อะไคซิส เวสปา

• ขนาดโตเต็มที่: 3.1 ซม. SL (31 มม.)
• ขนาดตู้ปลา: 45 × 30 ซม.
• อุณหภูมิ: 16.5–23.5 °C
• ค่า pH: 6.0–7.5
• ความกระด้าง (GH): 2–12 dGH
• ระดับความยาก: 6 จาก 8 (ปานกลาง)

ความยาวมาตรฐาน: 3.1 ซม. SL (31 มม.) ขนาดพื้นตู้: 45 × 30 ซม. ปริมาตร: ประมาณ 41 ลิตร

ตู้ปลาที่มีขนาดพื้นตู้ 45 × 30 ซม. ถือว่าเพียงพอเหลือเฟือ แม้จะเลี้ยงเป็นฝูงก็ตาม

• อุณหภูมิ: 16.5–23.5 °C
• ค่า pH: 6.0–7.5
• ความกระด้าง (GH): 2–12 dGH

เลี้ยงไม่ยาก แต่ควรปูพื้นด้วยทรายเนื้อละเอียดนุ่ม เพราะปลาใช้เวลาส่วนหนึ่งมุดฝังตัวอยู่ในทรายทั้งตัว หรือโผล่ออกมาเพียงตา

ปลายังดูชอบมุดเข้าไปในซอกระหว่างหินหรือพื้นผิวแข็งอื่น ๆ ดังนั้นอาจจัดตกแต่งเพิ่มด้วยหินน้ำตกผิวเรียบหลายขนาด และอาจใส่รากไม้และกิ่งขอนไม้ด้วย

แม้ในธรรมชาติไม่น่าจะมีไม้น้ำ แต่หากต้องการก็สามารถใส่ได้ โดยไม้น้ำที่ปลูกเกาะบนหินและขอนไม้ได้ เช่น Microsorum, Anubias หรือมอสชนิดต่าง ๆ จะเหมาะเป็นพิเศษ เพราะจะไม่ถูกรบกวนจากการมุดทรายของปลา นอกจากนี้ยังอาจใส่ใบไม้แห้งรองพื้นได้ด้วย

เช่นเดียวกับปลาหลายชนิดที่อาศัยในน้ำไหลตามธรรมชาติ ปลาชนิดนี้ทนต่อการสะสมของสารอินทรีย์ที่เป็นมลพิษไม่ได้ และต้องการน้ำที่สะอาดมากจึงจะเติบโตได้ดี

ปลาจะอยู่ได้ดีที่สุดเมื่อในตู้มีออกซิเจนละลายน้ำค่อนข้างสูงและมีการไหลเวียนของน้ำดี ควรเปลี่ยนน้ำสัปดาห์ละ 30–50% ของปริมาตรตู้เป็นประจำ

• ต้องการกระแสน้ำแรง โดยระบบกรองควรหมุนเวียนน้ำได้ 8–12 เท่าของปริมาตรตู้ต่อชั่วโมง

ปลาในสกุล Akysis เป็นนักล่าขนาดเล็กที่หากินกลางคืนเป็นหลัก กินสัตว์น้ำจำพวกกุ้งกั้งขนาดเล็ก หนอน ตัวอ่อนแมลง และแพลงก์ตอนสัตว์อื่น ๆ

ในตู้ปลาอาจเลือกกินอยู่บ้าง และอาจไม่ยอมรับอาหารแห้ง แม้ในบางกรณีจะค่อย ๆ หัดกินได้เมื่อเวลาผ่านไป

อย่างไรก็ตาม ควรให้อาหารสดหรืออาหารแช่แข็งขนาดเล็กเป็นประจำเสมอ เช่น ไรทะเล ไรแดง หนอนแดง หรือหนอนแก้ว (glassworm) โดยควรให้หลังปิดไฟเพื่อให้ปลาแสดงพฤติกรรมตามธรรมชาติ แต่เมื่อปลาคุ้นเคยกับตู้แล้ว ส่วนใหญ่จะออกมากินในเวลาให้อาหาร

หากปลายังตัวเล็กมาก อาจต้องสับอาหารให้มีขนาดเหมาะสม

เป็นปลาที่ไม่ค่อยแย่งอาหาร จึงไม่ควรเลี้ยงร่วมกับปลาที่ตัวใหญ่กว่ามากหรือก้าวร้าวกว่า

ปลาตระกูลปลาตะเพียนขนาดจิ๋วที่ว่ายเป็นฝูง เช่น Boraras, Microdevario, Danio margaritatus หรือปลาซิวขนาดเล็ก เป็นปลาที่เลี้ยงร่วมได้ดี และหากไม่ยึดถิ่นกำเนิดเป็นหลัก ปลาคาราซินและปลาออกลูกเป็นตัวหลายชนิดที่มีขนาดใกล้เคียงกันก็น่าจะเลี้ยงร่วมได้เช่นกัน

สำหรับปลาหน้าดิน แนะนำปลาแมวในวงศ์ Akysidae ชนิดอื่นที่มีขนาดใกล้เคียงกัน รวมถึงปลาในวงศ์ Sisoridae ขนาดเล็ก เช่น Erithistes, Erethistoides, Hara, Pseudolaguvia และ Glyptothorax หลายชนิด

นอกจากนี้ ปลารากกล้วยวงศ์ Balitoridae หลายชนิดจากสกุล Gastromyzon, Pseudogastromyzon และ Homaloptera ก็เหมาะเช่นกัน และมีการพิสูจน์แล้วว่าปลาชนิดนี้อยู่ร่วมกับกุ้งน้ำจืดได้อย่างสงบ

ไม่ก้าวร้าวต่อปลาชนิดเดียวกัน สามารถเลี้ยงเดี่ยวหรือเลี้ยงเป็นฝูงก็ได้ตามต้องการ

ยังไม่มีรายงาน แต่มีรายงานความแตกต่างระหว่างเพศใน A. alfredi (Ng and Kottelat, 1998)[9], A. fuscus (Ng, 1996)[3] และ A. microps (Ng and Tan, 1999)[4]

ในสองชนิดแรก ตัวผู้มีรูทวารอยู่ด้านหน้าของตุ่มเพศ (genital papilla) โดยตุ่มเพศนี้มีช่องเพศที่ปลายซึ่งมีแผ่นเนื้อปิดอยู่ และตั้งอยู่ถัดจากฐานครีบท้องไปทางด้านหลังทันที

ส่วนตัวเมียมีรูทวารอยู่ค่อนไปทางด้านหลังมากกว่า และตุ่มเพศเป็นติ่งสั้น ๆ ที่มีช่องเปิดที่ปลาย ตั้งอยู่ประมาณแนวเดียวกับปลายด้านหลังของก้านครีบท้องก้านในสุด

ใน A. alfredi ตัวผู้มีระยะระหว่างจุดเริ่มของก้านครีบท้องก้านแรกถึงก้านครีบก้นก้านแรกสั้นกว่าตัวเมีย (13.8–17.5% ของความยาวมาตรฐาน (SL) เทียบกับ 17.7–18.4%) แต่ใน A. fuscus เป็นไปในทางตรงกันข้าม

นอกจากนี้ครีบท้องของตัวผู้ยังสั้นกว่าตัวเมีย (12.9–14.2% SL เทียบกับ 14.1–15.5%) อยู่ชิดกันมากกว่า (ระยะห่างระหว่างครีบท้อง 4.0–4.9% SL เทียบกับ 4.8–5.5%) โดยปกติปลายครีบด้านหลังจะซ้อนทับกัน (ส่วนตัวเมียกางออกด้านข้าง) และมักโค้งเป็นรูปคล้ายชาม (ส่วนตัวเมียตรง)

ใน A. microps ตุ่มเพศของตัวผู้มีฐานพองกลม และช่องเพศที่ปลายไม่มีแผ่นเนื้อปิด ส่วนตัวเมียมีช่องเพศที่ถูกติ่งปิดไว้เพียงบางส่วน และไม่มีความแตกต่างที่ชัดเจนของรูปร่างครีบท้องระหว่างสองเพศ

ตามรายงานของ Vishwanath et al. (2007) ตัวผู้ของ A. prashadi มีตุ่มเพศสั้นรูปกรวยอยู่ถัดจากรูทวารไปทางด้านหลังทันที ส่วนตัวเมียมีตุ่มเพศแบนและมีร่องเรียงเป็นรัศมีรอบรูเปิด

มีรายงานสั้น ๆ พร้อมภาพประกอบตีพิมพ์ไว้ในเอกสารบรรยายลักษณะชนิด (Ng and Kottelat, 2004) ซึ่งระบุว่าการวางไข่สำเร็จของปลาชนิดดังกล่าวดูเหมือนจะถูกกระตุ้นจากการลดอุณหภูมิลงอย่างมากราว 7 °C

มีการสังเกตพบตัวผู้หลายตัวไล่ตามตัวเมียที่มีไข่เต็มท้อง และตัวผู้ที่ประสบความสำเร็จได้รับการยอมให้ม้วนตัวพันรอบตัวเมีย จากนั้นจึงปล่อยไข่และน้ำเชื้อออกมา

ไข่ฟักเป็นตัวภายใน 4 วันหลังวางไข่ และถุงไข่แดงถูกดูดซึมหมดภายใน 10 วัน

ลวดลายแบบตัวเต็มวัยพัฒนาสมบูรณ์ภายในเวลาเพียง 23 วัน

ดูเหมือนจะเป็นปลาถิ่นเดียวของต้นน้ำในลุ่มแม่น้ำสาละวิน บริเวณชายแดนเมียนมา–ไทย โดยพบในลำห้วยเมกะทัต (Megathat Chaung) ในเขตต้นน้ำอัตรัน (Ataran ซึ่งฝั่งไทยเรียกว่าแม่น้ำกษัตริย์) รัฐกะเหรี่ยง (กะยิน) ประเทศเมียนมา และแม่น้ำฮันทะยอ (Hanthayaw ซึ่งฝั่งไทยเรียกว่าแม่น้ำสุริยะ) จังหวัดตาก ประเทศไทย

แหล่งที่พบตัวอย่างต้นแบบ (type locality) คือ 'Stream "Chon Son" between Kyondaw and Phadaw, about 20 kilometers northwest of Payathouzu (at border with Thailand), 15°25'N, 98°15'E, Kayin State, Myanmar' (ลำห้วย "Chon Son" ระหว่าง Kyondaw กับ Phadaw ห่างจากพญาตองซูซึ่งอยู่ติดชายแดนไทยไปทางตะวันตกเฉียงเหนือราว 20 กิโลเมตร รัฐกะเหรี่ยง ประเทศเมียนมา)

ปลาในสกุลนี้แทบทั้งหมดอาศัยอยู่ในลำธารและแม่น้ำที่น้ำไหลเชี่ยว พื้นท้องน้ำโดยทั่วไปเป็นทราย กรวด และก้อนหิน ผสมกันในสัดส่วนต่าง ๆ

ตามปกติน้ำใสจนถึงขุ่นเล็กน้อย แต่ในช่วงฤดูฝน ปริมาณน้ำ ความแรงของกระแสน้ำ และปริมาณตะกอนแขวนลอยมักเพิ่มขึ้นอย่างมาก

ตามปกติไม่ค่อยพบไม้น้ำ แต่อาจมีกองใบไม้ร่วงเป็นหย่อม ๆ หรือโครงสร้างใต้น้ำ เช่น กิ่งไม้ที่หักลงน้ำ หรือรากไม้ที่ยื่นออกมาจากตลิ่ง

ในแม่น้ำฮันทะยอ (แม่น้ำสุริยะ) พบไม้น้ำ Pogostemon helferi และ Cryptocoryne ชนิดหนึ่ง ส่วนปลาที่พบอาศัยร่วมกันได้แก่ Acanthocobitis pictilis, Botia kubotai, Syncrossus berdmorei, Pangio fusca, Crossocheilus burmanicus, Chanda pulcinella, Systomus orphoides, Pethia stoliczkana, Microdevario kubotai, Hampala salweenensis, Poropuntius scapanognathus, Glyptothorax dorsalis, Batasio dayi, B. feruminatus, Amblyceps caecutiens และ Tetraodon cutcutia

ปลาชนิดนี้เป็นหนึ่งในปลาไม่กี่ชนิดในวงศ์นี้ที่มีการส่งออกเพื่อวงการปลาสวยงาม และพบวางขายในหลายชื่อ เช่น 'orange-banded stone catfish', 'orange micro bumblebee catfish', 'Burmese orange mini bee catfish' หรือเรียกสั้น ๆ ว่า 'wasp catfish'

แม้ปลาส่วนใหญ่จะมีสีเหลืองจนถึงส้ม แต่ดูเหมือนจะมีแบบสีแดงสดอยู่ด้วย ซึ่งจนถึงปัจจุบันพบเห็นเพียงในภาพถ่ายเท่านั้น

ปลาในวงศ์ Akysidae ทุกชนิดมีต่อมพิษที่โคนก้านแข็งของครีบหลังและครีบอก แม้จะไม่เป็นอันตรายต่อคนที่สุขภาพแข็งแรง แต่อาจทำให้เจ็บปวดได้เมื่อถูกแทง จึงควรจับอย่างระมัดระวังเมื่อต้องนำปลาขึ้นจากน้ำไม่ว่าด้วยเหตุผลใด หรือระหว่างการดูแลตู้ปลา