Tôm càng marron

• Tên: Tôm càng marron
• Tên khoa học: Cherax tenuimanus / Cherax cainii
• Tên khác: Hairy Marron / Smooth marron
• Dung tích bể tối thiểu: 500 lít
• Độ khó nuôi: Dễ
• Sinh sản: Dễ đến trung bình
• Kích thước: tới 38 cm
• Nhiệt độ: 20–24°C
• pH: 7,0–9,0
• GH: 8–20
• Thức ăn: Ăn tạp
• Tính khí: Hung dữ
• Tuổi thọ: tới 10 năm
• Màu sắc: Nâu

Một con tôm càng marron cần bể tối thiểu 500 lít. Một cặp đực cái cần ít nhất 120 lít. Bể càng lớn thì thông số nước càng ổn định, và bạn cũng dễ bố trí chỗ trốn hơn.

• Nhồi nhiều tôm vào không gian chật sẽ dẫn tới cắn nhau, bị thương và ăn thịt lẫn nhau. Nuôi quá dày là nguyên nhân gây stress lớn nhất, nhất là khi bể có hơn một con đực.
• Cùng dung tích thì bể dài tốt hơn bể cao. Tôm càng cần bò qua bò lại theo chiều ngang chứ không leo lên xuống.
• Tôm càng rất giỏi vượt ngục. Bạn cần đậy bể bằng nắp chắc chắn, vì chúng đủ khỏe để đẩy nắp ra.

Nhiệt độ thích hợp là 20–24°C. Chúng chịu được lạnh nhưng sẽ ngừng lớn khi nước xuống dưới 12,5°C. Khi nước lên quá 24°C, tôm cũng chậm lớn đi rất nhanh. Từ 30°C trở lên là tôm chết.

pH nằm trong khoảng 7,0–9,0.

Độ cứng GH 8–20, tức là nước cứng.

Oxy hòa tan nên giữ ở mức 6 mg/L trở lên. Dưới 3 mg/L là tôm bắt đầu stress. Vì vậy bể cần sục khí mạnh và có dòng chảy tốt.

Về độ mặn, chúng có thể chịu được từ 0 đến 15 ppt, nhưng chưa chắc sinh sản được ở mức đó. Khi độ mặn vượt 6–8 ppt thì tôm lớn chậm lại.

Lọc không cần gì đặc biệt. Loại lọc nào hợp với kích thước bể là được. Riêng lọc vi sinh (lọc bọt biển) thì có thể không phải lựa chọn hay, vì tôm sẽ cấu và gặm miếng bọt biển, lâu dần xé nát nó.

Đèn cũng không cần gì đặc biệt. Tôm marron hoạt động về đêm và đã quen với chỗ rất ít ánh sáng. Nếu bể có cây hay con vật khác thì bạn chỉnh đèn theo nhu cầu của chúng.

Nền cũng không đòi hỏi gì, vì loài tôm này không đào bới.

Đồ trang trí trong bể chủ yếu để làm chỗ trốn, nên càng nhiều càng tốt. Chúng thích đủ thứ, từ lá cây, đá, lũa cho tới ống nhựa PVC.

Tôm càng marron là loài ăn tạp, chuyên dọn xác. Chúng ăn cả thực vật lẫn động vật, gồm cây thủy sinh, lá cây mục, xác hữu cơ, tảo, côn trùng nhỏ, ấu trùng côn trùng, giun, ốc, các loài giáp xác, nòng nọc, ếch, trứng cá và cá bột. Chúng gặp gì ăn nấy, khẩu phần thay đổi theo nguồn thức ăn sẵn có.

Muốn tôm lớn tốt nhất thì khẩu phần cần 30–40% đạm, lượng cho ăn bằng 10–15% trọng lượng cơ thể mỗi tuần. Nếu cho ăn hằng ngày thì vào khoảng 2% trọng lượng cơ thể mỗi ngày. Con số này khó tính, nên bạn chỉ cần cho mỗi lần một lượng không to hơn cái mai của tôm là đủ.

Trong bể, bạn có thể cho tôm ăn lá cây, cây thủy sinh, rau chần, ốc đập dập, giun đất, xác cá hoặc tép, trùng huyết, giun mùn, trùng chỉ và giun đen.

• Tôm trưởng thành cho ăn 3–4 lần mỗi tuần. Tôm con cho ăn mỗi ngày.
• Cho ăn trước giờ tắt đèn.
• Để thức ăn trong bể 24 giờ rồi mới vớt. Trước khi cho bữa mới, bạn hút sạch thức ăn thừa bằng ống xi phông. Riêng lá cây thì có thể để vài ngày.
• Cứ để vỏ cũ sau khi lột lại trong bể.
• Thỉnh thoảng bạn nên kiểm tra các chỗ trốn, vì tôm hay giấu thức ăn ở đó. Thức ăn giấu lâu dễ làm nhiễm khuẩn.
• Thỉnh thoảng đổi món cho tôm.

Tôm càng marron hoạt động lúc chạng vạng hoặc ban đêm, sôi nổi nhất ngay sau khi mặt trời lặn. Ban ngày chúng trốn dưới khúc gỗ, hòn đá hay đống mảnh vụn. Đây là loài sống đơn độc và thường không chịu chung chỗ trốn với con khác.

Chúng có thể hung hăng với đồng loại và với các loài tôm càng khác, nhất là khi giữ lãnh thổ, tranh mồi hoặc lúc giao phối. Con đực đặc biệt hay dùng đôi càng to để đánh nhau. Khi gặp nguy, tôm bật lùi thật nhanh bằng cách cuộn rồi duỗi phần bụng. Chúng không đào hang mà thích sống dưới chỗ có mái che.

Loài này không nuôi chung với cây thật được. Chúng ăn, cắt, xé và nhổ bật mọi thứ. Bạn chỉ có thể dùng cây nhựa, cây thả nổi, hoặc những cây rẻ tiền mà mất cũng không tiếc.

Không nên nuôi chúng chung với tôm càng khác, kể cả cùng loài. Tôm marron lớn rất to và sớm muộn gì cũng đánh nhau. Chúng cũng có thể tấn công cá, cua, ếch lùn, và nhất là ốc nước ngọt. Những loài cá sống tầng đáy, bơi chậm hoặc vây dài (như cá betta) sẽ là nạn nhân đầu tiên.

• Sống bầy đàn: Không
• Năng động: Không
• Hiền hòa: Không
• Giữ lãnh thổ: Có
• Đào hang: Không

Cherax cainii lớn nhanh hơn Cherax tenuimanus một chút và dễ cho sinh sản hơn, kể cả khi nuôi trong bể. Hai loài này có thể lai với nhau thành công.

Tôm cần ít nhất 2 đến 3 năm mới trưởng thành, lúc đó thân dài tổng cộng 8–11 cm.

Trứng phát triển trong cơ thể con cái gần nửa năm. Khi giao phối, con đực gắn túi tinh vào giữa đôi chân thứ năm của con cái.

Con cái ôm trung bình 200–400 trứng ở các chân bơi dưới đuôi trong 12–16 tuần. Con cái lớn có thể ôm tới 800 trứng. Từ số trứng này, khoảng 150–250 tôm con sẽ rời mẹ.

Tôm con mới nở vẫn chưa thể sống tách mẹ trong 2–4 tuần tiếp theo. Chúng phải lột xác một lần rồi mới hoàn toàn tự lập. Những con cái có con đã tự lập nên được tách khỏi những con cái còn ôm trứng hoặc ôm con, để tránh cảnh ăn thịt lẫn nhau.

Vỏ tôm không lớn theo cơ thể, nên tôm phải lột xác mới lớn được. Canxi rất cần cho lớp vỏ mới. Lúc vừa lột, tôm rất dễ bị tấn công. Trước khi lột, tôm sẽ ít hoạt động, bỏ ăn và đi tìm chỗ trốn. Nếu không có chỗ trốn, chúng rất dễ thành mồi cho bạn cùng bể.

Cherax tenuimanus (Hairy marron, còn gọi là Margaret River marron) là loài đặc hữu của sông Margaret ở tây nam nước Úc. Vùng phân bố tự nhiên của loài này rất hẹp. Người ta mới ghi nhận nó ở mười một điểm dọc theo một đoạn sông, trong khu vực dài chưa tới 50 km.

Cherax cainii (Smooth marron) thì có mặt ở phần lớn vùng tây nam bang Tây Úc, xa nhất về phía đông tới Esperance và về phía bắc tới Geraldton. Ở đó loài này nuôi sống cả một phong trào câu giải trí lẫn ngành nuôi trồng thủy sản khá phát triển. Gần đây người ta còn đưa nó sang Nam Phi, Zimbabwe, Nhật Bản, Mỹ, Trung Quốc và vùng Caribe để nuôi thương phẩm.

Tôm càng marron thích những con suối và dòng sông nước trong, chảy mạnh, đáy cát và nhiều cây cỏ. Nước ở đó mềm, có tính axit và nhiều tanin. Chúng sống khỏe nhất trong nước mát, có dòng chảy và giàu oxy. Những vũng nước tù đọng thì chúng thường tránh xa. Môi trường lý tưởng cho chúng là nước ngọt có nhiều cây cỏ, cành gỗ mục, bờ đá và nền bùn.

Có hai loài tôm càng cùng mang tên "tôm càng marron". Hai loài này họ hàng gần và giống nhau tới mức có thể lai được với nhau. Dù vậy, Cherax cainii tỏ ra thành công và thích nghi tốt hơn. Cherax tenuimanus có tên trong danh sách loài hiếm theo Đạo luật Bảo tồn Động vật hoang dã Tây Úc 1950, và Chính quyền Tây Úc quản lý loài này ở mức "cực kỳ nguy cấp" theo tiêu chí IUCN (CALM 2005).

Về phân loại, G.W. Smith mô tả Cherax tenuimanus lần đầu vào năm 1912. Vào thập niên 1980, người ta phát hiện một loài tôm càng rất gần với nó trong cùng vùng. Dựa trên khác biệt về điện di và hình thái, marron được tách thành hai phân loài. Đến năm 2002, phân loài mới được nâng lên thành loài riêng dựa trên dữ liệu allozyme và mang tên Cherax cainii.

Về tên gọi, Cherax được cho là bắt nguồn từ chữ Hy Lạp "Kherax", nghĩa là "một loại tôm hùm" hay "tôm càng". Cũng có thể nó bắt nguồn từ chữ "charax", nghĩa là cái cọc nhọn, ám chỉ cái chủy nhọn và đôi càng đầy gai. "Tenuimanus" ghép từ hai chữ Latin "tenuis" (mảnh, thon) và "manus" (bàn tay, chi), ám chỉ đôi càng thon dài.

Về hình dáng, đây là một trong những loài tôm càng lớn nhất thế giới. Chúng dài được hơn 38 cm và từng có con nặng hơn 2 kg. Smooth marron có thể đạt 60–150 g sau 12 tháng và 100–300 g sau 24 tháng. So với Smooth marron, Hairy marron có gờ giữa trên mai chạy liền một mạch tới rãnh cổ, có những búi lông dài nằm rạp rất rõ, và vùng areola không có nốt sần. Marron có gai trên telson (đốt đuôi giữa). Chúng thường có màu nâu sẫm, ngụy trang rất tốt trong vùng nước giàu tanin ở phía nam. Ngoài ra còn có một dạng màu xanh điện được nuôi làm cảnh, và gần đây người ta còn tìm thấy marron sọc cam ở vùng tây nam. Trong điều kiện bể tốt nhất, tôm có thể sống hơn 10 năm.