Chăm sóc và sinh sản cá thái hòa (Gourami) trong hồ cá nước ngọt nhiệt đới

Chăm sóc và sinh sản cá thái hòa (Gourami)

Nhiều loài cá thái hòa (Gourami) nước ngọt nhiệt đới có nguồn gốc ở Nam Á, trải từ Pakistan đến Hàn Quốc, và được dân chơi cá cảnh rất ưa chuộng. Chúng cũng thuộc nhóm cá đẻ trứng dễ cho sinh sản nhất trong bể.

Mỗi loài thái hòa có cách chăm sóc và cho đẻ hơi khác nhau, nhưng phần lớn có chung những nhu cầu cơ bản. Nếu định cho cá thái hòa sinh sản, bạn hãy nắm những yêu cầu chung trước. Sau đó xem thêm hồ sơ của loài mình đang nuôi để biết nó có đòi hỏi gì riêng không.

Bố trí hồ và các loài nuôi chung

Cá thái hòa khá dễ tính nên hợp với phần lớn bể cộng đồng. Bạn nên chọn bạn cùng bể hiền và cỡ tương đương, ví dụ cichlid lùn (cá hoàng đế lùn), cá characin hoặc các loài cá mê cung khác. Cá thái hòa đực có thể giữ lãnh thổ. Vì vậy tốt nhất mỗi bể chỉ nuôi một con đực. Nếu bể đủ rộng để mỗi con có lãnh thổ riêng thì có thể thử nuôi hai con.

Nền nên chọn loại hạt mịn đến vừa, màu trung tính. Phần lớn các loài thái hòa sống tốt nhất ở nhiệt độ 24–26°C. Nước nên có pH trung tính đến hơi axit và độ cứng thấp. Bạn nên trồng nhiều cây, chẳng hạn Cryptocoryne, Java Fern, Vallisneria hoặc các loại cây thủy sinh khỏe khác.

Thức ăn

Cá thái hòa ăn gần như mọi thứ. Dù vậy, bạn vẫn phải cho ăn đa dạng để cá đủ chất. Thức ăn khô dạng mảnh kết hợp với thức ăn đông lạnh và thức ăn tươi sống là đủ cho một khẩu phần đầy đủ. Khi vỗ béo cá trước mùa đẻ, hãy cho ăn rau tươi như xà lách, đậu Hà Lan nấu chín và rau chân vịt. Kèm theo đó là thức ăn sống như trùn chỉ đen (blackworm), artemia (brine shrimp) và bọ gậy trong suốt (glass worm). Mọi con cá chọn làm cá giống đều phải được ăn đầy đủ và khỏe mạnh trước khi chuyển sang bể đẻ.

Hồ sinh sản

Với phần lớn các loài thái hòa, mực nước trong bể đẻ khoảng 15 cm là vừa. Các loài thái hòa cỡ lớn có thể cần nước sâu hơn một chút. Ánh sáng nên dịu. Trong vài ngày trước khi cá đẻ, bạn nâng nhiệt độ lên từ từ cho đến khi đạt 28–29°C. Dòng chảy phải thật nhẹ để không phá tổ bọt. Lọc bọt biển là lựa chọn tốt cho bể đẻ vì nó không hút cá bột vào.

Tất cả cá thái hòa đều đẻ trứng và làm tổ bọt để đẻ và nuôi con. Bạn nên thả một ít cây nổi hoặc vật nổi khác vào bể, vì phần lớn các loài thái hòa bám tổ bọt vào những thứ này. Một số người chơi lâu năm dùng mảnh xốp styrofoam làm giá nổi trong bể đẻ.

Bạn cần theo dõi kỹ mọi thông số của bể, như nhiệt độ và pH, cả trước lẫn sau khi cá đẻ. Bể cũng phải có nắp. Cá trưởng thành không cần nắp, nhưng cá bột rất nhạy với mọi thay đổi nhiệt độ, và nắp sẽ che chắn cho chúng.

Chọn cá đực và cá cái

Nếu chưa biết cá thái hòa của mình là đực hay cái, bạn hãy quan sát kỹ. Cá cái thường có vây lưng và vây hậu môn tròn hơn. Vây cá đực thì nhọn hơn ở mép sau. Khi mang trứng, bụng cá cái thường phình to ra hai bên. Ở một số loài, màu sắc của con đực và con cái có thể khác hẳn nhau. Dù là loài nào, điều quan trọng nhất vẫn là chọn một cặp khỏe mạnh, trong đó con cái rõ ràng đang mang trứng.

Chuyển cặp cá sinh sản

Bạn chuyển con cái đã chọn sang bể đẻ trước để nó có thời gian quen chỗ và tìm nơi ẩn nấp. Khoảng một ngày sau thì thả con đực vào. Hãy để ý xem con cái có chỗ trốn không, vì trong lúc đẻ nó rất cần chỗ này. Nếu con đực rượt con cái đến mức trầy xước, hoặc không cho con cái trốn, bạn thử thả thêm một con cái thứ hai để con đực bị phân tán.

Quá trình sinh sản

Cá có thể mất vài ngày mới đẻ. Trong thời gian đó, nếu loài bạn nuôi là loài làm tổ bọt, con đực có thể đang xây tổ giữa đám cây nổi hoặc vật nổi. Con đực thậm chí có thể lấy một góc bể làm điểm bám cho tổ. Khi tổ đã xong và con cái sẵn sàng đẻ, con đực sẽ uốn mình quấn quanh con cái ngay bên dưới tổ. Trứng con cái đẻ ra đến đâu, con đực thụ tinh đến đó.

Con cái đẻ hàng trăm, thậm chí hàng nghìn trứng. Khi trứng rơi xuống, con đực ngậm vào miệng rồi đưa từng quả lên tổ bọt. Với những loài không làm tổ bọt, trứng sẽ nằm rải rác khắp bể.

Bạn cần vớt con cái ra ngay sau khi đẻ, vì nó có thể quay sang ăn trứng. Con đực thì để lại trong bể đẻ, vì nó là con trông tổ và chăm cá bột cho đến khi cá bột tự bơi được. Lúc cá bột đã bơi tự do thì có thể vớt con đực ra. Với các loài không làm tổ bọt, hãy vớt cả cá bố lẫn cá mẹ ra ngay sau khi đẻ để chúng không ăn trứng.

Chăm sóc cá bột

Những ngày đầu, cá bột sống nhờ túi noãn hoàng. Nhưng ngay khi chúng bơi tự do, bạn phải bắt đầu cho ăn. Lúc đầu hãy dùng thức ăn chuyên dụng đủ nhỏ để cá bột li ti nuốt được, như thức ăn cá dạng lỏng, luân trùng (rotifer) hoặc trùng cỏ (infusoria). Tất cả đều có bán ở cửa hàng cá cảnh. Cá bột cần ăn nhiều bữa, từ sáu lần mỗi ngày trở lên. Khi cá lớn hơn, khoảng bốn đến bảy ngày tuổi, bạn bắt đầu cho ăn artemia mới nở. Phải vài tuần sau cá con mới đủ lớn để chuyển sang bể thường.

Nước phải luôn sạch. Bạn vẫn thay nước một phần như với bể bình thường, chỉ cần cẩn thận để không múc nhầm cá bột. Gần như chắc chắn số cá sống sót sẽ nhiều hơn số bạn nuôi nổi, nên hãy tìm sẵn người mua hoặc người nhận nuôi. Sau vài tuần, khi cá con có vẻ đã ăn được thức ăn thường, bạn có thể chuyển chúng sang bể lớn hơn.

Các loài cá thái hòa phổ biến

Trên thị trường cá cảnh thường gặp khoảng một chục loài cá thái hòa. Nhiều loài có hơn một dạng màu, nhưng các dạng màu đó vẫn là cùng một loài. Các loài thái hòa thường gặp gồm:

• Banded Gourami (thái hòa vằn) - Colisa fasciata
• Blue Gourami (thái hòa xanh) - Trichogaster trichopterus
• Chocolate Gourami (thái hòa sô-cô-la) - Sphaerichthys osphromenoides
• Dwarf Gourami (thái hòa lùn) - Colisa lalia
• Gold Gourami (thái hòa vàng) - Trichogaster trichopterus
• Honey Gourami (thái hòa mật ong) - Trichogaster chuna
• Kissing Gourami (cá hôn) - Helostoma temminckii
• Leeri Gourami (thái hòa Leeri) - Trichogaster leeri
• Moonlight Gourami (thái hòa ánh trăng) - Trichogaster microlepis
• Opaline Gourami (thái hòa opaline) - Trichogaster trichopterus
• Pearl Gourami (thái hòa ngọc trai) - Trichogaster leeri
• Powder Blue Gourami (thái hòa xanh phấn) - Colisa lalia
• Red Gourami (thái hòa đỏ) - Colisa lalia
• Snakeskin Gourami (thái hòa da rắn) - Trichogaster pectoralis
• Sunset Gourami (thái hòa hoàng hôn) - Colisa chuna
• Thick lipped Gourami (thái hòa môi dày) - Colisa labiosa
• Three-Spot Gourami (thái hòa ba chấm) - Trichogaster trichopterus