Vì sao cá đẻ con ngày càng yếu đi? | Câu chuyện đằng sau bệnh ở cá đẻ con

Trong nhiều cuốn sách và tạp chí cũ, bạn sẽ đọc thấy rằng các loài cá đẻ con như cá Endler và cá bảy màu (Guppy) rất tuyệt vời cho người mới chơi vì chúng khỏe. Điều này từng đúng, nhưng giờ đây khi đã trải qua rất nhiều thế hệ kể từ nguồn gốc hoang dã, một số loài đã trở nên khá yếu. Đáng tiếc là hầu hết cá đẻ con hiện nay được sản xuất hàng loạt. Như chúng ta đều biết, khi sản xuất hàng loạt thì chất lượng sẽ giảm sút. Tôi hy vọng đưa ra vài mẹo giúp bạn nuôi cá đẻ con thành công bất chấp những thách thức mới này.

Cá đẻ con được nhân giống như thế nào

Trước hết, hãy tìm hiểu cách phần lớn cá đẻ con được nhân giống. Vì lý do kinh tế, hầu hết cá đẻ con được nuôi ở những vùng khí hậu ấm quanh năm, kể cả mùa đông. Florida, Thái Lan và Hawaii đều là những nơi phổ biến để mở trại cá. Có nguồn nhiệt tự nhiên miễn phí, thứ tiếp theo cần là một cái ao để nhân giống cá. Chỉ cần thả một số lượng lớn cá đẻ con vào một cái ao rất rộng, rồi thu hoạch khi chúng sinh sản. Cách này giúp sản xuất rất nhiều cá đẻ con với ít công sức hơn nhiều so với nuôi trong bể kính. Tuy nhiên, hệ thống này có một số hậu quả đáng tiếc.

Hậu quả đầu tiên là cận huyết liên tục giữa các cá thể trong đàn. Khi không ai đảm bảo anh chị em và cha mẹ - con cái không giao phối với nhau, các khuyết tật di truyền có thể phát triển tràn lan, cho đến khi những con lỗi bị loại bỏ (cull) trước khi bán cho nhà bán buôn. (Việc này khác nhau tùy từng trại về cách nhân giống; một số trại dùng lồng để ngăn những con bị loại giao phối với nhau, v.v.) Nhiều trại cá hiện nay thu hoạch cá từ ao rồi chọn những cá thể chất lượng từ các bể phân loại trong nhà kho. Đáng tiếc là dù trông chấp nhận được, chúng vẫn có thể mang gen yếu của cha mẹ. Để minh họa, tất cả các dòng “bụng phệ” (potbelly) của cá platy và cá molly đều là dị tật di truyền đã được thương mại hóa và trở nên phổ biến trên thị trường. Đây là hệ quả ngẫu nhiên của việc nhân giống cận huyết dẫn đến thoái hóa giống.

Ký sinh trùng

Vấn đề thứ hai của cách nhân giống trong ao là sự xâm nhập của ký sinh trùng. Dù người nuôi cố gắng hết sức giăng lưới và giữ sinh vật gây hại ra khỏi trại, cá vẫn tiếp xúc với các tác nhân bên ngoài như ký sinh trùng từ chim. Điều này có thể gây tác động tàn khốc lên quần thể cá. Hiện nay các trại cá cách ly cá vài ngày trước khi gửi đi để theo dõi ký sinh trùng. Tuy nhiên, nếu cá không bị căng thẳng (stress), chúng vẫn có thể giữ ký sinh trùng ở trạng thái ngủ. Chính khi cá bị căng thẳng trong lúc vận chuyển thì ký sinh trùng mới có thể bám vào và phát bệnh.

Cơ sở nhân giống

Vấn đề thứ ba là nhiều ao được xây bằng bê tông. Bê tông thôi ra hóa chất vào nước làm tăng pH và độ cứng. Hoặc do chi phí, người ta dùng nước lợ thay vì nước ngọt hoàn toàn. Dù bản thân điều này không hẳn là xấu, các cửa hàng và người chơi thiếu hiểu biết lại đang tự bước vào cái bẫy. Cá thường đến từ môi trường nước pH cao và cứng, rồi chuyển sang điều kiện nước máy tại địa phương. Điều này có thể khiến cá bị sốc thẩm thấu, có thể giết cá trong vài ngày hoặc làm cá rất yếu để các bệnh tiềm ẩn kết liễu.

Mua cá đẻ con

Giờ đã biết cá đẻ con mà chúng ta muốn nuôi được nhân giống ra sao, chúng ta có thể làm gì để đối phó? Một lựa chọn là mua cá do người địa phương nhân giống. Dù đàn gốc của họ đến từ trại cá, cá bột ít nhất cũng tránh được sốc thẩm thấu do thay đổi lớn về thông số nước.

Cá đẻ con hoang dã

Một lựa chọn khác là tìm cá hoang dã. Chúng thuần chủng về di truyền hơn nhiều. Tuy nhiên, cách này không giúp ích cho các dòng “fancy” (dòng cá cảnh biến thể được lai tạo để có màu sắc, hình dáng đặc biệt) của cá đẻ con. Chúng vẫn có thể mang ký sinh trùng hoặc bị sốc thẩm thấu. Ngoài ra, bạn nên cân nhắc xem loài đó có bị đe dọa trong tự nhiên không và điều đó có ý nghĩa gì với bạn. Một số người chơi cố ý nhân giống cá hoang dã nguy cấp để tăng số lượng, trong khi số khác tránh nuôi chúng với hy vọng giữ được nhiều cá hơn ngoài tự nhiên.

Mô phỏng thông số nước tự nhiên

Lựa chọn cuối cùng là điều mà hầu hết mọi người rồi sẽ chọn: thiết lập bể gần với thông số nước của nơi nhân giống. Ban đầu điều này thực ra xảy ra tình cờ. Cá molly là một trong những loài đầu tiên bị sản xuất hàng loạt và lai tạp mạnh để có đủ màu sắc đẹp như ngày nay. Kết quả là những con molly đó sống không lâu. Sau khi nhanh chóng tìm thông tin, người nuôi thấy molly có thể sống trong nước lợ. Nhiều cửa hàng và người chơi sớm thêm muối bể cá vào bể để tạo nước lợ. Thật kỳ diệu, molly giờ khỏe hơn hẳn! Chúng ta tưởng đã tìm ra lời giải, nhưng có người dùng muối bể cá còn người khác dùng muối biển. Sau này chúng ta phát hiện chính khoáng chất trong muối biển mới mang lại lợi ích lớn nhất.

Giữ cho cá đẻ con khỏe mạnh

Kế hoạch để có cá đẻ con khỏe từ trại cá bắt đầu bằng việc thiết lập bể với pH và độ cứng nước phù hợp. Sau đó hãy tìm hiểu cửa hàng cá địa phương nhận cá vào ngày nào. Hãy mua cá, lý tưởng là trước khi chúng được thả vào bể của cửa hàng (giả sử cửa hàng của bạn không phải dân mê cá đẻ con đã tự thiết lập sẵn những điều kiện này), mang về nhà và cách ly trong bể có pH và độ cứng nước do bạn thiết lập. Chúng sẽ phát triển tốt sau khi thích nghi xong. Sau đó bạn có thể từ từ, thật chậm, hạ dần về pH của nước máy nhà bạn trong nhiều tháng. Cuối cùng bạn sẽ có cá bột chưa từng biết đến điều kiện nào khác ngoài nước máy của bạn. Khi đó bạn có thể cung cấp cho những người chơi khác những con cá đẻ con ổn định hơn.

Bí quyết với cá đẻ con ngày nay là giảm thiểu căng thẳng để những con cá màu sắc rực rỡ, vây siêu dài, bị nhân giống thoái hóa về di truyền không phải thử thách hệ miễn dịch của chúng. Mỗi dòng cá đẻ con mới mang theo cả vẻ đẹp lẫn dị tật. Tôi hy vọng bạn chuẩn bị một bể và cho cá đẻ con thêm một cơ hội. Chúng là nhóm cá yêu thích nhất của tôi để nuôi. Một khi đã ổn định, chúng có thể tốt qua nhiều thế hệ.

Đăng ký

Nhận các bài viết blog về bể cá hằng tuần ngay trong hộp thư của bạn.

Bài viết blog gần đây

Lọc đáy: Hệ thống lọc đơn giản kinh điển
Chọn loài cá ăn tảo phù hợp cho bể của bạn
Làm mới bể cá và niềm đam mê với thú chơi cá
Cách chọn cây thủy sinh
Trong thú chơi cá cảnh, thế giới này thật nhỏ bé