Cá kuhli đen

Cá kuhli đen (Pangio oblonga) là một loài chạch họ Cobitidae có thân trơn một màu, phân bố ở Java, Sumatra, Borneo, bán đảo Malaysia và Thái Lan. Đây là một trong những loài Pangio dễ mua hơn cả trong giới chơi cá. Ngoài thị trường, nó còn được bán dưới các tên 'Java loach', 'cinnamon loach' và 'chocolate kuhli loach'. Nhiều khả năng loài này thực ra là một phức hợp gồm nhiều đơn vị phân loại rất gần nhau, vì người ta đã xác định được ít nhất bốn dòng di truyền.

• Bể cần có nắp đậy khít vì loài này nổi tiếng hay nhảy. Bạn cũng cần chặn để cá nhỏ không chui được vào miệng hút của lọc. Hầu hết các loài chạch thỉnh thoảng vẫn nhảy, nhất là lúc mới thả vào bể lạ, vì vậy hãy đậy bể thật kín.

Nên dùng bể có đáy tối thiểu 60 × 30 cm hoặc kích thước tương đương (khoảng 54 lít).

• Nhiệt độ: 21–26°C
• pH: 3,5–7,0
• Độ cứng: 0–8 dGH

Hãy dùng nền cát mềm. Loài này thích đào bới và hay vùi kín cả người dưới nền một thời gian. Nếu nền là sỏi thô, cá có thể bị stress hoặc tự làm mình bị thương, và cũng có thể ngại kiếm ăn.

Bạn có thể dùng vài rễ và cành lũa để tạo bố cục cho bể, đặt sao cho có thật nhiều chỗ râm. Rải thêm lá khô sẽ cho cá thêm chỗ trốn và làm bể giống điều kiện tự nhiên hơn.

Ánh sáng nên khá dịu. Các cây thuộc chi Microsorum, Taxiphyllum và Cryptocoryne đều hợp với bể kiểu này.

Lọc nhẹ, làm mặt nước gợn chút ít là đủ. Tốt nhất là tránh dòng chảy mạnh. Hãy chặn để cá nhỏ không chui được vào miệng hút của lọc. Bể cũng cần đậy thật kín, vì hầu hết các loài chạch thỉnh thoảng vẫn nhảy, nhất là lúc mới thả vào bể lạ.

Ngoài tự nhiên, cá chủ yếu săn những con mồi rất nhỏ. Nó ngậm từng ngụm nền rồi lọc qua miệng và mang để lấy ấu trùng côn trùng, giáp xác nhỏ và những thứ tương tự. Một phần thức ăn tự nhiên của nó nhiều khả năng còn gồm mùn bã hữu cơ và thực vật có sẵn trong ruột con mồi.

Trong bể, cá chịu ăn thức ăn khô dạng chìm. Dù vậy, bạn vẫn nên cho ăn thường xuyên các loại thức ăn sống và đông lạnh như Daphnia, Artemia, trùng huyết, giun vi mô (micro worm), giun grindal, v.v.

Các loài Pangio hiền lành, cả với đồng loại lẫn với cá khác. Chưa có ghi nhận nào về chuyện chúng làm hại cá cùng bể, dù chúng có thể ăn trứng hoặc cá bột.

Ngoài tự nhiên, chúng thường sống thành đàn lớn. Trong bể, lúc nghỉ chúng hay chen chúc nhau trong cùng một hốc, khe hoặc hang. Vì thế, bạn nên mua tối thiểu một nhóm 5–6 con.

Bạn cùng bể hợp nhất là những loài nhỏ, hiền, sống ở môi trường tương tự, như Boraras, Sundadanio, các loài Rasbora cỡ nhỏ, Trichopsis, Sphaerichthys, Kottelatlimia, v.v.

Một số loài chạch sống trên nền cát thuộc họ Nemacheilidae cũng nuôi chung được. Tuy vậy, bạn phải tìm hiểu kỹ trước, vì có loài có thể tranh giành quá gắt, giữ lãnh thổ hoặc hung dữ theo kiểu khác.

Cá cái trưởng thành thường thân đầy đặn hơn và to hơn cá đực một chút. Ở cá đực trưởng thành, tia đầu tiên của vây ngực phân nhánh và dày lên.

Có ít nhất một trường hợp loài này sinh sản trong bể đã được ghi chép lại, dù không phải trong điều kiện có kiểm soát.

Người nuôi phát hiện một số cá con đã lớn được một phần sống lẫn trong lớp nền sỏi hạt to. Không ai thấy cá có hành vi đẻ trứng hay ve vãn.

Bể có thể tích khoảng 200 lít, pH 7,8 - 8,0, gH 18 - 22, kH trên 20 và nhiệt độ 25,6 – 26,7 °C.

Loài này được mô tả từ mẫu thu gần thành phố Bogor, tỉnh Jawa Barat (Tây Java), trên đảo Java, Indonesia. Hiện nay nó được xem là loài phân bố rộng, với các ghi nhận ở Java, Sumatra, Borneo, bán đảo Malaysia và Thái Lan.

Một số quần thể có màu thân nhạt hơn hoặc ngả hồng. Nhiều khả năng loài này là một phức hợp gồm các đơn vị phân loại rất gần nhau, và người ta đã xác định được ít nhất 4 dòng di truyền (Bohlen et al. 2011, xem thêm phần 'Ghi chú' bên dưới).

Cá thường gặp nhất ở những đoạn suối rừng nông, nước chảy chậm, hoặc ở những nơi nước lặng khác như đầm lầy, hồ móng ngựa và các vũng nước tù.

Nhiều nơi như vậy nằm trong các vùng đầm lầy than bùn cổ và có nước đen. Tuy vậy, loài này cũng sống ở nước trong. Ở những chỗ nước trong đó, nước có thể ngả màu tanin ít nhiều, cũng có thể không.

Cây ven bờ và tán rừng phía trên thường che nắng cho những nơi này. Nước gần như không có khoáng hòa tan và có độ đệm kém. pH có thể xuống tới 3,0 hoặc 4,0 do chất hữu cơ phân hủy nhả ra tanin và axit hữu cơ.

Tùy từng nơi, nền đáy có thể là than bùn, bùn hoặc cát. Cá thường tập trung rất đông trong những đống lá khô.

Loài này thuộc nhóm P. kuhlii-oblonga, gồm những loài có quan hệ gần nhau trong chi. Có thể phân biệt nó với các loài khác trong nhóm nhờ thân màu trơn đến nâu đỏ, không có râu mũi, có 45-47 đốt sống và thân tương đối cao (chiều dài chuẩn SL gấp 7,2-7,7 lần chiều cao thân). P. pangia trông rất giống nhưng dài và mảnh hơn (SL gấp 7,6-9,0 lần chiều cao thân).

Pangio là một trong những chi giàu loài nhất của họ Cobitidae và phân bố rộng khắp Nam Á và Đông Nam Á. Số loài thực tế được cho là còn nhiều hơn đáng kể so với số loài đang được công nhận.

Trong giới chơi cá, các loài Pangio thường được gọi chung là chạch 'kuhli' hoặc 'coolie'. 'Coolie' là biến thể của 'kuhli', còn 'kuhli' lấy từ họ của nhà tự nhiên học người Đức Heinrich Kuhl (1797-1821). Các nhà ngư học thì hay gọi chúng là 'eel loaches' (chạch lươn).

Điểm phân biệt chúng với các loài khác trong họ Cobitidae là thân dài và mảnh, số đốt sống tương đối nhiều, và vây lưng nằm lùi hẳn về phía sau gốc vây bụng.

Mọi loài trong họ Cobitidae đều có gai dưới mắt sắc và cử động được. Bình thường gai giấu trong một túi da. Khi cá bị stress, chẳng hạn lúc bị nhấc ra khỏi nước, gai sẽ dựng lên. Vì vậy bạn cần cẩn thận khi bắt cá. Gai có thể mắc vào vợt, và ở những loài lớn hơn, gai còn có thể đâm rách da người.