Cá sặc ngọc trai

• Họ: Osphronemidae
• Kích thước trưởng thành: 12 cm
• Tuổi thọ: 4 đến 5 năm
• Tính tình: hiền, nhưng con đực có thể giữ lãnh thổ
• Tầng nước: tầng mặt và tầng giữa
• Bể tối thiểu: khoảng 76 lít
• Thức ăn: ăn tạp
• Sinh sản: làm tổ bọt
• Độ khó: dễ nuôi

Cá sặc ngọc trai là một trong những loài sặc đẹp mắt nhất. Chúng cũng nổi tiếng khỏe và dễ nuôi. Đây là loài cá có cơ quan mê cung, nên chúng đớp được không khí trên mặt nước và giữ lại trong khoang mê cung. Khoang này là một cấu trúc giống phổi, cho phép cá thở không khí song song với thở bằng mang. Khác với các loài cá khác, cá sặc ngọc trai phát ra được âm thanh. Chúng thường kêu gừ gừ hoặc ộp ộp khi sinh sản hay khi chạm trán những con đực khác.

Bể tối thiểu cho cá sặc ngọc trai là khoảng 76 lít. Bạn không nên nuôi chúng trong bể khoảng 40 lít. Cá còn nhỏ thì lúc đầu có thể ở tạm bể nhỏ, nhưng chúng cần nhiều chỗ hơn để lớn lên khỏe mạnh. Bể 76 lít là lý tưởng cho một con. Nếu nuôi theo nhóm thì nên dùng bể từ khoảng 150 lít trở lên.

• pH: 5,5 đến 7,5
• Độ cứng: 2 đến 30 dGH
• Nhiệt độ: 25 đến 28 °C

Cá sặc ngọc trai dễ cho ăn. Chúng nhận nhiều loại thức ăn, từ thức ăn dạng vảy, sấy đông khô đến đông lạnh. Muốn cá khỏe nhất, bạn nên cho ăn thêm rau tươi như xà lách romaine, đậu Hà Lan nấu chín và rau chân vịt. Thức ăn sống như giun đen, Artemia và giun thủy tinh là món bổ sung rất tốt, nhất là khi bạn vỗ cá chuẩn bị cho sinh sản.

Cá sặc ngọc trai sống tốt trong bể cộng đồng hiền hòa, nhưng không nên thả chung với các loài quá hung dữ. Con đực có thể gây sự với những con đực khác hoặc với các loài sặc khác. Bạn ghép chúng với những loài có cùng cỡ và cùng tính khí là hợp nhất, hoặc ghép với các loài cá đàn nhỏ. Để cá bớt hung hăng, cách ghép nên dùng là một con đực với nhiều con cái.

Bạn vẫn có thể nuôi một con riêng lẻ. Tuy vậy, đây là loài hiền và sống theo bầy, nên khi nuôi theo nhóm nhỏ chúng thường vui hơn và ít căng thẳng hơn. Ngoài tự nhiên, chúng sống thành từng nhóm nhỏ và tương tác nhiều với đồng loại. Lý tưởng nhất là nuôi nhóm từ 3 đến 5 con trở lên. Khi sống theo nhóm, cá bộc lộ tập tính tự nhiên và hình thành thứ bậc trong đàn. Bạn cũng nên để số cái nhiều hơn số đực, như vậy các con đực sẽ bớt tranh giành lãnh thổ.

Cá sặc ngọc trai đực có thân mảnh và góc cạnh hơn, vây dài hơn một chút và màu sắc đậm hơn con cái. Phần ngực con đực đỏ rất rõ. Cổ họng và ngực của nó mang màu đỏ cam đậm, vây lưng cũng dài và nhọn hơn. Con cái khi sẵn sàng đẻ thì thân tròn đầy hơn.

Cá sặc ngọc trai khá dễ cho sinh sản. Trước tiên, bạn vỗ cặp cá bằng Artemia sống hoặc đông lạnh và các loại giun. Trong bể cần có nhiều cây thả nổi, và bạn nâng nhiệt độ nước lên khoảng 27 °C. Sau đó hạ mực nước xuống còn khoảng 15 cm. Nước nông thì cá bột dễ ngoi lên mặt nước lấy không khí, nhờ vậy cơ quan mê cung của chúng phát triển tốt.

Con đực mở màn bằng cách xây một tổ bọt giữa đám cây thả nổi. Tổ có thể rộng tới 25 cm, và cá sẽ đẻ ngay tại đó. Xây tổ xong, con đực bắt đầu tán tỉnh con cái. Khi con cái lại gần, hai con chạm nhau bằng các sợi vây bụng.

Lúc đẻ, con đực quấn quanh con cái để con cái nhả ra hàng trăm trứng, và nó thụ tinh cho trứng ngay lúc đó. Trứng nổi dần lên tổ, con nào lạc ra ngoài thì con đực gom lại. Những lần đẻ tiếp theo có thể cho thêm 200 đến 300 trứng. Đẻ xong, con đực thường đuổi con cái đi, nên bạn cần vớt con cái ra để nó không bị thương. Từ đó một mình con đực canh trứng. Sau bốn ngày, cá bột bắt đầu bơi tự do. Đến lúc này bạn cần vớt con đực ra, nếu không nó có thể tưởng cá bột là mồi.

Cho cá bột ăn thức ăn lỏng hoặc trùng cỏ (infusoria, các sinh vật đơn bào nhỏ) nhiều lần mỗi ngày. Sau khoảng hai tuần, bạn chuyển sang Artemia mới nở hoặc Artemia đông lạnh. Khi cá được một tháng tuổi thì cho ăn thức ăn dạng vảy nghiền mịn. Bể cá bột cần thay nước hai đến ba ngày một lần. Khi cá lớn dần, bạn nên chia chúng ra nhiều bể để chất thải không tích tụ quá nhiều. Nuôi quá dày có thể làm cá chậm lớn, và nước bẩn sẽ làm cá chết nhiều hơn.

Loài này có nguồn gốc từ Thái Lan, Malaysia và hai đảo Sumatra, Borneo của Indonesia. Người ta cũng đã du nhập một số cá sặc ngọc trai vào Singapore và Colombia. Cá bắt ngoài tự nhiên rất hiếm khi có mặt trên thị trường cá cảnh, vì loài này sinh sản dễ trong điều kiện nuôi.

Danh lục Đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) xếp cá sặc ngọc trai vào nhóm Sắp bị đe dọa. Nguyên nhân là do người ta đắp đập chắn sông, điều tiết nguồn nước, khai thác gỗ làm biến đổi hệ sinh thái và đánh bắt cá trực tiếp ngoài tự nhiên.

Ngoài tự nhiên, chúng sống ở các đầm lầy vùng đất thấp gần biển, nơi nước có tính axit. Nơi chúng sống có rất nhiều thực vật, và trong bể, cá cũng phát triển tốt khi được sống trong điều kiện tương tự. Bể lý tưởng nên có cây thả nổi, ánh sáng dịu và nền tối màu. Cá ưa nước mềm, có tính axit, nhưng chúng thích nghi tốt với nhiều điều kiện nước khác nhau. Cộng thêm tính hiền lành, chúng rất hợp với bể cộng đồng.

Cá sặc ngọc trai có thân thon dài, dẹt hai bên. Vây bụng của chúng trông như những sợi râu dài. Tên giống Trichopodus ("chân như sợi tóc") cũng bắt nguồn từ đặc điểm này. Miệng cá nhỏ và hếch lên, cho thấy chúng quen kiếm ăn ở mặt nước. Trên nền thân màu nâu là những đốm trắng ánh ngọc, trông như xà cừ, và loài cá này mang tên từ đó. Một sọc đen chạy ngang từ miệng tới đuôi, cuối sọc là một đốm đen. Phần dưới đầu có màu cam. Vào mùa sinh sản, màu cam này đậm lên để thu hút bạn tình.

Cá sặc ngọc trai thuộc loại khá lớn, khi trưởng thành dài 10 đến 12 cm. Nếu được chăm sóc tốt, có bể rộng và ăn uống cân bằng, chúng đạt kích thước tối đa trong vòng một đến hai năm.

• IUCN Red List Of Threatened Species: Trichopodus Leerii. International Union for Conservation of Nature Red List Of Threatened Species