Làm mới bể nano đã rậm: giữ bố cục cũ, tỉa lại cây và rêu

Bể nano chạy lâu thường đến lúc cây thân mọc chen chúc vào nhau, rêu dài lòa xòa, rêu hại bắt đầu bám vào chỗ già. Nhiều người lúc này phá bể làm lại từ đầu. Nhưng nếu bạn vẫn thích bố cục cũ thì có một cách nhẹ nhàng hơn. Bạn tháo cây và khung ra, vệ sinh bể, rồi dựng lại với chính lũa, đá và cây đó.

Bài này đi qua từng bước làm mới một bể cube nhỏ trồng rêu, Bucephalandra, Anubias, Rotala và thảm Monte Carlo. Bạn sẽ biết cách gỡ cây mà không làm bẩn nền, cách cứu phần rêu bị rêu hại bám, và cách thay đổi nhỏ ở tiền cảnh để bể trông mới hẳn.

Làm mới khác phá bể ở chỗ nào

Khi làm mới, khung lũa đá gần như giữ nguyên. Bạn chỉ gỡ ra để vệ sinh rồi đặt lại, cây cũng dùng lại phần lớn. Cách này hợp với bể mà bạn còn thích, chỉ là cây đã quá rậm. Rêu và Bucephalandra trên lũa mọc mất nhiều tháng mới phủ được như vậy. Giữ lại chúng thì bể mới có ngay vẻ trưởng thành, khỏi phải chờ lại từ đầu.

Trong video

• Xem video từ ▶ 0:10 Bể thủy sinh nano với khung lũa đá phủ rêu và cây rậm.
• Xem video từ ▶ 17:50 Cận cảnh lũa phủ rêu và cây mọc kín, bể đã rút bớt nước.

Trước khi bắt tay, nên rút gần hết nước và bê bể ra một mặt bàn rộng. Bể nano có cái lợi là nhẹ, nhấc đi đâu cũng được, và làm trên bàn dễ hơn nhiều so với cúi vào kệ.

Gỡ cây thân mà không làm đục nền

Các bụi Rotala phía sau đã trồng khoảng bảy tháng. Đến lúc này rễ chúng đan kín trong nền. Nếu nhổ cả bụi lên, phân nền sẽ bị kéo theo và cả bể thành một bãi bùn.

Trong video

• Xem video từ ▶ 2:29 Tay đang cắt tỉa bụi thân phía sau trong bể.
• Xem video từ ▶ 3:48 Nhìn từ trên xuống, các bụi thân dày đặc trên nền cỏ xanh.

1. Cắt từng thân sát mặt nền, để rễ lại bên dưới.
2. Gom các thân cắt ra để riêng. Lát nữa phân loại theo giống, cắt bằng chiều dài rồi trồng lại.
3. Rotala bonsai và các bụi thân khác ở giữa bể cũng cắt theo cách đó.
4. Cắt gần lũa thì để ý tay kéo. Bucephalandra mọc rất chậm, lỡ cắt một nhánh là mất nhiều tháng mới bù lại.

Cây Cryptocoryne thì khác. Rễ crypt rất to, nhổ lên là xáo cả một mảng nền. Cách gọn hơn là nhấc nhẹ cây lên rồi cắt rễ, phần rễ còn trong nền cứ để đó. Rễ sẽ tự mục dần và thành chất dinh dưỡng cho cây trồng sau.

Tháo khung lũa đá và giữ rêu không bị khô

Khung gồm hai cụm spider wood dán vào đá nham thạch, cộng thêm hai viên nham thạch lớn phủ rêu. Các mối dán sau nhiều tháng ngâm nước có thể đã yếu, nên gỡ từng cụm thật chậm.

Gỡ ra cụm nào thì thả ngay vào xô nước cụm đó. Rêu và Bucephalandra khô một lúc là cháy lá. Đá nham thạch trông to nhưng hơn một nửa thể tích là rêu phủ, nên khi gỡ ra sẽ thấy nhẹ hơn tưởng tượng.

Dọn thảm và vệ sinh bể

Thảm Monte Carlo có thể bóc ra nguyên mảng nếu làm cẩn thận. Phần thảm sót lại thì cắt và vớt cho sạch. Xác cây để lại trong nền sẽ thối và thành nguồn dinh dưỡng cho rêu hại về sau.

• Bắt hết tép ra ngoài trước khi vệ sinh.
• Lau kính và hút cặn, nhưng đừng xới nền quá nhiều.
• Phần nền đang có rễ crypt hay rễ cây thân thì để yên.

Cứu phần rêu bị rêu hại bám

Phần ngọn rêu trên lũa thường già nhất và là nơi rêu tóc (hair algae, thread algae) bám dày nhất. Gỡ từng sợi rêu hại ra khỏi rêu thì gần như không làm nổi. Cách thực tế là cắt bỏ hẳn những mảng đó.

1. Cắt hết phần rêu bị rêu tóc bám.
2. Tỉa ngắn những sợi rêu đã dài lòa xòa.
3. Cắt các thân cây không dùng nữa đang mọc lẫn trong khung.
4. Anubias và Bucephalandra trên lũa không cần đụng tới.

Nhìn rêu bị cắt trụi có hơi xót. Nhưng rêu tỉa xong sẽ đâm chồi mới và mọc lại dày, đẹp hơn trước. Sau khi tỉa, những bụi Bucephalandra trước đây bị rêu che lấp cũng lộ ra rõ hơn.

Nếu muốn phủ rêu cho lũa đá từ đầu, có thể dùng cách rêu trộn sữa chua quen thuộc. Bạn xay rêu với sữa chua, dùng cọ quét hỗn hợp lên đá và lũa, rồi chạy dark start không nước (dry start) khoảng 3 đến 4 tuần cho rêu bám. Sau đó rêu cứ thế mọc lan ra.

Dựng lại bố cục với thay đổi nhỏ

Hai cụm lũa đặt lại gần đúng vị trí cũ, chỉ kéo xa nhau thêm một chút cho khe giữa rộng hơn. Vài viên nham thạch xếp thành một bờ chắn ở phía trước. Sau bờ chắn đó trải cát trắng thay cho thảm Monte Carlo cũ.

Thay đổi chỉ có vậy. Nhưng khi nhìn tổng thể, khoảng cát sáng ở tiền cảnh đủ làm bể trông khác hẳn, dù khung vẫn là khung cũ.

Trồng lại cây

Trước khi trồng, nên ngồi phân loại hết cây: crypt, các loại Rotala, phần Monte Carlo còn dùng được, và nếu muốn thì thêm một loại mới. Ở đây cây mới là Limnophila 'Vietnam'.

Cây nào không hợp bố cục mới thì đừng cố nhét vào. Cụm crypt cuối cùng không được trồng lại vì quá cồng kềnh so với bố cục mới. Cây không bỏ đi, chỉ để dành dùng việc khác.

Trồng xong thì châm nước đầy. Mấy ngày sau, cây được tỉa thêm một lần cho gọn. Bể cần thêm thời gian để cây mọc lại và lấp kín, có thể khoảng một tháng nữa mới thấy rõ diện mạo mới.

Bắt đầu từ đâu

• Nhìn bể và tự hỏi bạn còn thích khung lũa đá hiện tại không. Nếu còn thích thì làm mới, không cần phá.
• Chuẩn bị sẵn một xô nước bể để ngâm lũa rêu và một chỗ để cây thân đã cắt.
• Quyết định trước một thay đổi nhỏ cho tiền cảnh hoặc khoảng hở giữa các cụm lũa, để bể mới có điểm khác so với bể cũ.