Niên giám về cá chạch (The Loach Almanac)

Mẹo về môi trường bể nuôi và cách cho cá chạch ăn. Tác giả: Martin Thoene.

Môi trường bể nuôi

Thông số nước

Thông số nước của hầu hết các loài cá chạch khá rộng, chúng không quá kén nước nuôi, miễn là được thích nghi từ từ trong một khoảng thời gian. Cần tránh các mức cực đoan của pH, độ cứng tổng (GH), độ cứng carbonat, v.v. Amoniac, nitrit và nitrat đều độc với cá ở những nồng độ khác nhau. Đặc biệt phải tránh amoniac và nitrit bằng mọi giá – nếu đo được bất kỳ lượng nào, cần tìm nguyên nhân ngay và thay ngay 40-50% nước (nếu có thể). Amoniac và nitrit sẽ tăng giảm trong quá trình chu trình nitơ (cycling/trưởng thành) của bể mới lập – thay nước vào lúc này chỉ kéo dài thời gian cycling vì vi khuẩn phân hủy các chất độc này sẽ lâu hình thành hơn. Nitrat không quá quan trọng nhưng nhìn chung nên giữ dưới 50 ppm. Các hợp chất hữu cơ hòa tan (DOC) cũng có thể gây vấn đề sức khỏe lâu dài nên cần giữ ở mức hợp lý. Theo tác giả biết, hiện chưa có bộ test đo DOC, nhưng có thể cho rằng DOC sẽ giảm cùng với nitrat sau khi thay nước.

Thay nước

Nên thay nước định kỳ. Mỗi người có tiêu chí riêng để quyết định khi nào cần thay nước, sách vở cũng có quan điểm và lịch thay khác nhau. Tác giả thường thay khoảng 25% ít nhất hai tuần một lần. Lượng nước thay phụ thuộc nhiều vào mật độ nuôi, mức độ bẩn của cá, chất lượng ban đầu của nước thay, v.v. Tác giả không đi sâu vào thay bao nhiêu, bao lâu một lần hay dùng chất xử lý nước nào, vì những điều đó sách báo và chuyên gia đã nói nhiều. Cách hiệu quả với tác giả là thay 25% mỗi hai tuần, bằng nước máy đã sục khí mạnh ít nhất 2 ngày và được đưa về nhiệt độ bể trước khi thay. Tác giả thấy không thật cần thiết phải dùng RO, bổ sung vi lượng, lọc qua than bùn, gói làm mềm nước, chất khử clo, sản phẩm chứa lô hội, v.v. Tương tự, tác giả không dựa vào bộ test để biết nước có vấn đề – cá sẽ báo hiệu qua hành vi lạ, nhịp thở, cũng như mùi, màu và "cảm giác" của nước. Khi chuẩn bị nước thay, hãy tìm hiểu tình trạng nước trước khi bắt đầu quy trình xử lý. Nước thay đổi rất nhiều, dù là nước máy, nước thành phố hay nước giếng.

Nền đáy

Cá chạch phần lớn sống ở tầng đáy nên thích nền mềm, dạng cát (hoặc sỏi nhỏ) để chúng đào bới thoải mái. Cát bạc (cát sân chơi), cát thủy sinh nước ngọt, sỏi hạt đậu (đến 3 mm) là lý tưởng – tránh cát biển, cát san hô, bất cứ thứ gì có cạnh sắc hoặc có thể ảnh hưởng đến thông số nước. Nếu bạn thật sự muốn dùng sỏi nhiều màu thì cứ dùng, nhưng hãy nghĩ xem nếu ai đó vào nhà bạn sơn tường màu tím với sọc cam huỳnh quang và chấm xanh chanh thì bạn cũng sẽ không vui. Tác giả không nói "đừng làm", nhưng thích nhìn cá trong môi trường tự nhiên hơn. Nếu thiên nhiên muốn lòng sông màu xanh neon và hồng kẹo thì chúng đã có màu đó rồi!

Cá thích đào và rúc trong nền để tìm mẩu thức ăn rơi xuống. Một số loài cá chạch (đặc biệt là cá chạch mặt ngựa và cá chạch dojo/weather) chủ động vùi mình cho đến khi chỉ còn mắt thò ra.

Cây thủy sinh

Cây giả hay cây nhựa cá chạch đều không quan tâm, nhưng hãy nhớ chúng cần một ít thực vật trong khẩu phần. Chúng cũng có thể nhổ cây lên và dời đi cho đến khi hài lòng với cách bố trí – có thể khác hẳn ý định ban đầu của bạn. Chúng cũng từng bị ghi nhận đục lỗ trên lá cây (đặc biệt là Echinodorus sp. – cây kiếm Amazon), khi thì để ăn, khi thì để chơi.

Các thiết bị chuyên dụng cho cây như bơm CO2, phân bón, phụ gia nền, v.v. đều không thực sự cần thiết để có một bể xanh tươi, cây phát triển tốt và cá chạch vui khỏe. Tác giả đặc biệt thành công với Hygrophila polysperma và dương xỉ java. Hygrophila mọc như cỏ dại mà không cần chăm sóc, còn dương xỉ java được gắn trên gỗ lũa nên việc bảo trì bể dễ hơn, chỉ cần nhấc khúc gỗ di chuyển trong bể mà không làm hỏng cây.

Gỗ và đá

Cá chạch hầu như luôn cần chỗ trốn khi bị giật mình – vì vậy hãy tạo nhiều hốc, khe, đống gỗ lũa xoắn, hang động, v.v. Nghe lạ nhưng cá chạch có càng nhiều chỗ trú thì bạn càng dễ thấy chúng. Luôn bảo đảm vật liệu bạn chọn phù hợp để dùng trong bể và không làm thay đổi thông số nước. Cần đề phòng để mọi đống gỗ hay đá không thể sập, đè lên thứ nằm bên dưới, hoặc tệ hơn là làm nứt kính khiến bể vỡ. Nên tránh các công trình đá lớn, hoặc dán cố định bằng silicone để tránh đá đổ.

Cá chạch không cưỡng lại được bất kỳ cái lỗ nào và thường chui vào, đôi khi với số lượng lớn. Một số loài Botia từng được thấy thay phiên nhau thò đầu ra khỏi chỗ trốn để ngắm thế giới bơi qua. Con cá bạn tưởng bị kẹt trong lỗ thường không bị kẹt – nó sẽ ra khi nó sẵn sàng.

Gỗ lũa, gỗ Mopani và một số loại gỗ trôi đều thích hợp dùng trong bể. Hãy chắc rằng chúng không tiết nhựa hay chất khác vào nước. Một số loại gỗ ban đầu có thể nổi nhưng sẽ sớm thấm nước. Có thể buộc vào một hòn đá nặng cho đến khi gỗ thấm no nước, hoặc dán cố định bằng silicone. Một số loại gỗ cũng cần ngâm để loại bớt tannin vì chúng làm nước mềm đi, hạ pH, v.v. và làm nước có màu nâu "trà". Tác giả thấy điều này chấp nhận được trong bể của mình, nhưng nếu lo ngại, có thể loại màu bằng cách thay nước thường xuyên hoặc lọc qua than hoạt tính.

Đá cần chọn kỹ để tránh làm đổi thông số nước hoặc thôi nhiễm kim loại vào nước (tránh loại có dấu vết quặng kim loại). Đá lý tưởng gồm đá phiến, granit và thạch anh. Đá không phù hợp là đá vôi, đá cẩm thạch và đá trầm tích. Đá dung nham tuy cực nhẹ và rất dễ tạo hình nhưng rất sắc, có thể làm cá bị thương. Hiện có nhiều loại hang giả bằng đá trên thị trường, được cho là trơ nên dùng được trong bể.

Ống PVC cũng làm hang tốt – có thể tạo mạng lưới hang bằng nhiều loại khớp nối. Không dùng keo dán ống. Nếu muốn nối cố định, hãy dùng silicone thủy sinh. Thông thường khớp nối cắm là đủ chắc. Ống có thể để trần, phủ rêu java hoặc dương xỉ, hoặc phủ silicone rồi rắc cát hay sỏi nhỏ khi silicone còn ướt, giống cách rắc kim tuyến lên thiệp. Chậu gốm làm vườn thông thường cũng dùng được theo cách này. Tốt nhất dùng chậu mới hoàn toàn thay vì chậu cũ, vì chậu cũ có thể đã dính hóa chất làm vườn gây độc cho sinh vật thủy sinh.

Tốc độ dòng chảy

Nên cao hơn bình thường một chút, vì hầu hết cá chạch đến từ vùng nước chảy nhanh hơn các loài cá khác. Hãy nhìn hình dáng của cá là thấy rõ. Những con Botia dario của tác giả đều có thân hình thon như ngư lôi, cho thấy môi trường sống có dòng chảy mạnh. Cần dùng lẽ thường: không loài cá nào thích lượng nước luân chuyển quá cao. Cá chạch thường chơi ở cửa xả của lọc, thay phiên nhau "bơi ngược dòng" trong nước chảy xiết. Một số con đi quá xa và chui vào thân lọc, đôi khi gây hậu quả tai hại. Đã có trường hợp cá biến mất, chủ lo lắng tháo tung bể ra tìm, rồi thấy con cá đang vui đùa dưới đáy bộ lọc.

Cho ăn

Điều đầu tiên bạn nhận ra ở cá chạch có lẽ là chúng luôn đói, và lượng thức ăn nào cũng không làm chúng ngừng đòi thêm. Mục tiêu hàng đầu của loài chạch là ăn liên tục... và ăn... và ăn. Cá nói chung không biết khi nào no, nên phần cơ thể không dùng đến sẽ được thải trở lại nước. Vì vậy tốt nhất là cho ăn ít và nhiều lần, nhất là với cá nhỏ. Một ít thức ăn buổi sáng, đầu buổi tối và khuya (ngay trước khi tắt đèn, cho các loài ăn đêm) là đủ để bụng cá no nhưng không phình. Đây là cách cho ăn hiệu quả nhất, vì không chỉ tối đa hóa lượng thức ăn cá thực sự dùng để lớn, mà còn tiết kiệm tiền. Thêm lợi ích là giảm lượng chất thải, nên hệ lọc hoạt động tốt hơn và không cần bảo trì thường xuyên.

Cho cá ăn tiết kiệm – vừa đủ để cá ăn hết trong khoảng 10-15 phút. Đừng để thức ăn thối rữa trên nền bể – nó không chỉ thêm nhiều chất thải cho hệ lọc mà còn trông bừa bộn. Lưu ý cá chạch chủ yếu sống ở đáy nên tiếp xúc với nền rất nhiều. Để thức ăn thối trên đáy có thể thúc đẩy vi khuẩn phát triển và làm cá nhiễm bệnh. Do tải lọc tăng, nó thậm chí có thể gây đột biến amoniac và nitrit, đều độc với mọi loài cá. Ngoài ra, hệ miễn dịch của cá có thể bị ảnh hưởng đến mức cá dễ mắc bệnh.

Cá chạch ăn ở mọi tầng của bể – có con ăn trên mặt, có con ăn dưới đáy, có con thậm chí giành thức ăn từ miệng cá khác.

Đừng quá lo nếu cá đánh nhau lúc ăn. Tuy nhiên, điều thiết yếu là bảo đảm tất cả cá đều ăn được, đặc biệt là cá mới thả vào bể.

Cho ăn gì?

Khẩu phần đa dạng là thiết yếu để giữ cá khỏe, vì nó bảo đảm cá nhận đủ vitamin, carbohydrate, chất béo và protein cần cho sức khỏe và tăng trưởng. Ngoài ra, nếu luôn cho ăn một loại, cá có thể bị "nghiện" món đó và từ chối mọi thức ăn khác. Đa dạng là gia vị của cuộc sống... xét cho cùng, bạn cũng sẽ nhanh chán nếu ngày nào cũng chỉ ăn thịt với hai món rau, tuần này qua tuần khác – một bữa lành mạnh, cân bằng và bổ dưỡng, nhưng nói thật là chán nếu ăn mãi.

Đừng mong cá chạch thích mọi thứ bạn cho. Cũng như có người thích cà ri mà không thích pizza, người khác thì ngược lại. Nên mua một lượng nhỏ thức ăn mới để xem cá có ăn không, trước khi mua số lượng lớn rồi phát hiện cá coi món "đãi" mới là thứ tương đương sườn heo và đậu tằm của loài cá!

Một số người đã tập được cho cá chạch ăn từ tay (nhớ rửa tay sạch trước). Có lẽ vì chúng quá háo hức muốn giành được thức ăn trước những con khác.

Nếu cá không chịu ra khỏi chỗ trốn khi đến giờ ăn, hãy thử hút một ít món cá chạch ưa thích (hầu như luôn là trùn chỉ đỏ/bloodworm) bằng ống tiêm cỡ lớn (cây hút nước sốt gà tây là hoàn hảo cho việc này). Sau đó nhẹ nhàng thả thức ăn gần chỗ cá đang trốn.

Tuy nhiên, hãy cho cá thời gian tự ra – nó có thể ra tìm thức ăn sau khi tắt đèn. Đừng quên cá chạch (được cho là) hoạt động về đêm và sẽ kiếm ăn rất lâu sau khi mọi con khác đã đi ngủ. Nếu bạn khá chắc một con cá không ăn gì trong khoảng 3 ngày thì có thể nói chắc là có vấn đề, và bạn nên tìm hiểu nguyên nhân.

Thức ăn dạng vảy và viên chìm

Gồm mọi loại thức ăn vảy chất lượng, viên chìm hoặc viên nén. Viên tảo thường chắc chắn làm hầu hết cá chạch kêu lách cách (và tranh giành). Có người giới thiệu những nhãn hiệu nhất định, nhưng chất lượng ngày nay đủ tốt nên bất kỳ nhãn hiệu nổi tiếng nào cũng phù hợp và chứa đủ vitamin, dinh dưỡng cần thiết cho cá chạch. Một số thức ăn khô có thể xuống cấp quá nhanh và làm bẩn nước, nên luôn thận trọng khi thử nhãn hiệu mới.

Cũng cần cân nhắc kích thước miệng cá: cá nhỏ hoặc non có miệng nhỏ hơn cá lớn hoặc già. Kích cỡ thức ăn nên phù hợp với miệng. Một nhúm nhỏ viên siêu nhỏ đi rất xa. Nó nổi và từng khiến cá chạch quằn quại ở mặt nước để giành phần. Bạn cũng có thể thêm chất bổ sung hoặc thức ăn giàu vitamin.

Khi mua một nhãn thức ăn vảy, hãy mở ra và ngửi – bạn sẽ ngạc nhiên. Sau đó nhớ đậy kín và để nơi khô ráo. Vitamin trong thức ăn suy giảm rất nhanh. Vì vậy chỉ nên mua hộp có cỡ vừa đủ để dùng hết trong khoảng sáu tuần sau khi mở.

Thức ăn khô sinh vật

Gồm ấu trùng sấy đông khô, artemia, daphnia (trùn chỉ nước), tubifex, v.v., thường bán dưới tên thương hiệu. Sấy đông khô giữ được dưỡng chất tự nhiên của sinh vật và là lựa chọn thay thế khả thi cho thức ăn đông lạnh. Đến nay chưa có vấn đề nào được ghi nhận với loại thức ăn này.

Thức ăn thịt

Trùn chỉ đỏ (bloodworm) có vẻ là thức ăn thịt được cá chạch ưa chuộng nhất – có lẽ vì những thứ dài ngoằn ngoèo như giun chính là thứ cá chạch ăn ngoài tự nhiên. Giun đen (blackworm), giun trắng (whiteworm), giun đất, daphnia, ốc, cyclops, ấu trùng muỗi đen, tôm cắt nhỏ, sò, và artemia – có lẽ đều được ăn rất hào hứng. Cá chạch thậm chí có thể ăn thịt gà luộc cắt nhỏ hoặc tim bò (loại bỏ tối đa mỡ), hoặc cả cá hồi đóng hộp. Giun tubifex được biết là gây nhiều bệnh và nhiễm ký sinh trùng (vì chúng sống trong nước thải), nên tốt nhất tránh dùng.

Lưu ý thức ăn sống cần rửa dưới vòi nước chảy (đặc biệt là trùn chỉ đỏ) vì chúng thường sống ở nước có thể nhiễm đủ thứ bẩn (kể cả nước thải). Ngoài ra, đừng quên thức ăn sống có thể mang ký sinh trùng và mầm bệnh, không phải loại nào cũng nhìn thấy bằng mắt thường. Một số thuốc trị bệnh và vitamin có thể được thêm vào thức ăn sống (ví dụ thuốc kháng khuẩn và kháng ký sinh trùng) trước khi cho ăn. Như với mọi loại thuốc, hãy đọc nhãn. Lưu ý rằng nếu bể đang được điều trị bệnh, việc thêm thức ăn sống cũng đã được xử lý thuốc sẽ làm tăng liều hiện có trong bể. Cũng cần kiểm tra khả năng tương thích nếu hai (hoặc nhiều) loại thuốc tiếp xúc với nhau. Luôn đọc nhãn.

Với những điểm trên, bạn có thể thích cho ăn thức ăn đông lạnh (xem bên dưới) đã được xử lý, rửa và chuẩn bị đúng cách. Chúng không chỉ an toàn hơn cho cá mà còn dễ thao tác hơn. Thêm nữa, bạn sẽ không bị vợ/chồng, bạn đời, con cái, bố mẹ, v.v. càu nhàu hay gọi là kẻ man rợ khát máu chỉ vì cho ăn thức ăn sống và tạo ra chút "giải trí" kiểu La Mã cổ xưa.

Nếu bạn muốn cho ăn giun đất, hãy lưu ý:

• Không dùng giun đào từ đất mới được xử lý thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ, thuốc diệt nấm, hoặc đất mới bón phân (hóa học và hữu cơ).
• Giun cần được rửa sạch và cắt nhỏ đến kích cỡ vừa miệng cá chạch – và BẠN sẽ là người làm việc đó.
• Đừng mong được lòng vợ/chồng, bạn đời, bố mẹ, con cái, v.v. nếu dùng máy xay/máy chế biến thực phẩm hoặc con dao và thớt tốt nhất.

Thức ăn đông lạnh

Hãy thử nhiều nhãn hiệu khác nhau. Thức ăn đông lạnh tiện lợi như thức ăn khô, đa dạng như thức ăn sống nhưng tránh được nhiều vấn đề tiềm ẩn. Trùn chỉ đỏ được biết là món đặc biệt ưa thích của hầu hết cá chạch nhưng cần cẩn thận. Có người nhận thấy các nhãn rẻ tiền có nhiều con giun chết (hỏng) và bốc mùi hôi.

Artemia rất tuyệt. Người ta nói artemia màu xanh bổ dưỡng hơn loại màu cam. Đó là artemia giàu spirulina, nhưng không phải lúc nào cũng có.

Thức ăn đông lạnh rất đa dạng: trùn chỉ đỏ, krill, artemia, mysis, cyclops, v.v. Bạn có thể cho vào hộp để rã đông tự nhiên, hoặc thả thẳng phần đông lạnh vào bể để nhiệt độ nước nhanh chóng làm tan. Dù làm gì cũng đừng cho vào lò vi sóng. Protein trong thức ăn đông lạnh đã phân hủy phần lớn nên đun nóng chỉ gây bừa bộn. Hầu hết mọi người thích rã đông trong hộp vì có thể gạn bớt nước thừa và rửa thức ăn trước khi cho vào bể. Tuy nhiên điều đó không hoàn toàn cần thiết. Thật vậy, vì khối đông lạnh có thể dính vào thành bể (ít nhất trong chốc lát), thả cả khối đông lạnh vào và xem cá lao vào ăn sẽ ngoạn mục hơn cho người xem.

Nuôi cấy thức ăn sống

Nhiều người chơi thích "tự nuôi". Nuôi cấy daphnia, artemia, giun đỏ, giun grindal, lươn giấm, giun siêu nhỏ (microworm) và các loại khác không phải là hiếm. Cách làm của một số loại được nêu dưới đây:

Giun "African Red Wriggler" (giun đỏ châu Phi). Chúng nhỏ và mềm hơn giun đất nhiều. Cá chạch cực kỳ mê chúng – hút ngay vào miệng! Xem cá chạch vật lộn với con mồi sống biết chống cự thật thú vị. Giun có thể nuôi trong thùng ủ phân giun (vermi-composter). Xay nhỏ vỏ rau củ, lá xà lách úa nâu và ít vỏ trứng. Giun sẽ lớn nhanh, nhưng hãy giữ lại giun bố mẹ (một số con có thể quá to). Chờ giun con nhỏ xuất hiện. Chúng trông và hành xử cơ bản như giun đất nhưng nhỏ hơn và luôn nhỏ. Chúng không sống được trong đất vườn ở khí hậu ôn đới vì quá lạnh. Chúng có nguồn gốc từ châu Phi và được một số người dùng để làm phân hữu cơ từ thức ăn thừa nhà bếp. Không cho thịt thừa, sản phẩm từ sữa, dầu hay mỡ vào thùng ủ. Giun thích ăn rau, trái cây và ngũ cốc. Vì vậy cơm thừa, yến mạch, bánh mì khô, vỏ cà rốt, xà lách nâu... đều được. Chúng sống trong nền làm từ rêu than bùn, một ít đất và giấy báo không mực xay nhỏ. Sau vài tháng chúng sẽ ăn hết mọi thứ và thùng đầy phân giun. Khi đó là lúc thú vị bắt đầu: tách giun khỏi phân. Phân giun rất tốt cho cây trong nhà hoặc vườn, còn giun rất tốt cho cá. Chỉ đừng cho ăn quá nhiều cùng lúc. Bạn sẽ cần nhờ một người bạn cho đàn giống ban đầu. Nguồn giun cũng có thể tìm thấy trong quảng cáo trên tạp chí chơi cá hoặc làm vườn, hoặc rất có thể ở một cửa hàng cây cảnh tốt.

Vào mùa hè, có thể thu ấu trùng muỗi gần như mỗi ngày từ bất kỳ nguồn nước tù đọng nào. Thường chỉ cần đặt một chiếc xô cũ đầy nước ngoài trời. Thêm một nắm cỏ cắt vào nước để cung cấp dinh dưỡng cho ấu trùng, rồi chờ muỗi mẹ làm phần việc của mình. Khi bị động, ấu trùng thường lặn xuống đáy nên nên để vợt tại chỗ giữa các lần vớt để dễ lấy ra. Với kích thước ấu trùng, tốt nhất dùng vải màn mịn hoặc tương tự làm vợt. Đã đến lúc trả thù cho những đêm mất ngủ và những bữa tiệc nướng bị phá hỏng!

Cũng có thể nuôi daphnia ngoài trời trong một bể hoặc xô dự phòng. Để ngăn các "vị khách không mời" có thể ăn daphnia, nên đậy kín. Cũng nhớ thêm cỏ cắt và/hoặc men để làm thức ăn cho daphnia. Giống ban đầu đôi khi có thể mua ở cửa hàng cá địa phương (LFS), xin từ bạn bè hoặc bắt từ ao địa phương. Nếu bắt daphnia "hoang dã", hãy hết sức cẩn thận lọc kỹ mẻ bắt, vì bạn có thể đưa vào những kẻ thù tự nhiên không chỉ của daphnia mà còn của cá con.

Artemia có thể nuôi trong các bộ dụng cụ chuyên dụng, bán ở hầu hết cửa hàng cá địa phương. Cần thêm muối tinh khiết (muối hồ cá) vào nước và giữ sục khí. Trứng cũng có ở cửa hàng cá hoặc đặt qua đường bưu điện. Hầu hết bộ khởi đầu có kèm thức ăn cho artemia, nhưng nếu không có thì có thể dùng men tươi hoặc thức ăn cá bột mịn.

Một số cá chạch cũng ăn ốc (đặc biệt là chạch hề và chạch yoyo) – cá hút thân ốc ra khỏi vỏ theo đúng nghĩa đen. Cá chạch sẽ tranh nhau và từng được thấy bơi quanh với một con ốc ao dính ở mõm. Nếu bạn thừa ốc, hãy cho ăn những con dễ lấy ra, để những con còn lại làm mới đàn ốc.

Rau củ

Một số cá chạch cực kỳ mê rau củ và sẽ gây ra đủ thứ sự chú ý khi thả những món này vào bể.

Không chỉ vậy, cá chạch còn cần một ít rau củ trong khẩu phần. Những món cá chạch có vẻ đặc biệt thích là dưa leo, bí ngòi (zucchini), bí marrow, xà lách romaine, bí squash, cải brussels, cải bắp, xà lách và đậu Hà Lan. Dưa melon và cả chuối cũng từng được thử với mức thành công khác nhau.

Thực vật và tảo cũng là phần quan trọng trong khẩu phần cá chạch. Quy tắc chung: cây càng đắt thì càng ngon với cá! (đùa thôi). Điều quan trọng là phải bổ sung thực vật vào khẩu phần vì cá chạch nói chung là loài ăn thực vật, và cần tính đến điều này. Nếu không có thực vật khác để ăn, đừng để cá chạch gặm tảo trong bể rồi thắc mắc tại sao chúng xé nát cây kiếm Amazon quý của bạn.

Dưa leo, bí ngòi (zucchini), bí marrow, bí squash.

• Rửa sạch và cắt một lát dày khoảng ¼ inch (khoảng 6 mm) – không cần chính xác, rồi cho vào lò vi sóng công suất cao khoảng 30 giây, hoặc chần trong nước sôi 1 – 1½ phút. Để nguội, sau đó cố định bằng cục chì cây hoặc vật tương tự (luồn vật nặng qua miếng thức ăn). Giữ nguyên vỏ giúp cầm dễ hơn, và còn tạo một chiếc vòng tự nhiên cho cá bơi xuyên qua sau khi ăn hết phần ruột.

Cải bắp, cải brussels, xà lách.

• Chuẩn bị như dưa leo, v.v., tuy nhiên giữ thức ăn nằm dưới đáy có thể khó hơn vì không có "vòng" tiện lợi để luồn vật nặng. Một hòn sỏi phù hợp có lẽ đủ để đè lá xuống.

Đậu Hà Lan

• Dùng đậu tươi đã rửa hoặc đậu đông lạnh (không dùng đậu khô vì phải ngâm trước khi cho ăn). Một lần nữa, cho vào lò vi sóng 30 giây hoặc chần trong nước sôi 1 – 1½ phút. Để nguội, rồi nhẹ nhàng bóc vỏ bằng cách bóp giữa ngón cái và ngón trỏ – ban đầu có thể bạn sẽ làm nát vài hạt, nhưng sẽ quen dần. Chủ nuôi lại có thêm thú vui khi xem cá chạch chơi bóng đá (ở Mỹ gọi là soccer!) với bữa tối của chúng.

Dưa melon, chuối

• Cho ăn những món này một cách dè sẻn và lấy ra sau khoảng 2 giờ – chúng có thể làm bẩn nước trong thời gian ngắn. Tiếc là những món này không có trò vui nào cho bạn xem.

Món tự nấu

Có thể làm một loại hỗn hợp đơn giản bằng cách luộc sơ bí xanh/vàng với tim bò tươi theo tỷ lệ gần bằng nhau. Cho vào máy xay, thêm gelatin rồi đông lạnh. Bạn có thể bọc hỗn hợp này trong rong biển ăn được nếu muốn (bảo đảm rong biển đã được rửa kỹ và sạch mọi thứ "bẩn"). Nếu làm vậy, hãy rạch gói rong biển trước khi đông lạnh để dễ bẻ thành từng phần. Cá chạch sẽ ăn cả rong biển lẫn hỗn hợp. Hoặc thử công thức sau cho những chú cá khó tính hơn: (Lưu ý các lượng đều là ước chừng và bạn có thể thêm nguyên liệu khác tùy ý)

• 1 cup (đo trước khi cắt) tôm đã luộc, bóc vỏ, cắt nhỏ mịn.
• 2 miếng cá tuyết (cod) đông lạnh, rã đông và cắt nhỏ mịn.
• ½ cup rau chân vịt nấu chín hoặc rã đông (cắt nhỏ mịn)
• 1 lon nước ép V8
• ½ quả chuối nghiền
• 1 gói gelatin (để làm đông hỗn hợp)

Cách làm:

Trộn tất cả nguyên liệu trừ gelatin và trộn thật kỹ. Có thể cho vào máy xay để hỗn hợp đồng nhất hơn nếu muốn. Khi đã trộn xong, hòa tan gelatin trong nước sôi (đủ để hỗn hợp sau khi trộn đặc nhưng vẫn chảy được, hãy tự phán đoán). Nếu hỗn hợp quá lạnh, cho vào lò vi sóng một lúc ngắn để làm ấm, sau đó thêm gelatin và trộn. Múc từng phần vào túi nhựa, túi zip hoặc túi đông lạnh khoảng 10 inch vuông (khoảng 25 cm). Nên đặt lượng sao cho khi ép dẹt dày khoảng 1/8 đến 1/4 inch (3-6 mm). Đặt túi đã đầy (và đã đóng kín!) lên mặt phẳng cho nguội. Khi nguội, cho túi nằm phẳng vào ngăn đông cho cứng. Khi muốn cho cá ăn, bẻ một miếng và thả vào bể. Cá chạch mê mẩn món này. Mọi con đều ăn, đều lớn, và đều được ăn đồ bổ dưỡng mà không có rủi ro của thức ăn sống.

Thêm vitamin hoặc thuốc vào thức ăn

Có một mẹo giúp cá tái tạo vây bị tổn thương là cho chúng ăn vitamin B12. Cách này không chỉ hiệu quả mà với cá ăn viên nổi hoặc thức ăn nở ra khi hút nước thì cũng dễ đưa vào cơ thể cá. Thả viên vitamin vào ly có một ít nước ấm và để tan trước. Sau đó thêm thức ăn để nó hút nước rồi cho cá ăn. Bất cứ thứ gì tan trong nước đều có thể cho ăn theo cách này. Nguyên tắc tương tự áp dụng khi thêm thuốc. Với thức ăn sống như giun, artemia, v.v., vitamin hoặc thuốc nên được cho vào nước mà chúng sống hoặc vào thức ăn của chúng.

Ngày nhịn ăn

Không đùa đâu! Chúng ta thường cho cá ăn quá nhiều. Ai cũng vậy. Cá đến sát kính và gần như van xin thêm. Ai cưỡng lại được, chú chạch nhỏ tội nghiệp đang đói? Nhưng điều đó không cần thiết. Ngược lại, trừ khi có cá con, tốt hơn là đặt một ngày nhịn ăn mỗi tuần hoặc thậm chí hai lần. Điều đó không hại gì cho cá, vì ngoài tự nhiên không loài cá nào mong được ăn hằng ngày. Một bể đã trưởng thành chứa các vi chất, đặc biệt là tảo, mà cá có thể gặm nếu thật sự đói.

Kỳ nghỉ

Nhiều người hoảng khi đi nghỉ và mua món gọi là "thức ăn kỳ nghỉ" ở cửa hàng. Điều này không cần thiết, và những khối này cũng chưa chắc là ý hay vì một số gây ô nhiễm bể. Nếu chỉ đi một tuần, cứ để cá nhịn đói. Điều đó không hại gì. Nếu vắng lâu hơn, hãy đầu tư một máy cho ăn tự động hẹn giờ, hoặc chia thành các gói nhỏ chứa lượng thức ăn mỗi ngày và nhờ người nhà hoặc hàng xóm cho cá ăn.

Máy cho ăn tự động chạy pin và chạy điện hiện có phù hợp mọi túi tiền và dùng được cho chuyến đi vắng một tháng hoặc lâu hơn.

Nếu bạn nhờ người khác cho cá ăn, hãy bảo đảm đưa thức ăn trong các gói nhỏ tiện lợi. Người chưa từng nuôi cá không thể đánh giá đúng lượng thức ăn; điều này có thể gây thảm họa lớn khi bạn vắng mặt mà họ không thể hoàn toàn bị đổ lỗi.

Tóm tắt về cho ăn

Như mọi loài cá nhiệt đới nuôi nhốt, cá chạch được lợi khi được cho ăn lượng nhỏ, ít và nhiều lần. Nếu bạn chỉ kiếm được thức ăn vảy hay thức ăn khô chế biến khác thì vẫn hoàn toàn đạt yêu cầu. Tuy nhiên, nếu bạn bổ sung được sự đa dạng bằng một số loại thức ăn nêu trên thì cá chạch chắc chắn sẽ rất thích. Mỗi con cá chạch đều có cá tính riêng như bạn, nên đừng mong chúng ăn mọi thứ bạn thả vào. Bạn có thể phải kiên trì khi thử thức ăn mới, cá có thể mất một thời gian mới hiểu rằng món đó ăn được. Nhớ vớt bỏ thức ăn thừa trước khi nó bắt đầu làm bẩn bể.