Cá neon cầu vồng

Cá neon cầu vồng (Nematobrycon lacortei) là một loài characid nhỏ ở miền tây Colombia. Người ta xem nó là loài đặc hữu của hệ sông Río San Juan. Các ghi nhận về loài này dường như đều đến từ sông Río Calima. Ở đó, cá có vẻ chỉ sống trong những vũng nước nhỏ, biệt lập giữa rừng. Về hình thái, nó rất gần với N. palmeri, nhưng kiểu màu thì khác hẳn và rất dễ nhận ra. Cá đực trưởng thành có tính lãnh thổ ở mức nhất định.

• Kích thước tối đa: 36 mm SL
• Kích thước bể: 120 × 30 cm
• Nhiệt độ: 20–28°C
• pH: 5,0–7,2
• Độ cứng: 1–10 dGH

Bể nhỏ nhất nên dùng là bể 120 × 30 × 30 cm (khoảng 108 lít) hoặc có thể tích tương đương.

• Nhiệt độ: 20–28°C
• pH: 5,0–7,2
• Độ cứng: 1–10 dGH

Cách bày bể không quá quan trọng với loài này. Dù vậy, cá thường lên màu đẹp hơn khi sống trong bể bày biện đầy đủ và có cây thủy sinh sống. Nếu muốn bể trông tự nhiên, bạn có thể rải nền cát mềm, rồi đặt rễ lũa và cành lũa sao cho tạo ra nhiều chỗ râm.

Thả thêm lá khô sẽ làm bể càng giống tự nhiên. Khi lá phân hủy, các quần thể vi sinh có lợi cũng phát triển theo. Lớp vi sinh này có thể là nguồn thức ăn phụ rất quý cho cá bột. Tanin và các chất khác do lá mục tiết ra cũng được cho là có lợi.

Ngoài tự nhiên, nhiều khả năng đây là loài ăn tạp, gặp gì ăn nấy. Trong bể, cá dễ cho ăn. Muốn cá có thể trạng và màu đẹp nhất thì nên cho ăn đều đặn các loại thức ăn sống và đông lạnh cỡ nhỏ như ấu trùng muỗi chironomid (trùng huyết), Daphnia, Artemia… Bên cạnh đó, cho ăn thêm cám khô dạng vảy và dạng hạt loại tốt.

Loài này khá hiền nên rất hợp với bể cộng đồng, miễn là bạn chọn bạn cùng bể cẩn thận. Có điều cá đực trưởng thành có tính lãnh thổ và hơi hung hăng. Đôi khi chúng còn gây sự với cả những loài có dáng giống mình. Có lẽ hợp nhất là nuôi chung với các loài characid, gasteropelecid, lebiasinid cùng cỡ, các loài cá da trơn callichthyid hoặc loricariid nhỏ hơn, và cichlid cỡ trung không ăn thịt.

Bạn nên mua một nhóm ít nhất 8–10 con, có cả đực lẫn cái. Thả thêm vài loài cá đàn khác để cá thấy an toàn hơn. Làm vậy thì cả bể sẽ trông tự nhiên và đẹp mắt hơn nhiều. Cảnh các con đực ganh nhau rất đáng xem. Khi tranh sự chú ý của con cái hay tranh thứ bậc trong đàn, chúng sẽ khoe màu đẹp nhất.

Cá đực trưởng thành có mắt đỏ. Vây lưng, vây hậu môn và vây đuôi của cá đực dài hơn cá cái, và màu sắc nhìn chung cũng sặc sỡ hơn. Cá cái trưởng thành có mắt xanh lục. Thân cá cái thường trông tròn đầy hơn cá đực, nhất là khi đang mang trứng.

Loài này được cho là sinh sản giống loài cùng giống N. palmeri. Bạn nên dùng một bể nhỏ, ánh sáng thật mờ, có vài cụm cây lá nhỏ hoặc búi sợi cho cá đẻ. Cách khác là phủ đáy bể bằng một tấm lưới. Mắt lưới phải đủ lớn để trứng lọt qua, nhưng đủ nhỏ để cá bố mẹ không với tới trứng. Nước nên mềm và có tính axit, pH 5,0–7,0, GH 1–8, nhiệt độ khoảng 24–26,5°C. Bạn cũng có thể đặt thêm một lọc bio mút nhỏ chạy bằng máy sủi khí.

Tốt nhất là dưỡng cá đực và cá cái thành hai nhóm riêng. Khi thấy cá cái bụng căng trứng rõ, bạn chọn một cặp và chuyển sang bể đẻ vào buổi tối. Cá thường đẻ vào sáng hôm sau. Cá đẻ trứng thành từng đợt nhỏ, vì vậy một lần đẻ có thể kéo dài vài giờ. Nếu sau vài ngày vẫn không thấy trứng, bạn vớt cá ra và thử lại với một cặp khác.

Có cơ hội là cá bố mẹ sẽ ăn trứng, nên đẻ xong thì vớt chúng ra. Trứng thường nở sau 24–36 giờ. Khoảng 4–5 ngày sau đó, cá bột bắt đầu bơi tự do. Trong khoảng tuần đầu, cho cá bột ăn thức ăn cỡ trùng cỏ (infusoria). Khi cá đủ lớn, bạn chuyển sang giun microworm, ấu trùng Artemia mới nở và các loại tương tự.

Loài này được xem là đặc hữu của hệ sông Río San Juan. Hệ sông này chảy qua hai tỉnh Choco và Valle de Cauca ở miền tây Colombia. Các ghi nhận về N. lacortei dường như đều thuộc sông Río Calima, một nhánh ở vùng hạ lưu của lưu vực.

Địa điểm mẫu chuẩn được ghi là 'có lẽ từ Río Calima, Colombia'.

Cá dường như chỉ sống trong những vũng nước nhỏ, biệt lập giữa rừng ở vùng thượng nguồn Río Calima, có lẽ là phía trên đập Calima.

Giống Nematobrycon hiện có hai loài. Cả hai đều đặc hữu ở miền tây Colombia, trong đó N. palmeri phân bố rộng hơn. Về hình thái, hai loài khá giống nhau. Chúng chỉ khác ở số tia vây ngực thường gặp nhất (9 ở N. lacortei, 10 ở N. palmeri), số răng tiền hàm ở hàng ngoài (2 và 3), số tia vây hậu môn trung bình (25,8 và 28,1) và chiều dài vây lưng (29,1–30 và 31,3–49,0 % SL). Dù vậy, kiểu màu của hai loài khác nhau rất rõ.

• Weitzman, S. H. and W. L. Fink (1971). A new species of characid fish of the genus Nematobrycon from the Rio Calima of Colombia. Beaufortia 19(248), 57-77