Cá sặc bướm

Cá sặc bướm (three-spot gourami), Trichopodus trichopterus, là một loài cá mê cung. Ngoài tự nhiên, nó sống chủ yếu ở lưu vực sông Mekong thuộc Đông Nam Á và ở miền nam Trung Quốc. Cá dạng tự nhiên có màu xám xanh với ba đốm. Tuy vậy, ngoài tiệm bạn sẽ gặp các dạng lai tạo nhiều hơn hẳn, như vàng, opaline, cosby, cẩm thạch và bạc. Đây là một trong những loài cá cứng cáp nhất trong nghề. Bạn có thể thả nó vào bể cộng đồng, nhưng phải dè chừng một chút, vì có những con lớn lên trở nên rất hay gây sự.

• Kích thước tối đa: 150 mm SL
• Kích thước bể: 90 × 30 cm
• Nhiệt độ: 24–30°C
• pH: 5,5–8,5
• Độ cứng: 3–35 dGH
• Độ khó: 5/8 (dễ)

Cá dài tối đa 150 mm SL (chiều dài chuẩn, không tính đuôi). Đáy bể cần tối thiểu 90 × 30 cm. Bể 90 × 30 × 30 cm chứa khoảng 81 lít nước.

• Nhiệt độ: 24–30°C
• pH: 5,5–8,5
• Độ cứng: 3–35 dGH

Loài này hợp với bể trồng cây có một ít cây nổi che mặt nước và chừa khoảng trống cho cá bơi.

Ngoài tự nhiên, cá sặc bướm ăn tạp và ăn khá đủ thứ. Nó gặm cả cây trên cạn lẫn cây thủy sinh, ăn rêu tảo, động vật không xương sống nhỏ, các loại động vật phù du khác và cả mùn bã. Trong bể, cá không kén ăn và chịu ăn hầu hết các loại thức ăn bạn cho.

Cá sặc bướm hay được giới thiệu là cá cộng đồng, nhưng thực tế không phải lúc nào cũng vậy. Có những con lớn lên trở nên rất hay gây sự, trong khi số khác vẫn hiền như cũ. Cá đực có tính lãnh thổ và hay cự nhau. Đến mùa sinh sản, chúng trở nên rất hung hăng. Tốt nhất bạn nên nuôi chung với các loài cá cứng cáp như cá barb, cá tetra cỡ lớn, cá tỳ bà (họ Loricariidae), cá chạch và các loài cá sặc cỡ vừa hoặc lớn khác.

Cá đực to hơn và có vây lưng nhọn. Cá cái nhỏ hơn và bụng tròn hơn.

Cá sặc bướm sinh sản dễ. Đây là loài làm tổ bọt. Bể đẻ chỉ nên có mực nước sâu tối đa 15–20 cm và nhiều cây nổi. Lọc phải êm, tốt nhất là dùng lọc chạy bằng khí. Bạn nên ghép 2–3 con cái cho một con đực, vì cá đực có thể khá thô bạo với con cái chưa chịu đẻ. Trước khi cho đẻ, hãy vỗ béo cá bằng thức ăn tươi sống. Khi con cái căng bụng trứng, cá đực sẽ xây một tổ bọt lớn giữa đám cây nổi. Nó còn tha cả những mẩu cây nhỏ vào tổ. Sau đó cá đực bắt đầu khoe dáng trước con cái. Lúc con cái bơi lại gần tổ, bạn có thể thấy hai con chạm vào nhau bằng đôi vây bụng biến thành dạng sợi. Cá đẻ ngay dưới tổ, con đực ôm quấn con cái theo kiểu đặc trưng của cá mê cung. Trứng nổi lên và cá đực lùa chúng vào tổ. Cặp cá đẻ thêm nhiều lượt nữa, tổng cộng có thể được 500–1200 trứng. Khi hết trứng, cá đực đuổi con cái đi. Lúc này tốt nhất bạn nên vớt cá cái ra, nếu không nó có thể bị thương nặng. Cá đực ở lại canh tổ đến khi trứng nở, thường mất khoảng 20–30 giờ. Thêm 4–5 ngày nữa thì cá bột bơi tự do, và đến lúc này bạn cũng nên vớt cá đực ra. Tuần đầu, cho cá bột ăn infusoria hoặc thức ăn lỏng dành cho cá bột. Sau đó chúng đủ lớn để ăn artemia mới nở, giun vi sinh (microworm) và thức ăn dạng mảnh nghiền thành bột. Bạn phải theo dõi đàn cá bột thật sát. Khi thấy con lớn nhanh, con lớn chậm thì phải tách riêng ra, nếu không chúng sẽ ăn thịt nhau rất nhiều.

Cá sặc bướm phân bố chủ yếu ở lưu vực sông Mekong, gồm miền nam Trung Quốc, Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan, Myanmar và Malaysia. Loài này cũng có mặt ở một số vùng phía bắc Indonesia. Người ta đã đưa nó sang nhiều nước khác, trong đó có Philippines, Đài Loan, Papua New Guinea, các đảo Reunion, Seychelles, Namibia, Cộng hòa Dominica và Colombia. Dù vậy, bạn đừng mong mua được cá bắt ngoài tự nhiên. Gần như toàn bộ cá sặc bướm trong giới chơi đều là cá nhân giống thương mại ở Viễn Đông và Đông Âu.

Trong vùng phân bố tự nhiên, loài này thường sống ở vùng nước thấp, nước lặng và rậm cây như ao, mương, đầm và bãi lầy. Ở khoảng trung và hạ lưu Mekong, nhiều quần thể có thói quen di cư vào rừng hoặc đồng cỏ ngập nước vào mùa mưa. Khi nước lũ bắt đầu rút, chúng quay về các dòng sông chính.

Loài này có rất nhiều dạng màu và biến thể. Tất cả đều là kết quả của quá trình lai tạo chọn lọc để phục vụ thị trường cá cảnh. Ngoài tiệm, các dạng này gặp nhiều hơn hẳn dạng tự nhiên, vốn là con cá màu xám xanh có ba đốm. Các dạng phổ biến gồm vàng, opaline, cosby, cẩm thạch và bạc. T. trichopterus là một trong những loài cá cứng cáp nhất thường bán ngoài tiệm, và nó thích nghi được với nhiều điều kiện nước khác nhau. Dù vậy, người mới chơi nên cân nhắc tính khí của nó trước khi nuôi.