Các bệnh thường gặp ở cá đĩa và cách chữa tại nhà

Cá đĩa đẹp nhưng khó tính với nước. Phần lớn bệnh ở cá đĩa bắt nguồn từ vài nguyên nhân quen thuộc: lọc yếu, lâu không vệ sinh bể, nhiệt độ tụt đột ngột hoặc thức ăn kém chất lượng. Nếu phát hiện sớm thì đa số bệnh xử lý được ngay tại nhà, chỉ với thuốc tím và metronidazole mua ở hiệu thuốc tây.

Bài này đi lần lượt qua sáu vấn đề hay gặp nhất ở cá đĩa. Với mỗi vấn đề, bạn sẽ biết cách nhận ra, nguyên nhân thường gặp và cách xử lý từng bước.

Cá đĩa hay mắc những bệnh gì

Trong video

• Xem video từ ▶ 12:49 Đàn cá đĩa nhiều màu bơi trong bể, nhìn rõ thân và vây.

Ngoài ra còn một bệnh đáng sợ hơn là nấm mang. Cá đĩa đã nhiễm nấm mang thì gần như không cứu được, và hiện chưa có cách xử lý nào đáng tin.

Nấm trắng: nhận biết và ngâm thuốc tím

Cá bị nấm trắng sẽ xuất hiện những mảng trắng loang lổ trên thân. Nguyên nhân phổ biến nhất là thời tiết chuyển lạnh, nhiệt độ nước giảm sâu trong khi bể chưa có sưởi. Nguyên nhân thứ hai là cá vừa đổi môi trường. Cá mua ngoài tiệm về, thả vào bể chính được một hai hôm là bắt đầu lên nấm trắng, chuyện này khá hay gặp.

Trong video

• Xem video từ ▶ 3:47 Xô nước pha thuốc tím màu tím để ngâm cá bị nấm trắng.

Khi thấy cá có vệt trắng, bạn bắt cá ra xử lý theo các bước sau:

1. Múc khoảng 3 lít nước từ chính bể đang nuôi ra một cái bát hoặc ca sạch.
2. Cho vào một lượng rất nhỏ thuốc tím (KMnO4), chỉ một nhúm. Khuấy đều cho nước chuyển màu tím.
3. Vớt con cá bệnh thả vào bát thuốc, ngâm từ 30 giây đến 1 phút.
4. Vớt cá thả lại bể chính. Nước thuốc thì đổ bỏ, không đổ ngược vào bể.
5. Mỗi ngày ngâm một lần như vậy và lặp lại trong khoảng hai ngày. Thường đến đó là cá hết nấm.

Lưu ý quan trọng: thuốc tím làm lượng oxy trong nước giảm rất mạnh. Lúc ngâm thì đứng canh, đừng bỏ đi làm việc khác. Nếu quên để cá trong đó khoảng 30 phút thì gần như sẽ mất cá. Ngâm càng lâu quá mức cho phép thì nguy cơ cá chết càng cao.

Nấm ăn vây xử lý ra sao

Nấm ăn vây khó nhận ra hơn vì thân cá trông hoàn toàn bình thường, không có vệt trắng nào. Dấu hiệu nằm ở vây. Vây đuôi, vây lưng hoặc vây bụng/vây ngực bị những vệt trắng ăn dần vào từ mép, khiến vây ngắn dần đi.

Trong video

• Xem video từ ▶ 4:46 Đàn cá dĩa bơi gần nhau, thân bình thường, vây rõ để quan sát.
• Xem video từ ▶ 5:05 Cá dĩa màu hồng bơi nghiêng, thấy rõ vây lưng và vây đuôi.

Bệnh này càng phát hiện sớm thì càng dễ chữa. Cách xử lý giống hệt nấm trắng: ngâm cá trong nước pha thuốc tím 30 giây đến 1 phút, mỗi ngày một lần, làm khoảng hai ngày là nấm thường bị diệt.

Lở loét: chấm metronidazole lên vết thương

Lở loét cũng là bệnh rất phổ biến ở cá đĩa. Trên thân hoặc đầu cá nổi lên một chỗ sưng, sau đó vỡ ra và loét rộng dần. Nguyên nhân thường là nước không đảm bảo. Lọc quá yếu, lọc quá nhỏ so với bể, lâu ngày không thay nước và không vệ sinh bể đều dễ dẫn tới lở loét.

Muốn xử lý tận gốc thì nên nâng cấp dần hệ lọc. Một bể cá đĩa chạy lọc tràn dưới với vật liệu lọc chủ yếu là matrix có thể giữ nước khá tốt, và cá trong bể như vậy ít khi bệnh.

Còn khi cá đã loét thì làm như sau:

1. Ra hiệu thuốc tây mua một vỉ metronidazole. Giá rất rẻ, khoảng 4 đến 5 nghìn một vỉ.
2. Lấy một viên. Bạn có thể nghiền thành bột hoặc giữ nguyên viên.
3. Bắt cá đặt nằm trên vợt.
4. Nếu dùng bột thì rắc phủ lên chỗ loét. Nếu dùng nguyên viên thì chấm và miết nhẹ viên thuốc lên vết loét sao cho thuốc phủ kín vùng bị thương.
5. Giữ cá như vậy khoảng 30 giây rồi thả lại bể chính.

Thường chỉ cần làm một đến hai lần là vết loét lành. Trước đây có người dùng micoginax, một loại thuốc phụ khoa, cũng cho kết quả tốt, nhưng thuốc này đã ngừng sản xuất. Metronidazole là đủ dùng. Nếu chỉ chữa vết loét mà không cải thiện lọc và nước thì bệnh dễ tái phát.

Đục mắt: sửa nước chứ không cần thuốc

Mắt cá đĩa bị mờ đục là dấu hiệu nước đang kém. Nguyên nhân thường là bể lâu không vệ sinh hoặc lọc không đủ sức.

Gặp trường hợp này đừng vội đổ thuốc lung tung vào bể. Phần lớn trường hợp chỉ cần nâng cấp lọc và cải thiện chất lượng nước, mắt cá sẽ tự trong lại mà không cần thuốc gì. Thay nước đều đặn hơn là một cách phổ biến để nước sạch nhanh hơn, dù riêng việc này có thể chưa đủ nếu lọc quá yếu.

Bệnh đường tiêu hóa: bắt đầu từ thức ăn

Bệnh đường ruột ở cá đĩa phần lớn do thức ăn. Thức ăn nghèo dinh dưỡng, hoặc giun cho ăn mà không làm sạch, sẽ gây rối loạn tiêu hóa sau một thời gian nuôi. Cá bệnh đường ruột trông rất tệ. Thân cá gầy rộc, mất dáng tròn đầy, dù vẫn được cho ăn đều.

Cách phòng tốt nhất là chọn chế độ ăn phù hợp ngay từ lúc mua cá về. Một số lựa chọn quen thuộc với người chơi cá đĩa:

• Thức ăn viên cao cấp dễ tiêu như TetraColor.
• Tim bò đông lạnh.
• Giun tươi, với điều kiện phải làm sạch kỹ.

Nếu cho ăn giun tươi thì khâu trữ và rửa giun rất quan trọng:

1. Trữ giun trong chậu có nước nhỏ giọt liên tục. Giun được xả sạch dần và sống khỏe được khoảng một tuần.
2. Khi lấy giun, chỉ vớt lớp giun phía trên. Lớp dưới đáy thường bẩn.
3. Nếu giun còn bám bẩn, cho thêm ít nước rồi khuấy mạnh để cặn bung ra.
4. Để giun lắng xuống đáy, chắt bỏ phần nước đục phía trên. Lặp lại đến khi giun sạch.

Giun sạch có hàm lượng dinh dưỡng cao và ít gây hại cho đường ruột của cá.

Với cá đã bị bệnh đường ruột, ngoài việc đổi thức ăn, bạn có thể thử thêm cách ngâm metronidazole. Hòa một viên vào bát nước riêng, ngâm con cá bệnh khoảng 1 đến 2 phút mỗi ngày. Cách này có thể giúp đường tiêu hóa cải thiện dần, nhưng đây là kinh nghiệm riêng chứ chưa phải phác đồ chuẩn.

Tiêu đen: không phải bệnh mà là sắc tố

Tiêu đen là hiện tượng vây và thân cá nổi những vệt đen, nặng thì phủ gần kín người. Đây không phải bệnh. Đây là sắc tố da thay đổi theo môi trường nuôi. Nước kém, cho ăn thất thường hoặc thức ăn kém chất lượng đều làm cá tiêu đen nhiều hơn.

Mức độ tiêu đen còn tùy dòng cá:

• Cá đĩa mắt đỏ (Albino) gần như không bị tiêu đen.
• Trong nhóm mắt đen, dòng bạch ngọc và đĩa xanh, đĩa lam hầu như không bị.
• Các dòng bồ câu, vàng, đỏ vàng, đỏ rất dễ bị tiêu.

Để giảm tiêu đen, nên dùng phông nền sáng, ví dụ tranh dán lưng màu trắng thay vì nền đen. Song song với đó, giữ nước tốt và cho ăn đều đặn, đủ chất. Làm đủ những việc này thì vệt đen sẽ nhạt dần.

Bắt đầu từ đâu

1. Kiểm tra lại hệ lọc. Nếu lọc nhỏ so với bể thì nâng cấp trước tiên, vì nước kém là gốc của phần lớn các bệnh trên.
2. Lắp sưởi trước khi trời trở lạnh để nhiệt độ không tụt sâu. Đây là lời khuyên chung, nhưng rất hợp với nguyên nhân gây nấm trắng.
3. Xem lại thức ăn. Nếu cho ăn giun thì trữ nước nhỏ giọt và rửa sạch trước khi cho ăn.
4. Quan sát cá mỗi ngày, nhất là vây và thân, để bắt bệnh sớm. Nhiều người chơi cũng để sẵn thuốc tím và một vỉ metronidazole trong nhà cho kịp xử lý.