Cá molly vây buồm

Cá molly vây buồm (Poecilia latipinna) là loài cá đẻ con, có nguồn gốc từ miền nam Bắc Mỹ và Mexico, trải từ Carolina xuống Veracruz. Người ta đã lai tạo loài này ra rất nhiều dạng màu và cho lai với P. sphenops. Cá sống hoàn toàn khỏe trong nước ngọt, miễn là nước không mềm hay chua. Muốn phân biệt nó với loài P. velifera trông khá giống thì nhìn vây lưng, vì P. latipinna có các đốm hình chữ nhật màu sẫm. Ở nhiều nước, quần thể du nhập của loài này thường lấn át cá bản địa.

• Kích thước tối đa: 125 mm SL (khoảng 12,5 cm)
• Kích thước bể: 76 × 38 cm
• Nhiệt độ: 21–26°C
• pH: 7,0–8,5
• Độ cứng: 15–35 dGH

Chiều dài chuẩn (SL) là 125 mm, tức khoảng 12,5 cm. Đáy bể cần tối thiểu 76 × 38 cm. Thể tích khoảng 87 lít, tương ứng bể 76 × 38 × 30 cm.

• Nhiệt độ: 21–26°C
• pH: 7,0–8,5
• Độ cứng: 15–35 dGH

Nên set bể trồng dày cây và chừa một khoảng trống cho cá bơi. Có điều cần lưu ý là loài này ăn thực vật rất nhiều, nên cây lá mềm có thể bị cá phá nát. Bạn cứ để một ít tảo lục thông thường mọc trong bể, cá sẽ có thêm thức ăn.

Bắt buộc phải nuôi loài này trong nước cứng vừa trở lên, pH kiềm. Nuôi trong nước mềm hoặc chua thì cá yếu đi khá nhanh. Dấu hiệu thường gặp là cá lắc lư người tại chỗ, bị nấm hoặc cụp vây, có khi bị cùng lúc nhiều biểu hiện. Không cần cho muối vào bể. Thứ quyết định sức khỏe lâu dài của cá là các khoáng tạo độ cứng như canxi và magiê.

Ngoài tự nhiên, cá gần như chỉ ăn thực vật, chủ yếu là tảo và các loại thực vật khác. Cá nuôi bể ngày nay đã khác xa tổ tiên và ăn được hầu hết các loại thức ăn. Dù vậy, khẩu phần vẫn nên có rau, ví dụ rau bina (cải bó xôi) chần qua nước sôi hoặc cám vảy gốc thực vật. Nếu thiếu rau xanh, vây lưng của cá đực có thể phát triển kém.

Nhìn chung loài này hợp với bể cộng đồng nước cứng. Tuy vậy, khi lớn lên cá có thể bắt nạt những con cá nhỏ hơn. Cá đực có thể gây gổ với nhau, nhất là vào mùa sinh sản. Có thể nuôi chung với các loài cá đẻ con khác và một số loài cá da trơn.

Cá đực có gonopodium (vây hậu môn biến đổi thành cơ quan giao phối) và vây lưng to, dài như cánh buồm.

Loài này dễ sinh sản. Nên nuôi theo bộ ba gồm 2 cái và 1 đực, vì cá đực rượt đuổi cá cái khá dữ. Cá sinh sản theo kiểu thông thường của các loài đẻ con. Thời gian mang thai dài hơn một số loài khác một chút, vào khoảng 2 tháng. Mỗi lứa cá mẹ có thể đẻ tới 50 con. Cá con khá to và ăn được ấu trùng Artemia, giun micro hoặc cám vảy nghiền mịn ngay từ lúc mới sinh. Muốn cá bột sống sót, không bị cá bố mẹ và cá khác ăn mất, thì bể đẻ phải trồng thật dày cây. Cách tốt nhất là tách cá cái sắp đẻ sang bể riêng cho tới khi đẻ xong. Có một điều thú vị là cá dạng hoang dã ít ăn con hơn hẳn các dạng nuôi.

Loài này có nguồn gốc từ miền nam Bắc Mỹ và Mexico, trải từ Carolina xuống Veracruz. Quần thể du nhập cũng đã sinh sống ổn định ở nhiều nước, xa như Kenya và New Zealand. Ngày nay cá hoang dã rất hiếm gặp ngoài thị trường. Gần như toàn bộ cá đang bán là cá nuôi đại trà ở Viễn Đông và Đông Âu.

Cá thường sống ở suối ven biển, ao, đầm lầy, kênh và mương có nhiều cây cỏ. Loài này đặc biệt hay gặp ở vùng nước lợ có nhiều tảo và các loại thực vật phù du khác.

Cá hoang dã có thể mang nhiều kiểu hoa văn khác nhau. Dân nuôi cá cảnh đã chọn lọc P. latipinna ra rất nhiều dạng màu, và còn cho lai với các loài molly khác, nhất là P. sphenops. Trong bể, các loài molly cũng dễ lai với nhau. Muốn tránh chuyện này thì mỗi bể chỉ nên nuôi một loài molly. Ngoài ra còn có dạng molly 'balloon' (bóng bay). Thân cá dạng này bị dị dạng, tròn lẳn như quả bóng. Dị tật này có thể gây bệnh bóng bơi và rối loạn tiêu hóa, có khi làm cá chết sớm.

Người ta hay xếp loài này vào nhóm cá nước lợ. Thực ra nó sống hoàn toàn khỏe trong nước ngọt, miễn là nước không mềm hoặc chua.

Có thể phân biệt P. latipinna với loài P. velifera trông khá giống nhờ các đốm hình chữ nhật màu sẫm trên vây lưng. Ở P. velifera, các đốm này màu nhạt hơn và có hình tròn.

Đây cũng là một trong những loài cá đẻ con đã bị đưa vào nhiều nước. Ở những nơi đó, chúng thường lấn át cá bản địa và làm đảo lộn cân bằng sinh thái.