6 nguyên nhân bể thủy sinh lên rêu hại và cách xử lý

Rêu hại làm không ít người chán rồi bỏ hẳn thú chơi thủy sinh. Bể có vài vệt rêu là chuyện thường gặp, kể cả ở bể của người chơi lâu năm. Còn khi rêu bùng thành từng mảng thì gần như luôn có nguyên nhân, và phần lớn nguyên nhân đó sửa được.

Dưới đây là sáu lý do hay gặp khiến bể lên rêu, kèm cách xử lý từng lý do. Nắm được chúng, bạn sẽ biết nên kiểm tra chỗ nào trước, thay vì đổ thuốc vào bể rồi trông chờ may rủi.

Vì sao cây yếu thì rêu hại thắng

Trong bể luôn có một cuộc cạnh tranh giữa cây và rêu hại. Bên nào khỏe hơn thì bên đó thắng. Cây yếu không thể giành ánh sáng và dinh dưỡng với rêu.

Cây yếu có thể do nhiều lý do. Có khi bạn chọn cây cần đèn mạnh trong khi đèn bể không đủ. Cũng có khi cây cần nhiều CO2 hơn lượng bạn đang châm. Hãy nhìn kỹ từng bụi cây và kiểm tra mấy điểm sau:

• Cây có mọc đều và trông tươi tốt không.
• Các loại cây màu đã bắt đầu lên màu đẹp chưa.
• Phần gốc thân có bị trơ lá, lá có rụng dần không.

Một kiểu rất hay gặp ở cây thân đứng là phần ngọn gần đèn thì đẹp, còn phần dưới thiếu sáng nên trụi lá. Lá rụng nằm lại trong bể và mục ra thành chất thải hữu cơ. Đó lại chính là nguyên nhân thứ hai. Cây khỏe thì bể ít rêu, hai chuyện này luôn đi liền nhau.

Chất thải hữu cơ: lọc, thay nước và dọn rác cắt tỉa

Đây là một trong những nguyên nhân lớn nhất. Bể bẩn, cặn bẩn (detritus) đọng dưới nền và kẹt trong bụi cây thì rêu có sẵn nguồn thức ăn.

Lọc mạnh thì dọn bể đỡ cực hơn nhiều. Một mốc dễ nhớ là lưu lượng lọc vào khoảng 10 lần thể tích bể mỗi giờ. Ví dụ bể 48 lít thì nên chọn lọc có lưu lượng từ khoảng 480 lít/giờ trở lên. Dòng chảy mạnh kéo cặn vào lọc trước khi nó kịp lắng xuống và mục ra.

Lọc mạnh vẫn không thay được thay nước. Mỗi lần thay nước, nên làm như sau:

1. Đưa tay quạt nhẹ phía trên mặt nền cho cặn bốc lên.
2. Dùng ống hút hút luôn đám cặn đang lơ lửng trong lúc rút nước cũ ra.

Sau mỗi lần cắt tỉa, nhớ vớt sạch toàn bộ phần cây đã cắt. Ngọn cây và lá vụn sẽ trôi khắp bể, kẹt vào góc hay bụi cây rồi mục ra. Chỗ đó sẽ thành ổ rêu.

Phân nước bao nhiêu là đủ

Nhiều người châm phân nước đúng theo liều in trên chai. Liều đó nhiều khả năng cao hơn nhu cầu thật của cây, vì hãng phân nào cũng muốn bạn dùng hết chai càng nhanh càng tốt. Cây thường cần ít phân hơn bạn nghĩ.

Bể nhiều cây khỏe thì dư một ít phân cũng chưa chắc thành vấn đề, vì cây ăn được phần dư. Bể ít cây thì khác. Nước nhiều dinh dưỡng mà không có đủ cây để ăn thì phần dư sẽ nuôi rêu, nhất là khi bể đã có sẵn ít rêu.

Không có con số chung cho mọi bể. Mỗi bể một khác, nên bạn phải tự quan sát và dò ra lượng phân cây thật sự cần.

Một cách làm đáng thử là đi nền giàu dinh dưỡng (phân nền) để cây lấy phần lớn dinh dưỡng qua rễ. Khi đó bạn cần châm ít phân nước hơn hẳn. Dinh dưỡng nằm dưới nền nhiều hơn là trôi trong nước, và cách này thường hạn chế rêu khá tốt.

CO2 đã tới đủ mọi góc bể chưa

CO2 là dưỡng chất quan trọng nhất với cây, quan trọng hơn cả phân nước, dù nhiều người nghĩ ngược lại. Châm CO2 thôi thì chưa đủ. CO2 còn phải tới được từng bụi cây.

Cách kiểm tra đơn giản nhất là nhìn xem bọt CO2 có trôi khắp bể không. Nếu có chỗ không thấy bọt, hãy thử các hướng sau:

• Tăng lượng CO2 lên một chút.
• Xem đá, lũa có đang chắn dòng chảy không.
• Tỉa bớt cây khi cây mọc quá dày, vì bụi cây rậm cũng chặn dòng nước.
• Xem lọc có đủ mạnh để tạo dòng chảy đẩy CO2 đi khắp bể không.

Góc nào thiếu CO2 thì cây ở đó yếu đi, và rêu sẽ xuất hiện ở đó đầu tiên.

Bể mới lên rêu có đáng lo không

Nhiều người mới chơi không biết rằng bể cần thời gian để ổn định, thường mất vài tuần. Ổn định ở đây nghĩa là bể đã có đủ vi sinh có lợi. Vi sinh phân hủy chất thải hữu cơ thành dạng dinh dưỡng mà cây dùng được.

Vì vậy rêu xuất hiện trong ba tuần đầu là chuyện bình thường. Rêu nâu (brown algae) đặc biệt hay gặp trong hai, ba tuần đầu, thấy nó cũng không cần hoảng. Nếu sau sáu tuần mà rêu vẫn nhiều và bể vẫn chưa ổn, lúc đó mới cần xem lại các nguyên nhân khác trong bài.

Đèn quá nhiều thì xử lý thế nào

Bể trồng cây cần đèn mạnh, nên không cần giảm cường độ đèn. Cái nên thử là rút ngắn thời gian chiếu. Nếu đèn đang bật 8–10 tiếng mỗi ngày, hãy giảm còn 6–7 tiếng rồi xem rêu có bớt không.

Cách thứ hai là thả cây nổi, nhất là trong vài tuần đầu. Lúc bể còn mới, cây nổi ăn bớt phần dinh dưỡng mà cây trồng chưa kịp dùng, đồng thời che bớt một phần ánh sáng. Cây nổi hay bị xem nhẹ trong chuyện chống rêu, nhưng thả chúng trong mấy tuần đầu nhiều khả năng có ích.

Có nên dùng thuốc diệt rêu

Thuốc diệt rêu bán trên thị trường có tác dụng thật. Vấn đề là nhiều loại diệt luôn cả vi sinh có lợi, có khi làm bể tệ hơn. Ngừng thuốc thì rêu cũng thường quay lại, vì nguyên nhân vẫn còn nguyên đó.

Rêu lên lúc nào cũng có lý do. Thay vì đổ thuốc vào bể mà không biết nó ảnh hưởng gì tới cá và vi sinh, hãy tìm ra nguyên nhân gốc và sửa nó.

Bắt đầu từ đâu

1. Soi kỹ từng bụi cây. Tìm chỗ gốc trơ lá, cây kém màu, và vớt hết lá rụng đang mục trong bể.
2. Lần thay nước tới, quạt tay trên nền cho cặn bốc lên rồi hút ra cùng nước cũ.
3. So liều phân nước đang châm với lượng cây trong bể. Bể ít cây thì giảm liều xuống.
4. Nhìn đường đi của bọt CO2. Chỗ nào không có bọt thì tỉa bớt cây hoặc dời vật đang chắn dòng chảy.