Cá bụi đốm đuôi

Cá bụi đốm đuôi (Ctenopoma kingsleyae) sống ở các vùng rừng Tây Phi. Đây là một trong những loài cá mê cung đầu tiên được xuất khẩu từ châu Phi để nuôi làm cảnh. Những con đầu tiên bắt ở vùng hạ lưu sông Niger đã sang tới Đức từ năm 1912. Thời đó người ta mô tả loài cá điềm tĩnh, hiền lành này là rất hung dữ và khó nuôi chung. Về sau không còn ai ghi nhận chuyện đó nữa. Cá dài tối đa gần 20 cm, thường gặp cỡ 12-15 cm. Với kích thước này, C. kingsleyae là một trong những loài cá mê cung lớn nhất châu Phi.

Tên gọi của loài lấy từ đốm ở gốc đuôi, nhưng một số loài khác cũng có đốm này. Bình thường đốm có màu đen. Tùy tâm trạng của cá, đốm có thể nhạt đi nhiều, thậm chí chuyển sang trắng. Cá non dài tới khoảng 5 cm có viền vàng quanh đốm gốc đuôi. Dấu hiệu riêng của C. kingsleyae là đốm bạc lớn nằm ngay dưới mắt. Các loài trông giống nó đều không có đốm này.1

Thành phần hóa học của nước không quan trọng. Nước loại uống được nào cũng dùng được để nuôi và cho cá sinh sản. Nhiệt độ có thể dao động trong khoảng 20-30°C.1

Cá ăn mọi loại thức ăn cá cảnh thông thường, miễn là cỡ vừa miệng, dù là thức ăn khô, đông lạnh hay mồi sống. Muốn chiều cá thì bạn thả côn trùng trên cạn (ruồi to, châu chấu, v.v.) lên mặt nước. Đây là món khoái khẩu nhất của cá bụi.1

Thoạt nhìn Ctenopoma kingsleyae có vẻ không mấy bắt mắt. Nhưng loài cá bơi chậm rãi với viền vây trắng bạc này lại rất nổi bật khi thả chung với tetra, barb hay cichlid sặc sỡ. Cá rất nhỏ (2-3 cm) và tép sẽ bị nó coi là mồi. Ngoài ra, nó thường hoàn toàn không đụng tới các loài khác trong bể, kể cả cá lẫn cây. Các con cùng loài cũng sống với nhau rất hòa bình, dù là đực hay cái.1

Con đực và con cái trông chỉ hơi khác nhau. Khi đã thành thục (từ khoảng 8 cm tổng chiều dài), C. kingsleyae có các vùng gai sau mắt và trên cuống đuôi. Lúc giao phối, con đực nhờ các vùng gai này mà quấn được quanh con cái thành hình chữ U, rồi lật ngửa con cái vào tư thế đẻ. Vùng gai sau mắt thường khó thấy. Vùng gai trên cuống đuôi nằm ngay trước đốm gốc đuôi và hơi ửng đỏ. Nhờ vậy, nhiều khi nhìn bằng mắt thường bạn cũng phân biệt được đực cái.1

Xét về tập tính sinh sản, Ctenopoma kingsleyae thuộc nhóm cá mê cung nguyên thủy. Loài này không chăm con. Trứng có chứa dầu nên nổi trôi trên mặt nước. Đẻ xong, cá bố mẹ bỏ mặc trứng tự xoay xở. Muốn kích thích cá sinh sản, bạn phải mô phỏng một mùa khô. Thời điểm tốt nhất để thử cho cá đẻ là mùa đông.1