Cách làm trong nước bể cá bị đục bằng 5 phương pháp đơn giản

Nước đục rất dễ làm người chơi bực mình, vì nó che hết vẻ đẹp của bể. Dưới đây là những nguyên nhân khiến nước bể mờ đục và cách làm nước trong lại nhanh nhất có thể.

Trước hết, bạn múc một ít nước bể vào cốc nhựa hoặc xô có lòng trắng tinh. Trên nền trắng, màu và độ đục của nước hiện ra rõ hơn, không có gì làm nhiễu.

1. Hạt lơ lửng trong nước

Nước có lợn cợn đốm hay hạt nhỏ thì thủ phạm nhiều khả năng là phân cá, thức ăn thừa, bụi nền hoặc các loại cặn bẩn khác. Chẳng hạn, lúc set bể mới hay trồng cây, những mảnh nền li ti có thể bay lên lơ lửng trong nước. Thường thì lớp bột này sẽ tự lắng hoặc bị lọc hút đi sau vài ngày. Nếu qua một tuần mà nước vẫn đục, có thể bạn phải thay nước lượng lớn nhiều lần, hoặc rửa nền thật kỹ cho đến khi trôi hết bùn mịn.

Nếu lâu rồi bạn chưa vệ sinh bể, hãy lên lịch chăm bể đều đặn để chất thải không tích lại. Làm vậy thì nước lúc nào cũng sạch và trong. Bạn rất nên dùng ống siphon để hút cặn nền khi thay nước. (Cách dùng ống hút nền có bài hướng dẫn riêng từng bước.) Ngoài ra, đừng quên vệ sinh lọc mỗi tháng một lần. Lọc giống như cái thùng rác gom chất thải. Thùng đầy rồi thì nó không giữ thêm được hạt bẩn nào trong nước nữa. Bạn bóp miếng mút của lọc bọt biển, hoặc lắc nhẹ vật liệu lọc trong xô nước bể cũ cho rũ sạch cặn bám. (Lưu ý là sau khi vệ sinh bể và lọc, nước có thể còn đục thêm vài tiếng, cho đến khi lọc kịp gom lại các hạt lơ lửng.)

Vệ sinh bể đều mà nước vẫn đục thì có thể thủ phạm là thức ăn. Các loại thức ăn dễ rã (thường là loại có rất ít chất kết dính) có thể khiến cá thải ra phân dạng bụi, rất dễ tan rã trong nước. Bạn nên chuyển sang thức ăn "sạch" hơn, như thức ăn sống hoặc thức ăn đông lạnh chỉ có một thành phần, ví dụ trùng huyết đông lạnh. Cá đớp hết nhanh, và phân thải ra cũng kết dính hơn.

Cá ăn đất (eartheater) và các loài cá ăn đáy khác hay xới nền lên khi kiếm ăn dưới đáy bể. Nếu chúng cứ làm nước đục mãi, có thể bạn cần thêm lọc cơ học để lọc sạch nước. Lọc cơ học là mọi kiểu lọc chặn cặn bẩn lại bằng vật cản, giống như giấy lọc cà phê. Lọc treo, lọc thùng, lọc đáy và lọc bọt biển đều làm được phần lọc cơ học. Nếu lọc của bạn cho phép tùy chỉnh vật liệu, hãy bọc đầu ống hút bằng một miếng mút tiền lọc. Sau đó dùng một lớp bông thô để chặn hạt lớn, rồi thêm một lớp bông poly mịn để giữ những hạt nhỏ nhất. (Bông poly mịn không dùng lại được. Khi nó bị bít cặn thì bạn thay miếng mới.) Bạn cũng có thể gắn thêm máy bơm tạo dòng cho nước lưu thông tốt hơn. Khi đó bể không còn góc nước chết, và lọc hút được hết các hạt lơ lửng.

Cuối cùng, bạn có thể dùng thuốc làm trong nước để xử lý nước đục do cặn bẩn. Loại thuốc này chứa một thứ đất sét hoặc hóa chất đặc biệt. Nó bám vào các hạt cặn lơ lửng và làm chúng vón lại thành cục. Cục to thì lọc dễ giữ lại hơn, hoặc sẽ chìm xuống nền. Vì thuốc bám vào làm hạt cặn to ra, nước thường trông còn đục hơn trước khi lọc kịp gom hết cặn.

2. Vi khuẩn bùng phát

Nước trong cốc trắng trông như sữa pha loãng, gần như không thấy hạt nào, thì có thể bể đang bị vi khuẩn bùng phát. Khi nước dư chất dinh dưỡng mà lượng vi khuẩn có lợi không đủ để tiêu thụ hết, quần thể vi khuẩn sẽ sinh sôi thật nhanh để bù lại. Số lượng vi khuẩn tăng vọt đột ngột nên nước trông như ai vừa đổ một thìa sữa vào bể. (Muốn hiểu rõ vi khuẩn có lợi là gì, bạn đọc thêm bài hướng dẫn về chu trình nitơ trong bể cá.)

Vi khuẩn thường bùng phát lúc đang cycle bể, hoặc khi bạn thả một đàn cá đông vào bể cùng lúc. Lý do là bể chưa có đủ vi khuẩn có lợi để gánh cả hệ sinh thái. Hiện tượng này cũng có thể xảy ra khi một phần lớn vi khuẩn có lợi bị mất hoặc chết. Chẳng hạn, bạn thay nước lượng lớn nhiều lần liên tiếp, vệ sinh lọc quá kỹ (nhất là khi lọc đã nhiều tháng chưa đụng tới), hoặc dùng một số loại thuốc hại vi khuẩn có lợi.

Cách xử lý rất đơn giản: bạn không cần làm gì cả. Đừng lắp đèn UV diệt khuẩn hay thay nước liên tục cho hết đục, vì làm vậy chỉ khiến đợt bùng phát kéo dài thêm. Bạn chỉ cần chờ một đến hai tuần. Khi quần thể vi khuẩn ổn định lại, nước sẽ tự trong dần.

3. Nước xanh

Vi khuẩn không phải vi sinh vật duy nhất làm nước đục. Nếu nước trong cốc trắng ngả xanh (hoặc cả bể trông như nồi súp đậu), nhiều khả năng bể đang bị tảo nở hoa. Nước xanh là do vô số tảo li ti trôi nổi tự do trong nước. Thật ra nước xanh rất tốt để nuôi cá bột. Trong nước có rất nhiều thức ăn siêu nhỏ cho cá con, và cá lớn cũng khó săn được chúng hơn. Tiếc là nước xanh cũng khiến bạn không nhìn được vào trong bể, và có thể chặn ánh sáng chiếu tới cây. Nguyên nhân thường là ánh sáng quá nhiều cộng với dinh dưỡng quá dư (thường đến từ thức ăn thừa, phân cá và phân bón).

Cũng như vi khuẩn bùng phát, nước xanh không trị được bằng bông lọc mịn hay thay thật nhiều nước. Tảo cần quang hợp để tạo thức ăn. Vì vậy có người khuyên thay nước lượng lớn, tắt đèn, quấn chăn kín quanh bể trong 7 đến 10 ngày, rồi thay nước lớn thêm lần nữa để loại bỏ tảo chết. (Tảo nước xanh sống được với rất ít ánh sáng, nên bạn phải che bể tối hoàn toàn.) Làm cách này phải cẩn thận vì cây có thể yếu đi do thiếu sáng. Tảo chết cũng có thể làm amoniac tăng vọt và gây hại cho cá. Lượng dinh dưỡng dư từ tảo chết còn có thể kích một đợt nước xanh mới.

Dùng đèn UV diệt khuẩn thì tốt hơn che tối. (Nước xanh khá dễ trị nên không cần mua loại quá lớn.) Tia UV làm thay đổi cấu trúc tế bào của tảo, khiến tảo không sinh sản được nữa. Khi UV đã vô hiệu hóa tảo, bạn thay nước vài lần trong một thời gian để loại bỏ nước xanh, và chẳng bao lâu nước sẽ trong trở lại!

4. Nước màu nâu

Nước bể ngả nâu chứ không xanh hay trắng đục thì thủ phạm thường là tanin. Đây là một hợp chất hữu cơ có sẵn trong lá bàng (catappa), lũa và các vật liệu thực vật khác. Người chơi hay dùng tanin để nuôi và cho sinh sản một số loài cá ưa nước đen, nhưng phần lớn mọi người vẫn thích bể nước trong vắt.

Thay nước thủ công có thể làm nước bớt nâu dần theo thời gian, miễn là bạn không cho thêm nguồn tanin nào nữa. Nếu mới có khúc lũa mới, bạn hãy ngâm hoặc luộc lũa cho tanin ra nhanh hơn. Các cách trên vẫn không ăn thua thì bạn thử dùng lọc hóa học như than hoạt tính đựng trong túi lọc, tấm than hoặc Seachem Purigen, đặt trong lọc treo hoặc lọc thùng. Than hoạt tính dùng một thời gian sẽ bị tanin và độc tố bít kín, lúc đó phải bỏ đi. Purigen thì khác. Nó dùng lại được, và bạn có thể "làm mới" nó bằng thuốc tẩy để loại bỏ tạp chất nó đã hút vào.

5. Thành bể bị mờ

Nếu cốc nước trắng không có gì bất thường, có thể vấn đề nằm ở thành bể. Để các mặt kính chính luôn trong, bạn cọ mặt trong bằng dụng cụ cạo rêu và lau mặt ngoài bằng chất tẩy rửa an toàn cho bể cá. (Bể acrylic thì nhớ dùng dụng cụ cọ dành riêng cho acrylic, kẻo xước li ti khắp mặt bể.) Cuối cùng, ánh đèn quanh bể đôi khi tạo vệt chói trông giống như nước bị mờ. Gặp trường hợp này, bạn thử dán phông nền ở mặt trong hoặc mặt ngoài bể.