ปลาอะโรวาน่าเงิน

• ขนาดสูงสุด: 80 ซม. SL
• อุณหภูมิ: 20–30 °C
• ค่า pH: 5.0–7.5
• ความกระด้าง (GH): 2–15 dGH
• ความยากในการเลี้ยง: ยาก (7 จาก 8) จัดว่ายากเพราะต้องใช้ตู้ปลายาวอย่างน้อย 2 เมตร

• ต้องมีฝาปิดตู้ที่ปิดได้สนิท เพราะเป็นปลาที่ขึ้นชื่อเรื่องการกระโดด

ปลาอะโรวาน่าเงิน Osteoglossum bicirrhosum เป็นปลานักล่าขนาดใหญ่จากลุ่มน้ำแอมะซอน รวมถึงระบบแม่น้ำในกายอานาและเฟรนช์เกียนา โตได้ถึง 80 ซม. จึงแทบไม่เหมาะกับตู้ปลาตามบ้าน แม้ปลาเล็กจะหาซื้อได้ง่าย แต่ผู้เลี้ยงทั่วไปเพียงไม่กี่คนที่สามารถเลี้ยงปลาโตเต็มวัยได้ในระยะยาว ปลาวัยอ่อนมีแถบสีเข้มพาดตามข้างลำตัวเพียงแถบเดียว ขณะที่ปลาวัยอ่อนของญาติร่วมสกุลเพียงชนิดเดียวคือ O. ferreirai จะมีลำตัวและครีบส่วนใหญ่เป็นสีเข้ม

เหมาะกับสถานแสดงพันธุ์สัตว์น้ำสาธารณะ หรือตู้ปลาส่วนตัวที่ใหญ่มากเป็นพิเศษเท่านั้น

• อุณหภูมิ: 20–30 °C
• ค่า pH: 5.0–7.5
• ความกระด้าง (GH): 2–15 dGH

ค่อนข้างเลี้ยงไม่จุกจิก แต่จะชอบหากมีสิ่งปกคลุมผิวน้ำบ้าง เช่น พืชลอยน้ำ พืชที่ห้อยลงมาเหนือน้ำ หรือกิ่งไม้

ปลาจะอยู่ได้ดีที่สุดเมื่อน้ำมีออกซิเจนละลายสูงและมีการไหลเวียนของน้ำปานกลาง จึงควรใช้กรองนอกตู้ ปั๊มน้ำ (powerhead) หัวทราย ฯลฯ ตามความจำเป็น

เนื่องจากสภาพน้ำที่คงที่เป็นสิ่งจำเป็นต่อสุขภาพของปลาชนิดนี้ จึงไม่ควรปล่อยลงตู้ที่วงจรไนโตรเจนยังไม่สมบูรณ์เด็ดขาด และควรถือว่าการเปลี่ยนน้ำทุกสัปดาห์ 30–50% ของปริมาตรตู้เป็นสิ่งที่ต้องทำ

ฝาปิดตู้ที่หนักและปิดได้สนิทก็เป็นสิ่งจำเป็นเช่นกัน เพราะปลาในสกุล Osteoglossum เป็นนักกระโดดตัวยง

เป็นปลานักล่าที่กินอาหารหลากหลาย จากการวิเคราะห์ทางเดินอาหารของปลาจากธรรมชาติพบว่าอาหารตามธรรมชาติประกอบด้วยปลาอื่น แมลงบก สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังในน้ำ และพืชในรูปของเมล็ดและผลไม้ที่ร่วงลงน้ำ

ปลาขนาดเล็กให้กินหนอนแดง ไส้เดือนตัวเล็ก กุ้งหั่นชิ้น และอาหารทำนองเดียวกันได้ ส่วนปลาโตเต็มวัยจะกินเนื้อปลาหั่นเป็นเส้น กุ้งทั้งตัว หอยแมลงภู่ กุ้งฝอยมีชีวิต ไส้เดือนตัวใหญ่ ฯลฯ

แมลงอย่างจิ้งหรีดก็ใช้ได้เช่นกัน แต่ควรเลี้ยงแมลงให้อิ่มด้วยอาหารแผ่นหรือพืชผักบางชนิดก่อนนำไปให้ปลากิน นอกจากนี้ยังใช้อาหารแห้งชนิดลอยน้ำได้ในปริมาณจำกัด

เช่นเดียวกับปลานักล่าส่วนใหญ่ ไม่ควรให้เนื้อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมหรือเนื้อสัตว์ปีก เช่น หัวใจวัวหรือเนื้อไก่

ไขมันบางชนิดในเนื้อเหล่านี้ปลาไม่สามารถเผาผลาญได้อย่างเหมาะสม และอาจทำให้เกิดไขมันสะสมมากเกินไปจนถึงขั้นอวัยวะเสื่อมได้

ในทำนองเดียวกัน การให้ปลาเหยื่อ เช่น ปลาออกลูกเป็นตัวหรือปลาทองตัวเล็ก ก็ไม่มีประโยชน์ เพราะเสี่ยงต่อการนำปรสิตหรือโรคเข้าตู้ และโดยทั่วไปมักมีคุณค่าทางอาหารไม่สูงนักหากไม่ได้ขุนเลี้ยงมาอย่างเหมาะสมก่อน

ไม่ทำร้ายปลาที่ตัวใหญ่เกินกว่าจะกลืนได้ และเลี้ยงรวมกับปลาอื่นได้หากเลือกปลาร่วมตู้อย่างรอบคอบ

ควรหลีกเลี่ยงปลาที่หวงอาณาเขตรุนแรงหรือแย่งอาหารเก่งมาก ตัวเลือกที่ดีที่สุดคือปลาขนาดใกล้เคียงกัน เช่น ปลาในสกุล Cichla และปลาแมวในวงศ์ Doradidae หรือ Loricariidae ขนาดใหญ่

ควรหลีกเลี่ยงปลาอื่นที่อาศัยบริเวณผิวน้ำ ยกเว้นในระบบที่ใหญ่มากเป็นพิเศษเท่านั้น

ปลาชนิดนี้อาจก้าวร้าวต่อปลาชนิดเดียวกันหากพื้นที่จำกัด และแม้ในระบบที่ใหญ่กว่า หากเลี้ยงเป็นกลุ่มก็จะเกิดลำดับชั้นการข่มกันอย่างชัดเจน

ยังไม่มีบันทึกการผสมพันธุ์ในตู้ปลา แต่มักมีการเพาะพันธุ์เชิงพาณิชย์ในบ่อกลางแจ้ง

เป็นปลาที่พ่อปลาอมไข่ไว้ในปาก โดยตัวผู้จะอมไข่และต่อมาคือลูกปลาไว้รวมประมาณสองเดือน

ลูกปลามักมีขนาดค่อนข้างใหญ่ ราว 5–7.5 ซม. เมื่อฟักออกมา

ในช่วงแรกลูกปลามีถุงไข่แดงขนาดใหญ่ติดอยู่ภายนอก และมักมีขายในตลาดปลาสวยงามตั้งแต่ช่วงวัยนี้

จำนวนลูกปลาในแต่ละครอกโดยทั่วไปอยู่ที่ 12–30 ตัว และตัวเมียสามารถผลิตไข่ได้ 50–250 ฟองต่อฤดูผสมพันธุ์

Cuvier ระบุถิ่นที่พบตัวอย่างต้นแบบ (type locality) ไว้ว่า 'บราซิล' ส่วนบันทึกในปัจจุบันชี้ว่าพบกระจายทั่วลุ่มน้ำแอมะซอนส่วนใหญ่ในบราซิล เปรู โคลอมเบีย และเอกวาดอร์ รวมถึงระบบแม่น้ำ Rupununi ในกายอานา และระบบแม่น้ำ Oyapock ในเฟรนช์เกียนา

ในแม่น้ำ rio Negro ของบราซิล และแม่น้ำน้ำดำ (blackwater) อีกไม่กี่สายที่ไหลลงแม่น้ำ Río Orinoco ผ่านทางตะวันออกของโคลอมเบีย จะพบ O. ferreirai ซึ่งเป็นญาติร่วมสกุลแทน และไม่มีบันทึกการพบปลาในสกุลนี้จากแม่น้ำ Orinoco หรือลุ่มน้ำอื่นในเวเนซุเอลาเลย

ในฤดูแล้งมักอาศัยอยู่ในลำน้ำสาขาที่ไหลช้าถึงน้ำนิ่ง แหล่งน้ำนิ่งริมแม่น้ำ และลากูน และจะย้ายเข้าไปในป่าน้ำท่วมในช่วงน้ำหลาก

ส่วนใหญ่หากินบริเวณผิวน้ำ ล่าปลาที่เล็กกว่าและแมลงบก และขึ้นชื่อเรื่องความสามารถในการกระโดดพ้นน้ำได้สูงเพื่อจับแมลงเหล่านั้น

ด้วยขนาดเมื่อโตเต็มที่และพฤติกรรมตามธรรมชาติ ปลาชนิดนี้จึงแทบไม่เหมาะกับตู้ปลาตามบ้าน และมีผู้เลี้ยงส่วนตัวเพียงไม่กี่รายที่มีสถานที่พร้อมสำหรับเลี้ยงในระยะยาว

น่าเสียดายที่ปลาวัยอ่อนหาซื้อได้ง่ายในตลาด แต่การที่แทบไม่มีปลาโตเต็มวัยในมือผู้เลี้ยงส่วนตัวบ่งชี้ว่าปลาส่วนใหญ่ไม่ได้เติบโตจนเต็มศักยภาพ

นอกจากนี้ยังเป็นปลาเศรษฐกิจสำคัญสำหรับบริโภคในถิ่นกำเนิดส่วนใหญ่ และมักมีการเพาะเลี้ยงเพื่อเป็นอาหาร

O. bicirrhosum แยกจากญาติร่วมสกุลเพียงชนิดเดียวคือ O. ferreirai ได้จากลักษณะต่อไปนี้รวมกัน: ก้านครีบหลัง 42–50 ก้าน (เทียบกับ 52–58 ใน O. ferreirai) ก้านครีบก้น 49–58 ก้าน (เทียบกับ 61–67) เกล็ดบนเส้นข้างลำตัว 30–37 เกล็ด (เทียบกับ 37–40) กระดูกสันหลัง 84–92 ข้อ (เทียบกับ 96–100)

ปลาวัยอ่อนของทั้งสองชนิดแยกกันได้ง่ายกว่า เพราะ O. bicirrhosum มีแถบสีเข้มพาดตามข้างลำตัวเพียงแถบเดียว ขณะที่ O. ferreirai มีลำตัวและครีบส่วนใหญ่เป็นสีเข้ม

วงศ์ Osteoglossidae เชื่อว่ามีมาตั้งแต่ยุคจูแรสซิกราว 150 ล้านปีก่อน และดูเหมือนจะเปลี่ยนแปลงไปน้อยมากตลอดช่วงเวลานั้น

เป็นวงศ์ปลาน้ำจืดเพียงวงศ์เดียวที่มีสมาชิกซึ่งยังมีชีวิตอยู่ทั้งสองฝั่งของเส้นวอลเลซ โดยมีชนิดที่ได้รับการยอมรับ 4 ชนิดในอเมริกาใต้ 1 ชนิดในแอฟริกา 1 ชนิดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และ 2 ชนิดในออสเตรเลีย

ปลาในวงศ์นี้มักเรียกกันว่า 'ปลาลิ้นกระดูก' (bony-tongues) ตามแผ่นกระดูกที่มีฟันในขากรรไกรล่าง และสามารถใช้กระเพาะลมเป็นอวัยวะช่วยหายใจได้

• Lowry, D., A. P. Wintzer, M. P. Matotta, L. B. Whitenacka, D. R. Hubera, M. Dean and P. J. Motta (2005). Aerial and aquatic feeding in the silver arawana, Osteoglossum bicirrhosum. Environmental Biology of Fishes 73, 453-462
• Reis, R. E., S. O. Kullander and C. J. Ferraris, Jr. (eds) (2003). Check list of the freshwater fishes of South and Central America. CLOFFSCA. EDIPUCRS, Porto Alegre, i-xi + 1-729
• Kanazawa, R. H. (1966). The fishes of the genus Osteoglossum with a description of a new species from the Rio Negro. Ichthyologica, the Aquarium Journal 37(4), 161-172