyển sang nơi ở lâu dài - một bể 284 lít - cùng với các đàn Rasbora heteromorpha, Rasbora espei, Danio choprai, Puntius gelius và Puntius pentazona. Khoảng một tuần sau, tôi thả thêm một nhóm nhỏ cá chạch Kuhli (Pangio sp.) và 2 tuần sau đó là 8 con Mesonoemacheilus guentheri.

Bể được trồng nhiều cây như dương xỉ Java, rêu Java, dương xỉ Ấn Độ, Vallisneria và Anubias barteri var. nana, cùng Lemna gibba nổi trên mặt nước. Bể được bài trí bằng hỗn hợp hang đá phiến, các đống sỏi cuội, chậu cây úp ngược với nhiều kích cỡ và 4 khúc lũa. Nền gồm 70% sỏi mịn và 30% sỏi cỡ vừa. pH thường quanh mức 7,2, nitrit và amoniac đều bằng 0, còn nitrat dao động từ 5 đến 10 ppm. Tôi sống ở khu vực có nước máy khá cứng, điều mà ban đầu tôi nghĩ có thể bất lợi cho khả năng cho bất kỳ loài cá chạch nào sinh sản.

Một điều tôi đã thay đổi khá nhiều trong vài năm gần đây là thức ăn cho cá. Cá được ăn hỗn hợp thức ăn đông lạnh và thức ăn khô, hầu như mỗi ngày một món khác nhau. Các loại thức ăn tôi dùng cho Y. sidthimunki như sau:

Thức ăn khô:

• Thức ăn dạng mảnh - spirulina, tropical, tỏi, giun đất, artemia và tim bò
• Artemia khô xay nhỏ
• Thức ăn dạng hạt Sera discus
• Viên thức ăn cho cá da trơn JMC và promin
• Viên rong tảo
• Giun đỏ và viên trai vỏ xanh (green lipped mussel)
• Sera vipagram
• Viên Tetra wafers
• Thức ăn dạng vụn astax đỏ
• Viên nổi Nishi-aquaria

Thức ăn đông lạnh:

• Giun đỏ
• Ấu trùng muỗi lắc trắng và đen
• Trứng tôm hùm
• Artemia
• Daphnia
• Cyclops
• Trùn chỉ
• Hỗn hợp tỏi
• Tropical quintet

Bể Y. sidthimunki được lọc bằng 2 bộ lọc nội bộ có công suất 1.400 lít mỗi giờ, và bể thường được thay 30-40% nước một lần mỗi tuần. Khoảng một tuần trước khi cá đẻ, tôi đã thêm 7 lá bàng Ấn Độ (Terminalia catappa) khô được xé nhỏ và cũng thực hiện các lần thay nước mát hơn. Việc thay nước mát chỉ được thực hiện vì nhiệt độ cuối mùa hè khiến nhiệt độ bể tăng từ mức thường lệ 26°C (79°F) lên đến và vượt quá 32°C (90°F).

Việc đẻ chắc hẳn đã diễn ra vào đầu tháng 10; ngay sau khi thêm lá bàng Ấn Độ. pH của bể có giảm từ 7,6 xuống khoảng 6,8, thậm chí có thể thấp hơn một chút. Khoảng một tuần sau khi thêm lá bàng Ấn Độ, phần lớn Y. sidthimunki (có thể là cả 36 con) được quan sát thấy bơi thành một đàn lớn, chặt. Chúng liên tục lao ra lao vào giữa lũa và cây. Đáng tiếc là không ghi hình được hành vi này.

Tôi không nghĩ gì thêm về hoạt động này cho đến cuối tháng 12, khi tôi nhận thấy một con Y. sidthimunki rất nhỏ bơi sát các tảng đá ở phía trước bể. Quan sát kỹ hơn thì có ít nhất 2 con nữa cùng cỡ! Những con Y. sidthimunki nhỏ này có chiều dài dưới 2 cm (¾”) khi mới được phát hiện, nhỏ hơn nhiều so với bất kỳ con trưởng thành nào trong số 36 con ban đầu.

Sau đó tôi đã đếm lại đàn, và hiện có 42 con Y. sidthimunki trong bể - tăng 6 con so với tổng số ban đầu. Xét số lượng Y. sidthimunki trưởng thành trong bể và các cư dân khác, thật đáng ngạc nhiên khi những cá non này vẫn sống sót.

Dựa vào kích thước và độ tuổi của các cá con này, tôi ước tính cá trưởng thành của mình có tuổi từ 18 tháng đến 2 năm. Một điều tôi hơi băn khoăn là trong suốt vài tháng qua, không có con cá nào khác trong bể có vẻ đã ăn nhiều trứng hay cá con, nên tôi không chắc là số trứng đẻ ra ít, hay trứng rất nhỏ nên không nhận thấy.

Tôi dự định sắp tới sẽ thêm lá bàng Ấn Độ vào bể lần nữa và đồng thời thay nước mát hơn. Hy vọng những việc này sẽ là chìa khóa kích hoạt cá đẻ lặp lại.

Tôi rất mong ghi lại được sự kiện đó bằng video nếu nó xảy ra lần nữa, và hy vọng lần này sẽ thấy được trứng, hoặc ít nhất có thêm thông tin sâu hơn về cách những chú cá chạch tuyệt vời này đẻ. Sẽ thật tuyệt nếu tận mắt thấy trứng được đẻ ra, và có thể còn cứu được một số trứng. Có được ảnh về sự phát triển của trứng và cá bột cũng sẽ rất tuyệt vời!

Cách bố trí cơ bản của bể sẽ không thay đổi, vì tôi nghĩ lượng lũa, cây và các đống sỏi cuội là đủ để bảo đảm một số cá bột sống sót - ít nhất cho đến khi chúng đủ dạn dĩ để ra khoảng trống và vượt qua thử thách từ cá trưởng thành và các bạn cùng bể! Có người hỏi tôi liệu tôi có muốn bắt các loài cá khác ra khỏi bể không, nhưng thật lòng tôi rất không muốn lấy các loài Rasbora ra, vì theo tôi chúng là 'cá dẫn đàn' tốt nhất để sống cùng Y. sidthimunki.

Trước khi thả Rasbora, cá chạch rất nhút nhát và trốn 90% thời gian. Tuy nhiên, kể từ khi có thêm Rasbora, Y. sidthimunki ra ngoài hoạt động 90% thời gian. Rất có thể cá chạch cảm thấy thoải mái và an toàn trong môi trường sống đến mức đủ vui vẻ để đẻ.