Cách tối ưu bộ lọc hồ cá (và tiết kiệm tiền về lâu dài)

Mua một cái lọc treo (hang-on-back) mới ở cửa hàng thú cưng về, bạn sẽ thấy hướng dẫn ghi phải thay lõi lọc ít nhất mỗi tháng một lần. Phần lớn người mới chơi cá không biết rằng lõi lọc dùng một lần có thể thay bằng vật liệu lọc tái sử dụng. Loại vật liệu này dùng được suốt đời cái lọc. Dưới đây là bốn bước đơn giản để tối ưu lọc cho bể, và dụng cụ bạn cần chỉ là một cây kéo.

Bước 1: Lắp mút lọc thô cho ống hút (prefilter sponge)

Vi khuẩn có lợi là một dạng lọc sinh học có sẵn trong tự nhiên. Chúng ăn các hợp chất nitơ độc hại sinh ra từ chất thải của cá, nhờ vậy nước an toàn hơn cho cá sống. Vi khuẩn bám và sinh sôi trên mọi bề mặt ngập nước, kể cả sỏi nền và kính bể. Vì thế, muốn vi khuẩn phát triển mạnh thì cách dễ nhất là tăng diện tích bề mặt trong bể bằng một miếng mút lọc thô trùm ống hút. (Lọc có ba kiểu là cơ học, sinh học và hóa học. Nếu chưa nắm rõ ba kiểu này, bạn nên tìm đọc thêm về các loại lọc bể cá.)

Mút lọc thô là một khối mút hình trụ trùm lên ống hút của lọc treo hoặc lọc thùng, giống như xỏ chiếc tất vào chân. Miếng mút này nuôi được rất nhiều vi khuẩn có lợi. Nó còn lo luôn phần lọc cơ học. Thức ăn, cá nhỏ, lá cây và các mảnh rác lớn khác sẽ bị mút chặn lại, không lọt vào khoang động cơ của lọc. Chọn mút đúng cỡ với lọc là bạn tăng gấp đôi khả năng lọc mà gần như chẳng tốn công gì.

Khi lắp, bạn kéo mút xuống vừa đủ che hết các khe ở đáy ống hút. Lắp như vậy thì lọc sẽ hút nước từ phần đáy của mút và lọc được nhiều nhất. Nếu mút hơi lỏng, bạn cắt một dải mút nhỏ nhét vào lỗ giữa cho khít. Khi thấy dòng nước ra từ lọc yếu đi là lúc phải vệ sinh mút. Cứ khoảng mỗi tháng một lần, bạn bóp mút trong một xô nước bể cũ cho sạch cặn.

Bước 2: Bỏ lõi lọc dùng một lần

Như đã nói ở trên, lõi lọc đi kèm theo lọc thì bạn nên thay đi. Vậy lõi lọc này dở ở chỗ nào? Phần lớn lõi lọc làm bằng bông lọc mịn để lọc cơ học, tức là gom cặn bẩn trong nước. Bên trong lõi có thêm than hoạt tính để lọc hóa học, tức là khử thuốc và các tạp chất khác trong nước. Khổ nỗi, bông mịn và than hoạt tính bị chất thải và tạp chất làm bão hòa rất nhanh, nên hiệu quả tụt đi nhiều. Hai thứ này lại đặc, khó vệ sinh và khó dùng lại.

Bước 3: Lắp vật liệu lọc tái sử dụng

Khoang lọc vốn để lõi lọc thì bạn lấp đầy bằng mút thô và vòng sứ lọc sinh học (bio rings). Hai loại vật liệu này dùng lại được. Diện tích bề mặt cho lọc sinh học của chúng lớn hơn nhiều, có thể tăng khả năng lọc lên đến bốn lần! Cũng giống mút lọc thô ở ống hút, bạn không phải thay chúng liên tục rồi vứt luôn cả đám vi khuẩn có lợi. Mỗi tháng bạn chỉ cần rửa vật liệu lọc một lần trong nước bể cũ.

Tấm mút thô giữ cặn bẩn trong nước lại. Mỗi tháng rửa một lần là bạn dùng tiếp được. Mút cắt theo hình gì cũng được, miễn vừa với lọc. Phần lọc cơ học nên dùng tấm mút thô, vì loại này cắt vừa được mọi ngăn của lọc treo hay lọc thùng. Mút thô khó bị nghẹt, giá khá rẻ và dùng được 10 năm, thậm chí lâu hơn.

Phần lọc sinh học thì dùng túi vòng sứ. Vòng sứ có nhiều lỗ xốp cho vi khuẩn có lợi sinh sống. Nếu túi không vừa khít với lọc, bạn có thể mua loại túi đựng vật liệu lọc có khóa kéo, rồi đổ vào lượng vòng sứ vừa với khoang lọc. Có vòng sứ thì vi khuẩn sinh học phát triển mạnh hơn. Chính đám vi khuẩn này ăn các hợp chất nitơ độc hại từ chất thải của cá.

Trước khi lắp vật liệu lọc, bạn cần biết nước chảy qua lọc theo hướng nào. Lấy ví dụ lọc AquaClear, nước đi từ đáy khoang lọc lên trên rồi đổ lại xuống bể. Bạn đặt tấm mút thô ở đáy khoang để nước qua mút trước, rồi xếp vòng sứ lên trên mút. Xếp như vậy thì mút thô gom phần lớn cặn bẩn trong nước, còn vòng sứ (có lỗ nhỏ hơn) sẽ lâu bẩn hơn.

Nếu bạn nuôi betta trong bể nano có sẵn khoang lọc, nhiều khả năng khoang này không đủ chỗ cho nhiều lớp vật liệu. Trường hợp này bạn chỉ cần thay lõi lọc dùng một lần bằng mút thô. Một miếng mút thô làm được cả lọc cơ học lẫn lọc sinh học.

Bước 4: Vệ sinh vật liệu lọc tái sử dụng

Bạn nhớ bảo dưỡng lọc đều đặn và rửa vật liệu lọc mỗi tháng một lần. Phần lọc cơ học (như mút lọc thô ở ống hút và tấm mút) giống một cái thùng rác gom chất thải. Rác gom lại rồi thì người nuôi vẫn phải đem đi đổ. Nói cách khác, bạn phải vệ sinh vật liệu lọc trước khi "thùng rác" đầy tràn và làm nước tràn ra khỏi bể.

Nâng cấp lọc thế nào để nước trong vắt?

Muốn nước thật trong, bạn chỉ cần thêm một lớp bông lọc mịn (poly pad). Loại bông này có lỗ rất nhỏ nên giữ lại được cả những hạt li ti. Bông mịn cũng giống lõi lọc ở chỗ khi bám cặn đến mức bão hòa thì phải bỏ đi và thay miếng mới. Bù lại, bông rất rẻ và cắt được theo kích thước tùy ý. Bông lọc mịn lọc hạt nhỏ rất tốt. Nước sẽ trong vắt, nhìn cá như đang bay lơ lửng giữa không trung. Bạn chỉ cần cắt một miếng vừa khít với lọc là xong.

Lời kết

Chuyển sang vật liệu lọc tái sử dụng thì cả hệ thống bể chạy hiệu quả hơn nhiều, chất lượng nước cũng giữ tốt hơn. Lúc đầu bạn có thể phải bỏ ra nhiều tiền hơn một chút. Nhưng vật liệu lọc tái sử dụng thường bền suốt đời cái lọc, nên về lâu dài bạn tiết kiệm được khá nhiều tiền.