Cá hường Java

• Kích thước tối đa: 300 mm SL (30 cm)
• Kích thước bể: 210 × 60 cm
• Nhiệt độ: 20–26°C
• pH: 6,0–8,0
• Độ cứng: 2–15 dGH
• Độ khó: 6/8 (khó), vì cá cần bể dài ít nhất 2 m.

Bể phải có nắp đậy kín, vì loài này nổi tiếng hay nhảy. Bạn nên dùng nắp nặng và khít. Cá đôi khi khá nhát, và mỗi cú bật nhảy của nó rất mạnh.

Barbonymus gonionotus là một loài cá chép cỡ lớn. Vùng phân bố của nó trải rất rộng khắp Đông Nam Á, từ sông Mekong xuống tới Java và Sumatra. Cá sống ở các con sông lớn nước chảy chậm và vùng đồng bằng ngập lũ quanh đó. Mùa nước lên, chúng bơi vào rừng ngập để kiếm ăn và đẻ. Ngày càng nhiều cá xuất hiện ở kênh đào và hồ nhân tạo. Muốn phân biệt nó với các loài cùng chi, bạn nhìn vào vây: vây đuôi và vây lưng màu xám trơn, còn vây bụng và vây hậu môn màu vàng nhạt. Các quần thể ở bán đảo Malaysia có vẻ là do con người đưa vào.

Chiều dài chuẩn (SL): 300 mm (30 cm). Đáy bể: 210 × 60 cm. Thể tích: khoảng 756 lít.

Đáy bể 210 × 60 cm là mức tối thiểu cho loài này.

• Nhiệt độ: 20–26°C
• pH: 6,0–8,0
• Độ cứng: 2–15 dGH

Trang trí bể không quan trọng bằng chất lượng nước và khoảng trống để cá bơi. Người ta từng thấy những con trông rất khỏe được nuôi trong bể hoàn toàn trống trơn.

Bạn sẽ cần một, thậm chí hai bộ lọc ngoài thật lớn. Có vậy bể mới đủ oxy, đủ dòng chảy và đủ diện tích cho vi sinh bám. Bể phải có nắp nặng và khít, vì cá đôi khi khá nhát và bật nhảy rất mạnh.

Đây là loài ăn tạp và khá cơ hội, dù các nghiên cứu cho thấy nó chủ yếu ăn thực vật. Cá ngoài tự nhiên từng được ghi nhận ăn động vật không xương sống, tảo, cá nhỏ hơn, thực vật dưới nước lẫn trên cạn, thậm chí cả xác động vật chết. Trong bể, cá rất dễ nuôi về chuyện ăn uống và gần như cho gì ăn nấy.

Tốt nhất là cho cá ăn đều đặn các loại thức ăn sống và đông lạnh cỡ nhỏ như ấu trùng muỗi (trùng huyết), Daphnia và Artemia. Kèm theo đó là thức ăn khô dạng mảnh, dạng viên loại tốt và thật nhiều rau củ. Đậu Hà Lan bóc vỏ, bí ngòi chần, rau chân vịt và trái cây cắt nhỏ đều rất hợp để thêm vào thực đơn. Cá lớn còn ăn giun đất, tôm, trai băm nhỏ và những thứ tương tự. Có điều bạn phải để ý, đừng cho ăn quá nhiều.

Loài này không hung dữ, nhưng nó sẽ ăn cá nhỏ. Cá bơi liên tục và ăn rất hăng, nên dễ làm khổ những bạn cùng bể bơi chậm hoặc nhút nhát. Vì vậy nó chỉ hợp với bể thật lớn, nuôi chung với những loài khỏe và cỡ tương đương. Lựa chọn thì nhiều, gồm nhiều loài cichlid, cá da trơn, các loài cá chép khác và characin. Như mọi lần chọn cá nuôi chung, bạn cần tìm hiểu kỹ trước.

Ngoài tự nhiên, loài này bơi thành đàn lớn. Nếu nuôi quá ít con, một số cá thể có thể trở nên nhát, thậm chí hung dữ. Vì thế nhóm nhỏ nhất bạn nên nuôi là từ sáu con trở lên. Đổi lại, bể sẽ trông tự nhiên hơn hẳn, và bạn được xem nhiều hành vi thú vị khi cá tương tác với đồng loại.

Cá cái trưởng thành thường có thân cao hơn cá đực, nhất là khi đang mang trứng. Ngoài điểm đó ra, bên ngoài không có khác biệt nào rõ ràng.

Chưa có ghi nhận nào về việc người chơi cho loài này đẻ trong bể nhà. Tuy vậy, nó được nuôi khá nhiều làm cá thịt, cả ở các nước bản địa lẫn những nơi xa hơn. Chẳng hạn ở Hawaii, cá được dùng trong các dự án nuôi trồng thủy sản, và người ta kích thích cá đẻ bằng hormone. Giống các loài khác trong chi, đây là loài đẻ trứng rải rác và không chăm con. Mỗi lứa rất đông, một con cái có thể thả ra hàng nghìn trứng trong một lần đẻ.

Người chơi muốn nghiêm túc cho loài này đẻ thì khó mà thấy hấp dẫn. Bạn sẽ cần cách ngăn cá bố mẹ ăn trứng, một cái bể khổng lồ, cộng thêm cơ sở vật chất và mối quan hệ để ương rồi bán đi hàng trăm con cá. Mà loài cá này lại không hợp với đại đa số bể nuôi.

Theo quan điểm được chấp nhận hiện nay, loài này phân bố rất rộng, phủ gần hết Đông Nam Á. Cá có mặt ở Campuchia, Lào, Thái Lan, Việt Nam, Singapore và Indonesia (Java và Sumatra). Nó sống trong nhiều hệ thống sông lớn như Mekong, Mae Klong và Chao Phraya. Ở bán đảo Malaysia, cá có vẻ đã được du nhập vào hệ thống sông Terengganu và Perak.

Địa điểm mẫu chuẩn là 'Indonesia: Java: sông Kalimas [Brantas] ở Surabaya'.

Phần lớn cá sống ở các lòng sông lớn, nước chảy chậm. Những con sông này hay ngập vào mùa mưa, và cá cũng sống ở vùng đồng bằng ngập lũ quanh đó. Ngày càng nhiều cá được tìm thấy ở kênh đào và hồ nhân tạo. Vào mùa mưa, cá bơi vào vùng ven sông và rừng bị ngập để kiếm ăn và đẻ. Khi nước bắt đầu rút, chúng quay về sông.

Kottelat (1998) đã bàn về các đặc điểm bên ngoài dùng để xác định các loài Barbonymus. Ông cho rằng B. gonionotus khác các loài cùng chi ở mấy điểm: vây đuôi và vây lưng màu xám trơn, vây bụng và vây hậu môn màu vàng nhạt, và vây hậu môn có 6–7 tia phân nhánh.

Kottelat lập chi Barbonymus vào năm 1999. Chi này gồm những loài ở Đông Nam Á trước đây thuộc Barbus và Barbodes.

Phần lớn các loài khác trong chi hiếm gặp trên thị trường cá cảnh. Tất cả từng được xếp vào các chi Barbus, Puntius và Barbodes, nên trong tài liệu cũ bạn có thể gặp chúng dưới một hoặc vài tên trong số này.

• Kottelat, M. (1998). Fishes of the Nam Theun and Xe Bangfai basins, Laos, with diagnoses of twenty-two new species (Teleostei: Cyprinidae, Balitoridae, Cobitidae, Coiidae and Odontobutidae). Ichthyological Exploration of Freshwaters 9(1), 1-128
• Rainboth, W. J. (1996). FAO species identification field guide for fishery purposes. Fishes of the Cambodian Mekong. Rome, FAO, 1-265
• Kottelat, M. (2013). The fishes of the inland waters of southeast Asia: a catalogue and core bibiography of the fishes known to occur in freshwaters, mangroves and estuaries. The Raffles Bulletin of Zoology Supplement 27, 1-663
• Bleeker, P. (1849). Bijdrage tot de kennis der ichthyologische fauna van Midden- en Oost-Java, met beschrijving van eenige nieuwe species. Verhandelingen van het Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen. 23(12), 1-23
• Tan, H. H. and M. Kottelat (2009). The fishes of the Batang Hari drainage, Sumatra, with description of six new species. Ichthyological Exploration of Freshwaters 20(1), 13-69
• Parenti, L. R. and K. K. P. Lim (2005). Fishes of the Rajang Basin, Sarawak, Malaysia. Raffles Bulletin of Zoology Supplement 13, 175-208
• Freyhof, J., D. V. Serov and T. N. Nguyen (2000). A preliminary checklist of the freshwater fishes of the River Dong Nai, South Vietnam. Bonner Zoologische Beiträge 49(1-4), 93-99