Cycling bể cá nước ngọt: cách chuẩn bị trước khi thả cá mới

Bạn đã bao giờ thấy một con cá ngoài tự nhiên sống trong làn nước trong vắt tuyệt đối, không có bất kỳ chất lạ nào chưa? Có lẽ là chưa. Đó là vì sự sống không vô trùng; nó không phát triển trong điều kiện “tinh khiết”, mà trong một hệ sinh thái gồm vi sinh vật, thực vật và động vật cân bằng với nhau. Vì vậy, nếu bạn định setup một bể cá mới, hãy cùng tìm hiểu về cycling bể và cách chuẩn bị một môi trường khỏe mạnh, giàu sức sống cho cá.

Chu trình nitơ trong bể cá là gì?

Cách tự nhiên tái chế chất dinh dưỡng được gọi là chu trình nitơ. Ở mức rất tổng quát, vi khuẩn và thực vật chuyển hóa và tiêu thụ các hợp chất nitơ từ môi trường, động vật ăn thực vật và vi khuẩn, sau đó thực vật và vi khuẩn lại dùng chất thải của động vật làm thức ăn.

Trong bể cá cũng diễn ra điều tương tự. Bạn cho cá ăn, cá thải ra chất thải (còn gọi là amoniac), rồi vi khuẩn và thực vật hấp thụ chất thải độc này để nước an toàn hơn cho cá.

Nhưng chuyện gì xảy ra nếu bạn vừa setup bể mới chỉ với nước máy, sỏi và đồ trang trí? Thực vật và vi khuẩn có lợi có thể phân hủy chất thải của cá ở đâu? Đó là lý do cần cycling bể: quá trình bảo đảm hệ sinh thái trong bể xử lý được amoniac mà không làm chết sinh vật nào. Để biết thêm chi tiết về cách chu trình nitơ trong bể hoạt động, hãy xem phần giải thích đầy đủ của Aquarium Co-Op.

Cách cycling bể cá

Có nhiều cách để cycling bể, và một số cách dễ hơn những cách khác. Dựa trên kinh nghiệm vận hành thành công hàng trăm bể cá, Aquarium Co-Op cho biết đây là những phương pháp hiệu quả tốt:

Cycling có cá (fish-in)

Cách này phổ biến nhất, được cả người mới lẫn người chơi lâu năm sử dụng. Hầu hết mọi người không thể ngồi nhìn một bể trống trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng để hy vọng vi khuẩn có lợi đang thực sự phát triển. Vì vậy, đây là vài mẹo để bắt đầu đúng cách:

• Khi setup bể, chỉ thả vài con cá lúc đầu. (Một số người khuyên 1 con cá nhỏ cho mỗi 10 gallon nước, tức khoảng 38 lít.)
• Xem danh sách cá dự định nuôi và chọn loài khỏe nhất, bền nhất.
• Lúc đầu cho cá ăn rất ít, rồi tăng dần lượng thức ăn trong bốn đến sáu tuần tiếp theo. Vi khuẩn có lợi ăn chất thải của cá, nhưng ban đầu vi khuẩn còn ít nên đừng cho ăn quá nhiều cho đến khi vi khuẩn đủ phát triển để xử lý lượng chất thải.
• Bạn có thể rút ngắn đáng kể thời gian cycling bằng cách bổ sung vi khuẩn có lợi ngay từ đầu. Nếu bạn đã có vài bể (hoặc có bạn bè có bể), chỉ cần chuyển một ít vật liệu lọc đã dùng hoặc nền từ bể đã ổn định sang bể mới. Bạn cũng có thể mua vi khuẩn nitrat hóa sống để đẩy nhanh quá trình.
• Đo chất lượng nước bằng que thử amoniac và que thử đa chỉtiêu; ban đầu nên làm mỗi một hoặc hai ngày.
• Bất cứ khi nào phát hiện lượng amoniac hoặc nitrit đo được (trên 0,2 ppm), hãy thay một phần nước để loại bỏ các chất độc và cung cấp nước sạch mới cho cá.

Chu trình được coi là “hoàn tất” khi bạn có thể cho cá ăn lượng thức ăn bình thường trong một tuần, amoniac và nitrit vẫn ở mức 0 ppm còn nitrat trên 0 ppm. (Lúc này bạn có thể bắt đầu thả thêm cá từ từ, có khoảng chờ giữa các lần, để bảo đảm vi khuẩn có lợi phát triển theo kịp lượng chất thải tăng lên.) Nitrat là hợp chất an toàn hơn cho cá, nhưng khi nồng độ vượt quá 40 ppm thì đã đến lúc thay nước để giảm nitrat. Que thử nước giúp bạn xác định bể có mức hợp chất nitơ độc hại hay không.

Cycling bằng cây thủy sinh

Đây là phương pháp Aquarium Co-Op yêu thích nhất vì nó thực sự biến bể thành một hệ sinh thái tự nhiên, cả về sinh học lẫn thẩm mỹ. Thay vì setup một bể trống gần như không có cá, bạn có thể thêm cây thủy sinh ngay lập tức rồi tập trung giúp cây phát triển bằng ánh sáng, nền và phân bón tốt. Thực tế, theo nhà vi sinh vật học Diana Walstad, cây thủy sinh hấp thụ chất thải nitơ hiệu quả hơn cả vi khuẩn. Càng là lý do để chọn bể thủy sinh! (Tuy vậy, lá và rễ cây cũng mang một ít vi khuẩn có lợi, nhưng bạn có thể bổ sung thêm bằng các mẹo ở trên.)

Khi cây (hoặc tảo) ra thêm chồi lá mới, chu trình đã hoàn tất. Cây đang tiêu thụ thành công amoniac và nitrat và chuyển chúng thành lá và rễ mới. Hãy thả dần vài con cá, cho ăn dè sẻn, và dùng que thử nước để bảo đảm amoniac và nitrit ở mức 0 ppm còn nitrat dưới 40 ppm. Bể thủy sinh không chỉ đẹp mắt mà còn cải thiện chất lượng nước cho cá.

Cycling không cá (fish-less)

Kỹ thuật này được quan tâm nhiều trên Internet, và nó gồm việc cho thức ăn cá hoặc nguồn amoniac khác vào bể trống để nuôi vi khuẩn. Sau khi giúp vô số người trong thú chơi này, Aquarium Co-Op không khuyên người mới dùng cách này, vì họ thấy nhiều người mới thường làm sai và khó hoàn tất quá trình. Tuy nhiên, nếu bạn đã quyết dùng phương pháp này và hiểu mình đang làm gì, hãy cấy vi khuẩn có lợi vào bể bằng vật liệu lọc đã dùng hoặc chế phẩm vi khuẩn, nếu không bạn sẽ phải đợi rất lâu.

Lời kết về cycling

Cycling bể cần một chút nỗ lực (và kiên nhẫn) từ bạn, nhưng Aquarium Co-Op cam đoan kết quả hoàn toàn xứng đáng. Bằng cách chuẩn bị một hệ sinh thái chào đón cho cá mới, bạn giảm thiểu đáng kể số cá chết và giúp việc bảo trì bể dễ dàng hơn.