Cách vệ sinh bể cá đúng cách: mẹo bảo dưỡng bể dễ dàng

Cứ nghe ai nuôi cá là nhiều người hình dung ngay ra một cái bể đóng cặn, tảo bám kín kính, nhìn mãi mới thấy con cá bơi bên trong. Thật ra chỉ cần vài bước đơn giản là bể của bạn lúc nào cũng đẹp như một tác phẩm nghệ thuật. Dưới đây là những mẹo hay nhất để vệ sinh bể cá như dân chơi lâu năm.

Trước khi bắt đầu

Người mới chơi hay hỏi đi hỏi lại vài câu giống nhau. Vì thế, trả lời mấy câu này trước cho rõ.

Bao lâu thì phải vệ sinh bể một lần? Có người bảo mỗi tuần một lần, có người bảo mỗi tháng một lần. Thật ra chuyện này hoàn toàn tùy bể! Nó phụ thuộc vào kích thước bể, số cá bạn nuôi và khả năng lọc sinh học của bể, tức là lượng vi khuẩn có lợi và cây thủy sinh trong đó. Có sẵn một bản hướng dẫn miễn phí để bạn tính chính xác bể của mình cần dọn thường xuyên đến mức nào.

Vệ sinh bể có phải vớt cá ra không? Không cần, cứ để cá trong bể. Bạn không xả cạn bể, nên cá vẫn còn dư nước để bơi. Hơn nữa, bị bắt làm cá căng thẳng hơn nhiều so với lúc bạn từ tốn dọn dẹp xung quanh chúng. Vớt cá ra trước khi dọn bể chỉ khiến chúng sợ hãi vô ích.

Nước phải để bao lâu mới thả cá vào được? Lời khuyên này có từ hồi nhiều nơi còn xử lý nước máy bằng clo. Clo làm chết cá, nhưng để nước ngoài 24 giờ thì clo bay hơi hết. Ngày nay nước máy thường dùng chloramine, một dạng clo bền hơn, và chất này để bao lâu cũng không bay hơi. Vì vậy bạn cần châm thuốc khử clo (water conditioner) để nước an toàn cho cá. Châm xong là dùng nước đó cho bể được ngay, không phải chờ.

Cần sắm những dụng cụ vệ sinh nào? Nếu đây là bể đầu tiên, có thể bạn sẽ phải sắm thêm vài món để chăm bể, chẳng hạn như:

• Que thử amoniac và que thử đa chỉ tiêu
• Xô để đựng nước bẩn rút ra từ bể
• Dụng cụ cạo tảo
• Bàn chải đánh răng để chải tảo bám trên đồ trang trí hoặc cây
• Kéo tỉa cây
• Thuốc khử clo (water conditioner)
• Nước lau kính
• Khăn để lau nước đổ ra ngoài
• Khăn lau kính hoặc giấy lau
• Ống siphon (còn gọi là ống hút đáy)

Cách vệ sinh bể cá

Những chỗ hay nhầm lẫn về chăm bể giờ đã rõ. Dưới đây là các bước bạn làm đều đặn mỗi lần vệ sinh bể.

Bước 1: Kiểm tra chất lượng nước

Nếu bể mới set và chưa chạy xong chu trình nitơ, bạn cần thử nước xem amoniac đã về 0 ppm, nitrit về 0 ppm và nitrat dưới 40 ppm chưa. (Muốn biết thêm, bạn tìm đọc cách chạy chu trình nitơ cho bể.) Các chất thải này mà cao hơn mức trên thì có thể nguy hiểm cho cá. Với bể đã chạy xong chu trình, mục tiêu là giữ nitrat dưới 40 ppm. Bạn đo nitrat bằng que thử, rồi dựa vào bản hướng dẫn thay nước miễn phí để biết cần thay bao nhiêu nước và có phải làm thêm gì không. Que thử là cách đơn giản để biết các hợp chất nitơ trong bể đã lên tới mức độc hay chưa.

Bước 2: Làm sạch tảo

Để nhìn rõ đàn cá, bạn dùng dụng cụ cạo tảo cạo sạch các mặt kính. Dụng cụ có kèm lưỡi dao thì những đốm tảo cứng đầu cũng cạo đi rất dễ. Bạn chỉ cần để ý đừng để hạt nền kẹt dưới dụng cụ cạo, kẻo xước kính hoặc acrylic. Tảo mọc trên nắp bể thì mang nắp ra bồn rửa xả nước là sạch. (Đừng dùng xà phòng, vì xà phòng có thể hại cá.) Cuối cùng, nếu tảo bám kín đồ trang trí, đá hoặc cây, bạn thử lấy bàn chải đánh răng sạch chải nhẹ cho tảo bong ra. Bạn chải trên bồn rửa hay ngay trong bể đều được. Muốn có thêm mẹo, bạn có thể tìm đọc bài về cách diệt tảo. Để tảo không lấn bể, bạn phải dọn tảo thường xuyên và giữ ánh sáng với dinh dưỡng trong bể cho cân bằng.

Bước 3: Tỉa cây

Nếu bể có cây thủy sinh, bạn tranh thủ lúc này nhặt bỏ lá chết và tỉa bớt những đám lá mọc quá rậm. Cây thân đứng đã vươn cao thì bạn cắt ngọn chừng 5–10 cm rồi cắm lại xuống nền. Làm vậy là có thêm cây, rất dễ. Rong dải (Vallisneria) hoặc Sagittaria subulata bò lan sang chỗ bạn không muốn thì cứ nhổ mấy nhánh con ra, trồng sang chỗ khác. Cuối cùng, nếu cây nổi đã phủ kín mặt nước thì vớt bớt khoảng 30–50%. Có vậy cây bên dưới mới đủ sáng và cá mới đủ oxy. Tỉa xong, cây sẽ dồn dinh dưỡng cho những lá khỏe nhất, và ánh sáng cũng chiếu được tới các lá ở phần gốc.

Bước 4: Tắt thiết bị

Trước khi rút nước, nhớ tắt hoặc rút phích cắm tất cả thiết bị. Sưởi và lọc không làm ra để chạy khi không có nước. Để chúng chạy khô ngoài không khí thì có thể hỏng.

Bước 5: Hút đáy

Lấy ống siphon ra và hút khoảng một phần ba diện tích nền. Khi cần, bạn dời đồ trang trí, đá hoặc lũa sang bên, vì cặn bẩn hay dồn xuống dưới mấy món này. Ống siphon làm được hai việc cùng lúc. Nó hút phân cá, thức ăn thừa và lá mục ra khỏi sỏi hoặc cát. Đồng thời nó rút luôn nước cũ cùng lượng nitrat dư trong đó. Bạn có thể tìm đọc bài về ống hút đáy để xem chi tiết cách mồi siphon, và cả cách ngắt khi lỡ hút phải một con cá nhỏ. Siphon là một trong những món tiện nhất khi thay nước, khỏi phải múc bằng cốc hay ca.

Bước 6: Vệ sinh lọc

Mỗi tháng bạn nên vệ sinh lọc ít nhất một lần. Nhiều người mới chơi tưởng lọc giống cái hố đen, phân cá và cặn bẩn chui vào đó là tự biến mất khỏi nước. Thật ra lọc giống cái thùng rác hơn. Thùng rác gom rác lại, nhưng cuối cùng vẫn phải có người mang đi đổ. Lọc cũng vậy. Nó giữ lại chất thải của cá, và bạn vẫn phải vệ sinh thường xuyên để bỏ hết cặn bẩn trước khi lọc bị nghẹt hoặc tràn. Nếu bạn dùng lọc treo, lọc thùng hoặc lọc hộp góc, cách dễ nhất là cho vật liệu lọc vào xô nước bể vừa rút ra, khua qua khua lại cho sạch. (Nhắc lại lần nữa, đừng dùng xà phòng, chỉ dùng nước thôi.) Nếu dùng lọc sủi bọt (sponge filter), bạn tháo phần mút ra và bóp vắt nhiều lần trong xô nước bể cũ. Muốn biết chi tiết hơn, bạn đọc phần cuối bài về lọc sủi bọt.

Bước 7: Châm nước lại

Đến đây mới tới lúc châm nước sạch vào bể. Nước mới cần có nhiệt độ ngang với nước đang có trong bể. Tay người cảm nhận được độ chênh chỉ khoảng 0,5–1°C, nên bạn cứ chỉnh vòi tới khi thấy nước máy ấm ngang nước bể là được. Đổ xô nước bể cũ đi (nước này tưới cây trong nhà hay ngoài vườn đều tốt), rồi hứng đầy nước máy vào xô. Bạn có thể châm thuốc khử clo thẳng vào xô theo liều cho thể tích xô, hoặc châm thẳng vào bể theo liều cho thể tích bể. Đây cũng là lúc châm phân nước và/hoặc nhét phân viên (root tabs) xuống nền. Nếu sợ dòng nước làm xô lệch bố cục hay xới tung nền, bạn rót nước mới qua một cái rổ. Bạn cũng có thể rót lên một bề mặt cứng như bàn tay hay túi nilon cho nước chảy xuống nhẹ hơn.

Bước 8: Bật lại thiết bị

Dù bạn vừa mất bao công dọn dẹp, lúc này bể có khi còn trông bẩn hơn trước vì cặn lơ lửng làm đục nước. Đừng lo. Bạn bật lại sưởi và lọc, chừng một tiếng sau cặn sẽ lắng xuống hoặc bị lọc hút đi hết.

Bước 9: Lau kính

Muốn bể trong veo thật sự, bạn lau mặt ngoài các vách bể bằng nước lau kính và acrylic loại an toàn cho bể cá để sạch vết nước và vết tay. Tiện tay lau luôn bụi bám trên nắp, đèn và kệ bể. Giờ thì bể của bạn đã đủ đẹp để đăng Instagram, đảm bảo bạn bè và người nhà phải trầm trồ! Việc còn lại chỉ là tận hưởng thành quả, ngồi ngắm đàn cá khỏe mạnh tung tăng hàng giờ liền.