Thiếu hụt dinh dưỡng ở cây thủy sinh: Vì sao cây trong bể của bạn chết dần

Bể đã set chuẩn chỉnh mà cây vẫn lần lượt chết từng cây? Thủ phạm có thể là thiếu dinh dưỡng. Dù bạn châm phân đều đặn, cây vẫn có thể thiếu vài chất nền tảng. Thiếu những chất này thì cây không lớn và không khỏe được. Phần dưới đây chỉ cách nhận ra những dấu hiệu thiếu chất đầu tiên, để bạn xử lý kịp trước khi cây tàn hẳn.

Các kiểu thiếu dinh dưỡng ở cây

Thiếu nitơ

Nitrat thấp là chuyện rất hay gặp trong bể thủy sinh. Người mới chơi dính lỗi này nhiều nhất. Họ thường được dạy thay nước đều mỗi tuần nhưng không đo xem nitrat thực tế trong bể là bao nhiêu. Thói quen này ổn với bể chỉ nuôi cá. Ở bể trồng cây, nó có thể làm cây thiếu nitơ dù bạn vẫn châm phân đều. Dấu hiệu điển hình là lá già ngả vàng rồi trong dần, thường bắt đầu từ chóp lá. Lý do là cây rút dinh dưỡng từ lá già phía dưới để nuôi lá mới trên ngọn.

Còn một nguyên nhân khác. Lúc đầu bạn châm đúng liều hướng dẫn, nhưng bốn tháng sau cây đã to gấp ba mà bạn vẫn châm y lượng cũ. Khi thả thêm cá hoặc cá lớn lên, bạn tự khắc cho ăn nhiều hơn. Cây cũng thế. Cây cao lên hay ra thêm nhánh thì cần nhiều phân hơn. Ngược lại, khi tỉa hoặc nhổ bớt nhiều cây, bạn nhớ giảm lượng nitơ châm vào. Nói chung, bạn cố cân lượng phân theo tốc độ lớn của cây. Nguyên tắc này đúng với cả phân nước, loại cây ăn qua cột nước, lẫn phân nhét nền, loại cây ăn qua rễ.

Còn nếu lá vàng hoặc trong xuất hiện trên cây mới thả vào bể, nhiều khả năng cây đang tan lá (melting) chứ không phải thiếu nitơ. Phần lớn cây mua online hay ở cửa hàng đều được trồng cạn (emersed). Lá trồng cạn sẽ rã đi để nhường chỗ cho lá thủy sinh (submersed). Đây là loại lá mọc dưới nước, trông nhỏ hơn và khỏe hơn. Kể cả khi bạn mua cây đã trồng dưới nước từ người chơi khác, cây vẫn có thể tan lá. Cây cần thời gian để quen với thông số nước khác của bể bạn. Ví dụ, cây dạng thân khi tan lá thường rụng lá phía dưới, để lại đoạn thân trơ bên dưới và lá mới bên trên. Khi cây đã đổi hết sang lá thủy sinh, bạn có thể cắt phần ngọn khỏe đem trồng lại. Thế là bể hết mấy đoạn thân khẳng khiu.

Cây kiếm Amazon (Amazon sword), các loại cryptocoryne và cây dạng thân rất nổi tiếng là hay tan lá khi sang môi trường mới. So với chúng, anubias và dương xỉ java cứng cáp hơn khá nhiều.

Thiếu sắt

Cây thiếu sắt có lá non vàng hoặc nhợt màu, còn gân lá vẫn giữ màu sẫm hơn. Lá già thì thường trông vẫn bình thường.

Phân thông thường khó chứa được nhiều sắt. Vì vậy, muốn chữa cho cây, bạn nên mua loại bổ sung sắt riêng thay vì châm thêm phân nước tổng hợp. Châm thêm sắt còn làm cây lên màu đỏ đẹp hơn.

Thiếu kali

Thiếu kali rất dễ nhận ra. Trên lá sẽ xuất hiện những lỗ thủng nhỏ như lỗ kim rất đặc trưng, đôi khi có viền nâu hoặc vàng quanh lỗ. Một số cây như dương xỉ java và anubias sống khỏe hơn khi nước nhiều kali. Với mấy cây này, bạn càng phải để ý dấu hiệu trên.

Easy Green vốn đã có thêm kali. Vì vậy, bạn nên thử tăng liều loại phân tổng hợp này trước, để chắc rằng cây không thiếu cả các chất khác. Nếu tình trạng vẫn còn trong khi nitrat và photphat đều dư dả, bạn dùng thêm Easy Potassium để bổ sung kali, châm song song với Easy Green.

Thiếu photphat

Giống nitơ, photphat là chất đa lượng mà cây ăn rất nhiều. Vì thế lá già chịu ảnh hưởng nặng nhất. Lá bắt đầu vàng và có những mảng nâu nhũn. Khi những lá sắp chết này phân hủy, rêu xanh dạng đốm cũng có thể bám lên. Kiểu thiếu chất này ít gặp hơn, vì thức ăn cá như cám dạng mảnh đã có sẵn photphat. Tuy vậy, có người đặt miếng hút photphat trong lọc để chặn rêu, rốt cuộc lại bỏ đói cây vì thiếu photphat.

Thiếu magiê

Thiếu magiê trông giống thiếu sắt, tức là lá nhạt màu đi còn gân lá vẫn sẫm. Điểm khác là thiếu magiê làm hại lá già chứ không phải lá non. Đôi khi mép lá còn rũ xuống. Hầu hết các loại phân đa dụng đều có magiê, nên bạn có thể tăng lượng phân trong lịch châm thường ngày. Bạn cũng có thể cân nhắc dùng loại bổ sung magiê riêng hoặc muối Epsom để cấp chất này.

Cần lưu ý là thiếu magiê thường đi kèm với thiếu canxi.

Thiếu canxi

Lá non mọc ra bị xoắn, quăn queo thường là dấu hiệu thiếu canxi hoặc nước có vấn đề về độ cứng. Thực tế, khi nước có độ cứng thấp, cây thường thiếu cùng lúc cả canxi, magiê và mangan. Nếu nước nhà bạn mềm, hoặc bạn dùng nước RO/DI (nước lọc thẩm thấu ngược và khử ion) để nuôi cá đĩa hay tép crystal, có thể bạn sẽ phải bổ sung các khoáng này bằng muối chuyên dụng để cây khỏe. Bạn cũng có thể nâng dần canxi và độ cứng của nước bằng một trong mấy cách sau: cho san hô vụn vào nền hoặc vào lọc, thả một viên Easy Shrimp and Snail Shell vào bể, hoặc châm khoáng Seachem Equilibrium.

Cách xử lý khi cây thiếu chất

Muốn chữa cho cây đúng cách, trước hết bạn phải xác định cây đang thiếu chất gì và sẽ xử lý bằng cách nào. Ví dụ, bạn có thể châm thêm phân hoặc chất bổ sung riêng, tăng độ cứng của nước, cho cá ăn nhiều hơn, bớt một số cây, hoặc kết hợp vài cách. Nếu chọn châm thêm phân, bạn phải chắc loại phân đó có đúng chất cây đang thiếu. Chẳng hạn, Easy Green gần như không làm thay đổi độ cứng hay lượng canxi trong nước.

Phần lớn trường hợp thiếu chất chỉ cần tăng liều phân tổng hợp là xong. Lý do là khi cây thiếu nitơ chẳng hạn, nhiều khả năng nó cũng đang thiếu các chất khác. Nếu chỉ châm riêng nitơ, cây có lẽ sẽ cạn các chất còn lại và lại thiếu kiểu mới. Còn khi châm thêm Easy Green hoặc viên nhét nền Easy Root Tabs, cây có thêm cả chất đa lượng lẫn vi lượng, và đều ở đúng tỉ lệ.

Easy Green là phân nước tổng hợp chứa đủ các chất thiết yếu mà cây thủy sinh cần để phát triển, nên bạn không phải tự đong đếm từng loại chất bổ sung. Khác với các loại phân gốc amoniac, Easy Green hoàn toàn an toàn với cá, tép, ốc và các loài không xương sống khác.

Thường phải mất ít nhất hai đến ba tuần mới thấy cây thay đổi, lúc đó bạn mới biết cách mình làm có hiệu quả hay đang làm tình hình tệ hơn. Dựa vào kết quả này, bạn chỉnh lịch châm phân cho khớp với lượng cây thực sự ăn. Bể thủy sinh là một cảnh quan luôn biến đổi. Cây lớn lên, lá bị tỉa, cây mới thêm vào hay cây cũ bị nhổ bớt, và nhu cầu phân cũng phải đổi theo. Chịu khó quan sát cây thường xuyên và xử lý ngay khi thấy dấu hiệu thiếu chất, bạn sẽ có một bể thủy sinh đẹp với cây lên tốt.