Cây Alternanthera bettzickiana

• Tên gọi khác: Baptist plant, Border plant, Calico plant, Red calico plant, Joyweed, Jacob's coat, Joseph's coat, Parrot leaf
• Độ khó: khó
• Ánh sáng: trung bình đến mạnh
• pH: 6,0–7,5
• GH: 1–12
• Nhiệt độ: 24–30°C
• Nền: giàu dinh dưỡng
• Trồng cạn được: có
• Tốc độ lên: chậm
• Vị trí: tiền cảnh và trung cảnh
• Chiều cao khi trồng chìm: 10–15 cm
• Cần CO2 và phân
• Nhân giống: giâm ngọn
• Màu sắc: xanh lá, đỏ, cam

Trong y học cổ truyền, người ta dùng Alternanthera bettzickiana để lợi sữa, bồi bổ, phòng chứng sa sút trí tuệ và chữa bệnh đường tiêu hóa. Cây còn được dùng làm thuốc hạ sốt. Ở Đông Nam Á, lá và chồi non của cây thường được ăn như rau. Ở Trung Mỹ, người ta dùng cây để đuổi kiến.1

Cây khó hay dễ còn tùy bạn trồng chìm hay trồng cạn.

Dạng trồng chìm

Trong bể thủy sinh, đây không phải cây dành cho người mới chơi. Cây đòi hỏi nhiều ánh sáng, CO2, dinh dưỡng và thông số nước phải ổn định. Ngay cả khi mọi thứ đều lý tưởng, cây vẫn lên cực chậm. Ở bể nông, cây có thể vươn tới mặt nước. Lúc đó cây lên nhanh hơn, nhưng lại ra lá trên mặt nước và đám lá này có thể che mất phần lá bên dưới. Bạn nên theo dõi thông số nước và tránh để chúng dao động, nhiệt độ cũng vậy.

Dạng trồng cạn

Trồng trong bể paludarium thì cây khá khỏe và không cần chăm nhiều. Cây cần đất lúc nào cũng ẩm nhưng phải thoát nước tốt. Đủ điều kiện như vậy thì cây lên ở mức trung bình đến nhanh. Mùa đông cây chỉ sống được nếu để trong nhà. Kể cả khi đặt ở cửa sổ hướng nam, cây vẫn có thể phai màu và chuyển sang xanh.

Kích thước bể

Nếu chỉ trồng chìm như cây thủy sinh, bạn có thể để cây trong bể nano vì cây sẽ không lớn nhiều. Nếu trồng cạn, cây cần bể lớn hơn, tối thiểu 80 lít.

Nhiệt độ, độ cứng và pH

Nhiệt độ 24–30°C. Cây nhạy cảm với nhiệt độ thay đổi đột ngột, và chuyện này có thể làm lá bị rữa. pH 6,0–7,5. Độ cứng 1–12 GH. Các thí nghiệm cho thấy đây không phải cây ưa mặn. Cây chịu được nước hơi mặn, nhưng khi đó tốc độ lên và tỷ lệ sống giảm hẳn. Cây không hợp với bể nước lợ.

Ánh sáng

Cây sống tốt từ chỗ nắng gắt đến chỗ hơi râm. Bạn nên dùng đèn cho ít nhất mức sáng trung bình đến mạnh (30–50 PAR) và bật 10–12 giờ mỗi ngày. Thiếu sáng thì cây thường gần như đứng im.

Nền

Cây ưa nền giàu chất hữu cơ, dày ít nhất 5 cm.

CO2 và châm phân

Rất nên châm CO2 cho cây này. Không có CO2 thì trồng cây này rất khó. Cây cần nhiều sáng thì CO2 và dinh dưỡng cũng phải đủ cho cân bằng. Đèn mạnh mà không châm CO2 thì bể sẽ bị rêu hại. Bạn phải châm phân nước ít nhất vài lần mỗi tháng, nếu không cây sẽ không lên. Với bể tép, cần nhớ rằng CO2 cao và đồng (có trong hầu hết các loại phân) cực kỳ nguy hiểm cho tép.

Nhân giống

Cây nhân giống bằng giâm ngọn:

• Chọn một đoạn ngọn có 4–5 lá từ một thân khỏe.
• Cắt ngay tại mắt.
• Thả nổi đoạn ngọn trong nước.
• Khi đã ra rễ thì cắm xuống nền, mỗi cây cách nhau 5–8 cm.1

Quê gốc của cây nhiều khả năng là Brazil. Từ đó cây thoát ra ngoài tự nhiên và mọc hoang ở Quần đảo Virgin thuộc Anh, Costa Rica, Colombia, Peru, Cộng hòa Dominica, St. Lucia, ở châu Á (chẳng hạn Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia, Pakistan, Papua New Guinea) và nhiều nước khác. Ở một số nước như Papua New Guinea hay Trung Quốc, cây lan rộng tới mức gần như bị xem là cỏ dại.1

Alternanthera bettzickiana sống khỏe ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Cây hay mọc ở những chỗ ẩm gần mương, vùng đầm lầy hoặc bãi đất hoang trống trải. Ở Ấn Độ chẳng hạn, cây mọc khắp các vùng đồng bằng, rừng rụng lá đã bị suy thoái và đất hoang. Cây có mặt từ ngang mực nước biển lên tới độ cao 2000 m.1

Alternanthera bettzickiana là cây thân thảo lâu năm, bò sát đất, mọc thành bụi và phủ kín mặt nền. Tán lá của cây rất sặc sỡ với các màu xanh lục, vàng nhạt và đỏ. Lá có thể mang hai màu hoặc nhiều màu. Dưới nước cây lên rất chậm và không còn nhiều màu như vậy nữa. Khi trồng cạn, cây có thể cao hơn 50 cm. Khi ngập hoàn toàn, cây chỉ cao được khoảng 15 cm. Thân và cành lúc non có lông, càng già càng nhẵn. Lá mọc đối, hình từ hẹp đến elip rộng, cả hai mặt đều có lông nhỏ. Lá có màu đỏ nhạt, cam, tím hoặc xanh. Hoa màu trắng kem, mọc thành cụm và có thể ra quanh năm. Hạt hình đĩa.

Các vấn đề hay gặp: Nhiệt độ – nếu nhiệt độ tụt xuống 20°C, cây có thể chết rất nhanh. Bạn nên dùng sưởi khi cần. Lá dễ gãy – một số loài cá (như Ancistrus) có thể làm gãy lá. Rêu hại – đèn quá mạnh và bật quá lâu có thể khiến rêu bám lên lá. Bạn cần giữ CO2, ánh sáng và phân cho cân bằng. Cây lên kém – thủ phạm thường là thiếu CO2, thiếu sáng, thiếu dinh dưỡng, hoặc cùng lúc nhiều thứ. Di dời – khi cây đã bén, bộ rễ lan rất rộng nên khó nhổ lên mà không động đến các cây xung quanh.

Nói chung, trồng chìm thì cây này khá khó, còn trong bể paludarium thì cây phát triển rất tốt.

Nguồn gốc tên gọi: tên chi Alternanthera ghép từ chữ Latin alternus ("xen kẽ") và chữ Hy Lạp anthos, chỉ bộ phận mang phấn của hoa. Cái tên này nhiều khả năng nói đến cách bao phấn xếp xen kẽ. Tên loài đặt để vinh danh nhà làm vườn người Đức Friedrich Wilhelm August Bettzich (1814–1865).1

• Tauqeer, Hafiz Muhammad, et al. "Phytoremediation of heavy metals by Alternanthera bettzickiana: growth and physiological response." Ecotoxicology and Environmental Safety 126 (2016): 138-146.
• Akhtar, M. F., et al. "Genotoxic and cytotoxic potential of Alternanthera Bettzickiana, an important ethno-medicinal plant." Cellular and Molecular Biology 63, no. 8 (2017): 109-114.
• Khalid, Amna, et al. "Efficacy of Alternanthera bettzickiana to remediate copper and cobalt contaminated soil physiological and biochemical alterations." International Journal of Environmental Research 14 (2020): 243-255.
• Ali, Anis, et al. "Alternanthera bettzickiana (Regel) G. Nicholson, a potential halophytic ornamental plant: growth and physiological adaptations." Flora 207, no. 4 (2012): 318-321.
• Pamila, Arul, S. Karpagam, and P. Jayaraman. "Morphological and anatomical features of Alternanthera bettzickiana (Regel) G. Nicholson." International Journal of Botany and Research 8 (2018): 5-18.
• Ramzan, Musarrat, et al. "Study of morphological and physiological aspects of Alternanthera bettzickiana under salt (NaCl) stress."
• Acevedo-Rodríguez P, Strong MT, 2012. Catalogue of the Seed Plants of the West Indies. Smithsonian Contributions to Botany, 98:1192 pp. Washington DC, USA: Smithsonian Institution.1