Cá chim cánh cụt giả

Cá tetra chim cánh cụt giả (Thayeria boehlkei) là một loài cá characin. Nhiều khả năng loài này chỉ phân bố ở vùng thượng nguồn Amazon thuộc Peru và sông Araguaia ở Brazil. Trong giới chơi cá, đây là loài Thayeria phổ biến nhất, bỏ xa các loài cùng chi. Ngoài tiệm, cá thường được bán dưới tên tetra chim cánh cụt, dù cái tên này ban đầu dùng để gọi T. obliqua. Thân cá có một sọc đen dày chạy từ thùy dưới vây đuôi, dọc theo thân lên tới nắp mang. Đây là loài sống theo đàn, vì vậy bạn nên nuôi ít nhất sáu con.

• Kích thước tối đa: 36 mm SL
• Kích thước bể: 60 × 38 cm
• Nhiệt độ: 22–28°C
• Độ cứng: 0–20 dGH

Bể 60 × 38 × 30 cm, khoảng 68 lít, là đủ cho một đàn nhỏ. Dù vậy, tốt nhất vẫn là nuôi đàn đông hơn trong bể lớn hơn.

• Nhiệt độ: 22–28°C
• pH: 5,5–8,0. Cá thích nghi rất tốt với các thông số nước, một phần lớn là vì gần như toàn bộ cá bán ngoài thị trường đều được nhân giống đại trà để bán. Cá sống khỏe như nhau trong nước mềm, có tính axit lẫn nước cứng hơn, có tính kiềm.
• Độ cứng: tối đa 20 dGH

Loài này rất hợp với bể trồng dày cây hoặc bể cộng đồng được chăm chút kỹ. Bể cây thì tất nhiên bạn có thể bày thêm rễ lũa ngoằn ngoèo, cành cây, đá cuội và đá trơn. Nền tối màu là đẹp nhất. Bạn cũng nên thả thêm ít cây nổi để tạo bóng râm, vì cá thích chỗ tối.

Một hướng khác là set bể theo kiểu biotope suối rừng. Bạn trải nền cát sông, thêm vài cành lũa và rễ lũa ngoằn ngoèo. Nếu không tìm được lũa có dáng ưng ý, gỗ dẻ gai vẫn dùng an toàn, miễn là phơi thật khô và bóc sạch vỏ. Rải thêm vài nắm lá khô là bể trông tự nhiên hẳn. Lá dẻ gai, lá sồi hay lá bàng đều dùng được, và trộn cả ba loại trông rất đẹp. Cứ để lũa và lá nhả màu cho nước ngả sang màu trà loãng. Bạn có thể cho một túi lưới nhỏ đựng than bùn loại dùng cho bể cá vào lọc để giả lập nước đen. Cũng có thể bốc từng nắm sợi than bùn thật thả thẳng vào bể. Sau vài ngày, than bùn sẽ ngấm đẫm nước và chìm xuống đáy. Chỉ cần bạn thay nước đều đặn thì sẽ không có ảnh hưởng xấu nào.

Với kiểu bể này, ánh sáng nên dịu hoặc hơi tối. Do đó cây thủy sinh sẽ không lên tốt, nhưng ở vùng nước tự nhiên của loài này thì cây thủy sinh vốn cũng không nhiều. Bạn có thể trồng các loại cây chịu sáng yếu như dương xỉ Java (Microsorum pteropus), rêu Java (Taxiphyllum barbieri), Anubias hoặc Cryptocoryne. Tất nhiên những cây này không đúng biotope, nhưng chúng vẫn giúp bạn có một bể trưng bày rất đẹp.

Ngoài tự nhiên, đây là loài săn mồi cỡ nhỏ. Cá ăn đủ loại côn trùng, giun, giáp xác và các động vật không xương sống nhỏ khác. Vào bể thì cá lại chẳng kén chọn gì, cho gì cũng háu ăn. Muốn cá khỏe và lên màu đẹp nhất, bạn nên thường xuyên cho ăn thức ăn sống và đông lạnh cỡ nhỏ như trùng huyết, bo bo và Artemia, xen với cám khô dạng mảnh và dạng hạt.

Đây là loài cá hiền. Nuôi chung với những bạn cùng bể quá hiếu động hoặc to hơn nhiều thì cá sẽ bị lép vế. Lý tưởng nhất là ghép với các loài Nam Mỹ khác như tetra thuộc chi Hemigrammus hoặc Hyphessobrycon, cá bút chì, Apistogramma và các loài cichlid nhỏ khác, Corydoras và cá họ Loricariidae. Trong bể cộng đồng ghép nhiều vùng hơn, bạn có thể nuôi chung với các loài rasbora nhỏ, cá barb, cá thuộc nhóm Anabantoid và cichlid lùn Tây Phi như các loài Pelvicachromis.

Lúc nào cũng nên mua ít nhất 6 con, tốt nhất là từ 10 con trở lên. Bản tính loài này là sống theo đàn, có đồng loại bên cạnh thì cá khỏe hơn hẳn. Đôi khi người ta nói loài này hay rỉa vây cá khác. Thực tế, khi nuôi đủ đông thì chuyện này thường không xảy ra, vì cá mải cãi cọ lặt vặt với nhau. Mà cũng như phần lớn các loài tetra, nuôi thành đàn đông trông đẹp hơn nhiều.

Cá cái trưởng thành có bụng tròn hơn cá đực, màu cũng nhạt hơn một chút.

Loài này khá dễ sinh sản. Tuy vậy, nếu muốn nuôi được kha khá cá con thì bạn cần set một bể đẻ riêng. Bể khoảng 45 × 25 × 25 cm là đủ. Bể đẻ nên để thật tối và có vài bụi cây lá nhỏ như rêu Java hoặc búi sợi cho cá đẻ, để cá có chỗ rải trứng. Một cách khác là phủ một lớp lưới lên đáy bể. Mắt lưới phải đủ to để trứng lọt qua, nhưng cũng đủ nhỏ để cá bố mẹ không chui xuống ăn được.

Cá dùng để cho đẻ gần như chắc chắn là cá nuôi trong bể, nên thông số nước không quá quan trọng như với nhiều loài tetra khác. Dù vậy, tốt nhất vẫn nên giữ nước hơi axit một chút. Bạn chỉnh nhiệt độ bể đẻ cao hơn bể vỗ béo vài độ, vì người ta cho rằng nâng nhiệt sẽ kích cá đẻ. Với loài này, bạn không thật sự cần lọc qua than bùn hay dùng nước RO, nhưng muốn dùng thì cũng được. Về lọc, chỉ cần một lọc vi sinh nhỏ chạy bằng máy sủi, sủi thật nhẹ là đủ.

Bạn có thể cho cá đẻ theo đàn, mỗi giới khoảng sáu con là vừa. Vỗ béo cá bằng thật nhiều thức ăn sống cỡ nhỏ thì cá sẽ đẻ khá suôn sẻ. Bạn cũng có thể cho đẻ theo cặp. Với cách này, cá đực và cá cái được vỗ béo riêng ở hai bể. Khi cá cái đã căng trứng thấy rõ và cá đực lên màu đẹp nhất, bạn chọn con cái mập nhất và con đực màu đẹp nhất, thả vào bể đẻ lúc chiều tối. Thường thì sáng hôm sau cá sẽ đẻ.

Loài này đẻ rất sai. Một con cái có thể đẻ tới 3000 trứng, dù con số thường gặp hơn là khoảng 1000. Nghe nói cá đực có thể xả nhiều tinh dịch trong một lần đẻ đến mức đôi khi phải thay một phần nước ngay. Đẻ theo đàn hay theo cặp thì cá bố mẹ đều sẽ ăn trứng nếu có dịp. Vì vậy, thấy trứng bán dính xuất hiện là bạn nên vớt cá bố mẹ ra ngay. Trứng nở sau 12–24 giờ. Khoảng 3–4 ngày sau đó cá con bắt đầu bơi tự do. Vài ngày đầu, bạn cho cá con ăn trùng cỏ hoặc thức ăn tương tự, đến khi chúng đủ lớn để ăn giun vi sinh (microworm) hoặc ấu trùng Artemia mới nở. Ở giai đoạn đầu, trứng và cá con rất nhạy cảm với ánh sáng, nên nếu được thì cứ để bể trong bóng tối.

Nhiều khả năng loài này chỉ sống ở một số khu vực thuộc lưu vực thượng nguồn Amazon ở Peru và sông Araguaia ở Brazil.

Sông Araguaia chảy qua nhiều bang của Brazil. Do có rất nhiều phụ lưu đổ vào, người ta cho rằng con sông này có nhiều nguồn khác nhau. Vì thế nhiều khả năng loài cá này sống ở nhiều kiểu môi trường. Đó có thể là vùng đất ngập nước có cây thủy sinh mọc um tùm, cũng có thể là những con suối trong rừng có cây cỏ ven bờ rậm rạp nhưng rất ít cây thủy sinh.

Chi Thayeria chỉ có ba loài. Trong giới chơi cá, T. boehlkei là loài phổ biến nhất, bỏ xa hai loài còn lại. Tên thường gọi cá chim cánh cụt hay tetra chim cánh cụt ban đầu được đặt cho loài điển hình của chi là T. obliqua. Dù vậy, T. boehlkei thường được bán dưới chính cái tên này, và cũng từng được bán với tên tetra "hockeystick".

Hai loài này rất dễ phân biệt. Ở T. boehlkei, sọc đen dày bắt đầu từ thùy dưới vây đuôi rồi chạy ngang dọc thân, lên tới nắp mang. Ở T. obliqua, sọc này vuốt nhỏ dần và chếch lên trên, mờ hẳn trước khi tới ngang vây lưng.

Loài thứ ba là T. ifati, một loài cá nhỏ rất đẹp nhưng hiếm khi có hàng. Ở loài này, sọc đen chỉ có ở phần trên cùng của thùy dưới vây đuôi. Tuy vậy, sọc của nó rõ nét hơn nhiều so với T. obliqua và kéo lên phía trên đường bên, vượt quá vây lưng. Khi cá khỏe, vây lưng và vây hậu môn có chóp đỏ rất đẹp, còn hai thùy vây đuôi được viền màu hổ phách. Cả ba loài đều bơi nghiêng, đầu ngóc lên trên, đây là kiểu bơi đặc trưng của chi này.

Giống nhiều chi cá characin nhỏ khác, vị trí phân loại của các loài Thayeria hiện được xếp là Incertae Sedis, tức là chưa xác định chắc chắn. Phần lớn giới chuyên môn đều cho rằng cần rà soát lại toàn bộ chi này. Nhiều khả năng sau đợt rà soát, nhiều loài sẽ được chuyển sang các chi mới hoặc chi khác.