Cá ping pong (Pearlscale goldfish)

Nguồn gốc

Cá ping pong là một dòng cá vàng cảnh. Các nguồn ghi công cho cả Trung Quốc và Nhật Bản, và tên tiếng Nhật của nó là Chinshurin. Một nguồn kể cụ thể hơn: dòng này được chọn lọc ở Trung Quốc vào thế kỷ 20, sau đó mới nổi tiếng ở Nhật. Các trang hướng dẫn nuôi và trang shop đều ghi nguồn gốc là Trung Quốc. Không nguồn nào nêu tên người tạo ra dòng cá hay năm cụ thể.

Nhận biết và các dòng

Điểm nhận ra ngay là thân cá tròn, gần như hình cầu. Người ta hay ví thân cá với quả bóng golf. Vảy cá dày và gồ lên như hạt ngọc trai. Sờ vào thì thấy vảy cứng, nhìn thì trắng như ngọc. Cá có ba kiểu vảy: vảy ánh kim (metallic), bán ánh kim và không ánh kim.

Vây cá kép giống cá vàng đuôi quạt (fantail), có con vây dài, có con vây ngắn. Cá bán ở Việt Nam thường vây ngắn, đuôi chẻ. Theo tiêu chuẩn dòng, một con đạt chuẩn cần có:

• Chiều cao thân hơn hai phần ba chiều dài thân.
• Vảy gồ lên.
• Một vây lưng duy nhất, các vây còn lại đi thành đôi.
• Đuôi chia đôi, chẻ, giữ cao hơn phương ngang.

Người chơi chấm cá đẹp ở chỗ cá tươi, lanh lợi, màu đậm và màu lan tới tận vây. Các màu được nhắc tới gồm ánh kim, cam, calico và đen tuyền. Ở Việt Nam có cam, đỏ, trắng, đen, nâu, xanh, tím và ngũ hoa.

Dòng này có ba kiểu đầu:

• Đầu trơn, không có u.
• Đầu có u giống cá oranda.
• Đầu có hai bọng lớn như bong bóng, người ta gọi là High-head Pearlscale, Crown Pearlscale hoặc Hamanishiki.

Cá Crown (Hamanishiki) có một hoặc hai u trên đầu và có thể lớn hơn 15 cm.

Các nguồn ghi kích thước trưởng thành khác nhau: 12–15 cm, 15–20 cm, và có nguồn ghi 20 cm.

Cá con trông gần giống cá vàng thường. Thân tròn và vảy ngọc trai chỉ hiện rõ khi cá lớn dần, nên cá nhỏ rất khó chấm.

Nuôi thế nào

Đây là cá nước lạnh. Cá chịu nước mát tốt hơn nước nóng và sống vất vả ở những nơi rất nóng. Dù vậy cá lại nhạy với lạnh, nên bạn cần giữ nước trên 13 °C. Các nguồn ghi nhiệt độ hơi khác nhau:

Thông số	Mức các nguồn ghi
Nhiệt độ	18–27 °C, 17–28 °C, 18–26 °C
pH	6,5–7,5 hoặc 6–8
GH	4,5–14

Cá không chịu được pH đổi đột ngột, nên tránh để pH lên xuống thất thường. Một nguồn khuyên thay 10–15% nước mỗi tuần.

Về cỡ bể, các nguồn cũng khác nhau. Một nguồn nói cần ít nhất 60 L cho một con, mỗi con thêm thì cộng khoảng 30 L. Nguồn khác khuyên bể ít nhất 30 gallon Mỹ, tức khoảng 114 L. Cá cũng sống được ở hồ ngoài trời. Cá bơi kém, nên lọc phải êm. Bạn có thể dùng thanh phun (spray bar) hoặc ống lily pipe để dòng chảy dịu lại.

Chuyện ăn uống là phần cần để ý nhất. Thân cá gọn nên nội tạng bị ép chặt. Vì vậy bạn nên cho ăn ít, vì cho ăn quá tay là gây chuyện. Thức ăn chính là cám viên cá vàng loại tốt, ngâm mềm trước khi cho ăn. Bạn nên thêm rau luộc băm nhỏ để cá đỡ táo bón. Một nguồn khuyên chỉ thỉnh thoảng mới cho ăn đồ sống hoặc đồ đông lạnh. Nguồn khác khuyên cho ăn ngày hai lần, mỗi lần chỉ lượng cá ăn hết trong 2 phút, có bổ sung đồ đông lạnh và thức ăn thực vật.

Bạn có thể nuôi chung với các loài cá nước mát khỏe mạnh như cá sọc ngựa (zebra danio) hay pearl danio. Đừng thả chung với cá hay rỉa vây, cá bơi nhanh hoặc cá hung dữ. Tép thả chung thì có thể bị cá vàng ăn.

Sinh sản

Cá ping pong đẻ trứng, và có người cho đẻ được ngay trong bể ở nhà. Một cách hay dùng là hạ nhiệt độ nước xuống khoảng 18 °C, rồi mỗi ngày nâng lên khoảng 2 °C. Có nguồn lại nói cho cá đẻ trong bể không dễ, có khi phải set riêng một bể mô phỏng điều kiện mùa xuân.

Vào mùa sinh sản, cá trống nổi các nốt trắng trên nắp mang và trên đầu. Một con mái có thể đẻ tới khoảng 1.000 trứng. Bạn nên vớt trứng ra sớm để cá bố mẹ không ăn mất, và dùng xanh methylen để hạn chế nấm.

Bệnh và vấn đề sức khỏe

Cá ping pong dễ bệnh hơn cá vàng thường. Các bệnh hay gặp là rối loạn tiêu hóa, đốm trắng, thối vây, xuất huyết và đục mắt.

Dáng thân tròn khiến cá dễ bị rối loạn bóng hơi. Đầy hơi và táo bón cũng thường gặp, và thủ phạm chủ yếu là cho ăn quá nhiều. Thân tròn còn có thể làm cong cột sống. Có nguồn cho rằng dáng thân cực đoan có thể hại cả cột sống lẫn nội tạng và làm cá sống ngắn hơn.

Chọn mua

Cá ping pong khá phổ biến ở Việt Nam, có vài dòng giá cao hơn. Bạn nên mua ở trại hoặc shop uy tín. Trước khi mua, hãy đứng xem cá một lúc để coi có dấu hiệu bệnh hay bơi khó khăn không. Nên chọn con tươi, lanh lợi, màu đậm và màu lan tới vây.

Cá mới chuyển về có thể nhạt màu. Thường thì cá ổn định lại sẽ lên màu như cũ. Với cá nhỏ thì đừng kỳ vọng nhìn ra ngay con nào sẽ tròn đẹp, vì thân tròn và vảy ngọc trai chỉ rõ dần khi cá lớn.

Tranh cãi

Một số người chơi và những người bảo vệ quyền động vật cho rằng lai tạo cá vàng theo dáng thân cực đoan là tàn nhẫn. Họ chỉ ra rằng các dòng cá vàng đuôi đơn như cá comet ít bệnh hơn. Cũng có ý kiến bày tỏ lo ngại về đạo đức khi lai tạo theo hướng dị tật, và cho rằng cá vàng đuôi đơn có thể khỏe hơn và sống lâu hơn.