ปลาบู่ผึ้ง

Brachygobius xanthomelas เป็นปลาบู่ผึ้งขนาดเล็ก มีบันทึกการพบกระจายอยู่ทั่วไปในคาบสมุทรมาเลเซียเกือบทั้งหมดและภาคใต้ของไทย อาศัยอยู่ในพื้นที่ลุ่มต่ำ ทั้งหนองบึงน้ำจืด ลำธาร และป่าพรุ ต่างจากปลาในสกุลเดียวกันส่วนใหญ่ตรงที่ดูเหมือนจะไม่พบในน้ำกร่อย ชื่อนี้มักถูกนำไปใช้เรียกผิด ๆ กับปลาอีกชนิดในสกุลเดียวกันที่ยังระบุชนิดไม่ได้ ซึ่งเป็นปลาที่เห็นในภาพออนไลน์ส่วนใหญ่ ปลาชนิดนั้นมีแต้มสีเข้มที่ด้านหน้าของโคนครีบหลังอันแรก ขณะที่ B. xanthomelas บริเวณนี้ไม่มีสี

• ขนาดโตเต็มที่: 20 มม. (ความยาวมาตรฐาน, SL)
• ขนาดตู้ปลา: 45 × 30 ซม.
• อุณหภูมิ: 22–28 °C
• ค่า pH: 7.0–8.5
• ความกระด้าง (GH): 8–20 dGH
• ความยากในการเลี้ยง: 6 จาก 8 (ปานกลาง)

ขนาดพื้นตู้ขั้นต่ำควรเป็น 45 × 30 ซม. หรือเทียบเท่า (ปริมาตรประมาณ 41 ลิตร)

• อุณหภูมิ: 22–28 °C
• ค่า pH: 7.0–8.5
• ความกระด้าง (GH): 8–20 dGH

ควรจัดที่หลบซ่อนและสิ่งกำบังให้มาก เพื่อบังแนวสายตาภายในตู้ ให้ปลาตัวที่อ่อนแอกว่าหลบพ้นจากการถูกปลาตัวที่ข่มกว่าตามรังควานอยู่ตลอดเวลา

หากจำเป็น สามารถผสมเศษปะการังบดหรือทรายปะการังลงในวัสดุปูพื้นเพื่อช่วยรักษาค่าน้ำ (บัฟเฟอร์) หรือเติมเกลือทะเลในอัตราประมาณ 2 กรัมต่อลิตร

ระบบกรองไม่ควรแรง กรองฟองน้ำที่ใช้ปั๊มลมเหมาะที่สุด

อาหารมีชีวิตขนาดเล็ก เช่น ไรทะเล ไรแดง ฯลฯ ถือว่าจำเป็น แม้ว่าปลาบางตัวจะหัดกินอาหารแช่แข็งทดแทนได้ ส่วนอาหารแห้งปลามักไม่สนใจ

ไม่เหมาะเป็นปลาเลี้ยงรวม ควรเลี้ยงในตู้เดี่ยวเฉพาะชนิด

แม้ว่าตัวผู้จะหวงอาณาเขตต่อกันเป็นพิเศษ แต่ควรซื้ออย่างน้อย 6 ตัวขึ้นไป เพราะเมื่อมีจำนวนเท่านี้ ความก้าวร้าวจะกระจายไปหลายตัว อีกทั้งปลาจะกล้าออกมามากขึ้นและแสดงพฤติกรรมตามธรรมชาติมากขึ้น

ตัวเมียที่โตเต็มวัยมักมีลำตัวกลมกว่าตัวผู้ โดยเฉพาะเมื่อมีไข่เต็มท้อง

แหล่งที่พบตัวอย่างต้นแบบ (type locality) คือ 'ห่างไปทางเหนือของสิงคโปร์ราว 89 กม. คูน้ำจืด เขต Mawai รัฐยะโฮร์ ประเทศมาเลเซีย' และมีบันทึกการพบชนิดนี้กระจายอยู่ทั่วไปในคาบสมุทรมาเลเซียเกือบทั้งหมดและภาคใต้ของไทย

นอกจากนี้ยังมีบันทึกการพบที่เกาะบังกา ประเทศอินโดนีเซีย แต่ยังไม่สามารถยืนยันได้ว่าพบบนเกาะสุมาตราที่อยู่ใกล้เคียงด้วยหรือไม่

บันทึกจากแม่น้ำกาปัวส์ในอินโดนีเซีย (เกาะบอร์เนียว) กัมพูชา และสิงคโปร์ดูเหมือนจะเป็นความผิดพลาด แม้ว่าอาจเคยมีอยู่และสูญพันธุ์ไปจากสิงคโปร์แล้วก็ได้ และเช่นเดียวกับปลาส่วนใหญ่ในสกุลนี้ การระบุชนิดของปลาชนิดนี้ยังมีความสับสนอยู่พอสมควร (ดู 'หมายเหตุ')

โดยทั่วไปพบเฉพาะในพื้นที่ลุ่มต่ำ ได้แก่ หนองบึงน้ำจืด ลำธาร ลำน้ำสาขาเล็ก ๆ และป่าพรุ พืชริมตลิ่งมักขึ้นหนาแน่น มีดงไม้น้ำในสกุลอย่าง Cryptocoryne หรือ Barclaya และบางจุดมีกองใบไม้ร่วงจมอยู่ใต้น้ำเป็นหย่อม ๆ

แหล่งอาศัยแบบป่าพรุมีลักษณะเด่นคือน้ำสีชาจากสารแทนนิน ค่า pH ต่ำมาก ค่าการนำไฟฟ้าต่ำมาก และแทบไม่มีความกระด้าง พื้นเป็นโคลนและพีต มีใบไม้ร่วงทับถมอยู่ด้านบน รวมถึงโครงสร้างไม้ที่จมน้ำ เช่น รากไม้

ต่างจากปลาในสกุลเดียวกันส่วนใหญ่ ชนิดนี้ดูเหมือนจะไม่พบในแหล่งน้ำที่มีน้ำขึ้นน้ำลงหรือแหล่งน้ำกร่อยอื่น ๆ

ชนิดนี้มีเข้ามาในวงการปลาสวยงามเป็นครั้งคราว แต่มักถูกระบุชนิดผิด และชื่อนี้ยังถูกนำไปใช้เรียกผิด ๆ อย่างแพร่หลายกับปลาอีกชนิดในสกุลเดียวกันที่ยังระบุชนิดไม่ได้ ซึ่งไม่ตรงกับชนิดใดที่มีการบรรยายไว้แล้ว

ปลาชนิดหลังนี้คือปลาที่เห็นในภาพออนไลน์ส่วนใหญ่ มีแต้มสีเข้มที่ด้านหน้าของโคนครีบหลังอันแรก ขณะที่ B. xanthomelas บริเวณเดียวกันนี้ไม่มีสี

ตามความรู้ในปัจจุบัน สามารถจำแนกชนิดได้ดังนี้: เกล็ดตามแนวข้างลำตัวน้อยกว่า 30 เกล็ด; มีแถบดำหนึ่งแถบที่ลากลงถึงแนวกึ่งกลางด้านท้องหลังครีบก้น; แถบดำแถบแรกบนลำตัวสิ้นสุดที่จุดเริ่มของครีบหลัง; ไม่มีเกล็ดหน้าครีบหลังและเกล็ดบนแผ่นปิดเหงือก; ส่วนโคนด้านหน้าของครีบหลังอันแรกไม่เป็นสีดำ

ปัจจุบันสกุล Brachygobius มีชนิดที่ได้รับการบรรยายแล้ว 9 ชนิด และแม้ทั้งหมดจะถูกเรียกรวม ๆ ว่าปลาบู่ผึ้ง แต่มีเพียง B. doriae และ B. sabanus เท่านั้นที่พบได้ทั่วไปในตลาดปลาสวยงาม

ชนิดส่วนใหญ่ในขณะนี้ควรถือเป็นเพียงชื่อทางอนุกรมวิธานตามนาม (nominal taxa) เนื่องจากสกุลนี้ดูเหมือนจะมีความหลากหลายมากกว่าที่ยอมรับกันในปัจจุบันอย่างมาก ดังนั้น แม้จะมีการจัดภาพเข้ากับแต่ละชนิดตามความสอดคล้องกับรูปวิธาน (key) ของ Inger (1958) แต่การระบุชนิดส่วนใหญ่ยังถือเป็นเพียงการระบุเบื้องต้น จนกว่าจะมีการตีพิมพ์งานทบทวนที่กำลังจะออกมา

กลุ่มนี้มักถูกจัดอยู่ในวงศ์ย่อย Gobionellinae ร่วมกับสกุลอย่าง Chlamydogobius, Mugilogobius, Pseudogobiopsis, Rhinogobius, Schismatogobius และ Stigmatogobius

ถือว่ามีความใกล้ชิดทางสายวิวัฒนาการกับสกุล Pandaka มากที่สุด โดยทั้งสองสกุลมีลักษณะร่วมกันหลายประการ แต่ต่างกันที่สัณฐานของระบบเส้นข้างลำตัวบริเวณหัวและจำนวนกระดูก epural

• Larson, H. K., Z. Jaafar, and K. K. P. Lim (2008). An annotated checklist of the gobioid fishes of Singapore. Raffles Bulletin of Zoology 56(1), 135-155
• Miller, P. J. (1989). The classification of bumble-bee gobies (Brachygobius and associated genera) (Teleostei: Gobiidae). Cybium 13(4), 375-383
• Inger, R. F. (1958). Notes on the fishes of the genus Brachygobius. Fieldiana Zoology 39(14), 107-117
• Herre, A. W. C. T. and G. S. Myers (1937). A contribution to the ichthyology of the Malay Peninsula. Bulletin of the Raffles Museum No. 13, 5-75
• Ng, H. H. and H.-H. Tan (1999). The fishes of the Endau drainage, Peninsular Malaysia with descriptions of two new species of catfishes (Teleostei: Akysidae, Bagridae). Zoological Studies 38(3), 350-366